વૈડૂર્યશુદ્ધસ્ફટિકપ્રકુટ્ટિમે સ્નાત્વા તુ ઘટ્ટે પરિધાય ચાંબરમ્ । મૌનેન ચ સ્થંડિલપિંડિકામયીં સુવર્ણમુક્તાભરણાં વિનિર્મમુઃ
પવિત્ર વૈડૂર્ય અને સ્ફટિકથી બનેલા ઓટલા પર સ્નાન કરીને, કિનારે કપડા પહેરી, મૌનથી માટીની ગૌરીની મૂર્તિ બનાવી, તેને સોનાના અને મુક્તાના દાગીનાથી શોભાવી.
સમર્ચિતાં ચંદનગંધકુંકુમૈરભ્યર્ચ્ય ગૌરીં વરપંકજાદિભિઃ । નાનોપહારૈઃ શુભભક્તિભાવિતા લાસ્યપ્રયોગૈર્નનૃતુઃ કુમારિકાઃ
સંદલ, સુગંધિત ચૂરણા અને કુંકુમથી ગૌરીની પૂજા કરી, શ્રેષ્ઠ કમળ અને અન્ય ભેટો અર્પણ કરી; શુભ ભક્તિથી ભરેલી કન્યાઓએ લાસ્યનૃત્ય કર્યું.
ગાંધર્વમાશ્રિત્ય પરં સ્વરં તતો ગેયં સ્વભાવધ્વનિભિઃ સમૂર્છનમ્ । એણીદૃશસ્તાઃ પ્રજગુઃ કલાક્ષરં તારપ્રવૃદ્ધં ગતિભિશ્ચ સુસ્વરમ્
ગાંધીર્વ સંગીતની રીત અપનાવીને, એ હરણાકાંખી યુવતીઓએ મીઠા સ્વરે ગાવાનું શરૂ કર્યું. એમના કુદરતી અવાજે સરસ સંગીત રચાયું, અને એ કલાપૂર્વકના શબ્દો, ઊંચા અને મધુર સ્વરે, સરસ રીતે વહેતા હતા.
તસ્મિન્સુભાવે રસવર્ષહર્ષં કન્યાસ્વલં નિર્ભરચિત્તવૃત્તિષુ । અચ્છોદતીર્થે પ્રવરે તદાગતઃ સ્નાતું મુનેર્વેદનિધેઃ સુતોગ્રજઃ
એ આનંદમય વાતાવરણમાં, ખુશીની મીઠી ઝરમર વરસી રહી હતી અને યુવતીઓના મન આનંદથી ભરાઈ ગયા હતા. એ સમયે જ, વિદ્વાન ઋષિપુત્ર, જે વેદજ્ઞાનનો ખજાનો હતો, પવિત્ર અચ્છોદા તટે સ્નાન કરવા આવ્યો.
રૂપેણ નિઃસીમતરો વરાનનઃ પ્રફુલ્લપદ્માયતલોચનો યુવા । વિસ્તીર્ણવક્ષાઃ સુભુજોઽતિસુંદરઃ શ્યામચ્છવિઃ કામઇવાપરો હિ સઃ
એ યુવકનું સૌંદર્ય તો અપરંપાર હતું. તેનું ચહેરું તેજસ્વી, આંખો ખીલેલા કમળ જેવી વિશાળ, યુવાન શરીર, પહોળું છાતી, સુંદર ભુજાઓ અને આકર્ષક આકાર. તેની કાળી અને તેજવંતી કાયાથી એ જાણે પ્રેમદેવતા પોતે જ અવતર્યા હોય એમ લાગતો હતો.
સ બ્રહ્મચારી સુશિખો હિ શોભતે દંડેન યુક્તો ધનુષેવ મન્મથઃ । એણાજિનપ્રાવરણઃ સમુદ્રધૃગ્હેમાભમૌંજીકટિમેખલઃ પરઃ
એ બ્રહ્મચારી, સુંદર રીતે બંધાયેલ વાળ સાથે, હાથમાં દંડ લઈને, જાણે મનમથ ધનુષ્ય લઈને ઊભો હોય એમ તેજસ્વી લાગતો હતો. એ કાળી હરણચામડી પહેરી, સમુદ્ર જેવી દૃષ્ટિ ધરાવતો અને સુવર્ણ મુંજની કમરપટ્ટીથી સજ્જ, બધાથી અલગ દેખાતો હતો.
તં દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મણં બાલાસ્તાસ્તત્ર સરસસ્તટે । જહૃષુઃ કૌતુકાવિષ્ટા અયં નો ભવિતાતિથિઃ
એ સરોવર કાંઠે એ બ્રાહ્મણ યુવકને જોઈને, બાલાઓ ઉત્સુકતા અને આનંદથી ભરાઈ ગઈ. એમને લાગ્યું—'આપણે માટે મહેમાન બનીને આવશે.'
સંત્યક્તગીતનૃત્યાસ્તાસ્તસ્યાલોકનલાલસાઃ । હરિણ્યો લુબ્ધકેનેવ વિદ્ધાઃ કામેન સાયકૈઃ
એ યુવતીઓએ ગાવાનું અને નૃત્ય છોડી દીધું અને એ યુવકને તાકીને જોવા લાગી. એમના મનમાં એવી ઉત્સુકતા હતી કે, જાણે શિકારીના તીરે ઘાયલ થયેલી હરણીઓ જેવી, પ્રેમના બાણથી ઘાયલ થઈ ગઈ.
પશ્યપશ્યેતિ જલ્પંત્યો મુગ્ધાઃ પંચ સસંભ્રમમ્ । તસ્મિન્વિપ્રવરે યૂનિ કામદેવભ્રમં યયુઃ
'જુઓ, જુઓ!' એમ ઉત્સાહથી બોલતી, નિર્દોષ પાંચેય યુવતીઓ ગભરાઈ ગઈ અને એ ઉત્તમ બ્રાહ્મણ યુવક માટે પ્રેમની મોહમાયામાં ફસાઈ ગઈ.
પુનઃપુનસ્તમભ્યર્ચ્ય નયનૈઃ પંકજૈરિવ । પશ્ચાદ્વિચારમારબ્ધમપ્સરોભિઃ પરસ્પરમ્
પછી ફરી-ફરીને, કમળ જેવી આંખોથી એ યુવકને પૂજવા લાગી. પછી એ અપ્સરાઓએ એકબીજામાં વાતચીત શરૂ કરી.
યદ્યયં કામદેવો હિ રતિહીનઃ કથં ભવેત્ । અથવાહ્યશ્વિનૌ દેવૌ તાવુભૌ યુગચારિણૌ
'જો એ પ્રેમદેવતા હોય તો તેની રતિ ક્યાં છે? કે પછી એ બંને અશ્વિનીકુમાર દેવતાઓમાંથી એક હશે, કારણ કે તેઓ તો હંમેશાં સાથે રહે છે.'
ગંધર્વઃ કિન્નરો વાથ સિદ્ધો વા કામરૂપધૃક્ । ઋષિપુત્રોઽથવા કશ્ચિત્કશ્ચિદ્વા મનુજોત્તમઃ
'કે એ ગાંધીર્વ હશે, કિનર હશે, કે રૂપ બદલવાની શક્તિ ધરાવતો સિદ્ધ હશે? અથવા કોઈ ઋષિપુત્ર કે શ્રેષ્ઠ માનવ હશે?'
અસ્તિ વા કશ્ચિદેવાયં ધાત્રા સૃષ્ટો હિ નઃ કૃતે । યથાભાગ્યવતામર્થે નિધાનં પૂર્વકર્મભિઃ
'કે એ કોઈ દેવ હશે, જે ધાતાએ આપણા માટે જ સર્જ્યો હોય, જેમ ભાગ્યશાળી માટે પૂર્વકર્મ પ્રમાણે કોઈ ખજાનો મળે છે.'
તથાસ્માકં કુમારીણાં ગૌર્યાનીતો વરોત્તમઃ । કરુણાજલકલ્લોલ લબ્ધાદ્રી ર્કૃ!તચિત્તયા
'જેમ ગૌરીએ અમને શ્રેષ્ઠ પતિ આપ્યો, તેમ આપણે પણ દયાની લહેરથી ભરેલા હૃદયથી આ ઉત્તમ યુવક મેળવ્યો છે.'
મયા વૃતસ્ત્વયા ચાયં ત્વયા વૃતસ્તથાનયા । એવં પંચસુકન્યાસુ વદંતીષુ નૃપોત્તમ
'હું એને પસંદ કર્યો છે, તું પણ પસંદ કર્યો છે, અને એણે પણ પસંદ કર્યો છે.' એમ પાંચેય યુવતીઓએ એકબીજાને કહ્યું.
શ્રુત્વા તદ્વચનં તત્ર કૃતમાધ્યાહ્નિકક્રિયઃ । ચિંતયામાસ મેધાવી કિં કૃત્વા સુકૃતં ભવેત્
એ વાતો સાંભળી, મધ્યાહ્ન સંધ્યા પૂરી કર્યા પછી, એ વિદ્વાન યુવકે વિચાર્યું—'શું કરું જેથી સારો પરિણામ મળે?'
ગાધિસંભવપરાશરાદયઃ કંડુદેવલમુખાશ્ચ યે દ્વિજાઃ । તેઽપિ યોગિ બલિનો વિમોહિતાઃ લીલયા તદબલાભિરદ્ભુતમ્
ગાધિ અને પરાશર જેવા મહાન ઋષિઓ, કંડુ અને દેવલ જેવા યોગીશ્રેષ્ઠ પણ, એ અદ્ભુત સ્ત્રીઓના ખેલથી મોહિત થઈ ગયા હતા.
યોષિતાં નયનતીક્ષ્ણસાયકૈર્ભ્રૂલતાસુદૃઢચાપનિર્ગતૈઃ । ધન્વિના મકરકેતુના હતઃ કસ્ય નો પતતિ વામનો મૃગઃ
સ્ત્રીઓની તીક્ષ્ણ નજર અને ભૃકુટિથી ખેંચાયેલા ધનુષ્ય જેવા કટાક્ષથી, મકરધ્વજના બાણથી, મનુષ્યોમાં કોણ બચી શકે?
તાવદેવ નયધીર્વિરાજતે તાવદેવ જનતાભયં ભવેત્ । તાવદેવ ધૃતચિત્તતા ભૃશં તાવદેવ ગણના કુલસ્ય ચ
મનુષ્યની બુદ્ધિ, લોકમાં સુરક્ષા, મનની સ્થિરતા અને કુટુંબની ગણના—આ બધું જ ત્યા સુધી જ રહે છે—
તાવદેવ તપસઃ પ્રગલ્ભતા તાવદેવ શમસેવનં નૃણામ્ । યાવદેવ લલનેક્ષણા સ વૈર્માદ્યતે દ્રુતમદૈર્ન પૂરુષઃ
ત્યા સુધી જ તપની શક્તિ, શમનો અભ્યાસ, અને મનની દૃઢતા રહે છે, જ્યાં સુધી સ્ત્રીઓની નજરથી મન ઉન્મત્ત થતું નથી.
મોહયંતિ મદયંતિ રાગિણં યોષિતઃ સ્વલલિતૈર્મનોહરૈઃ । મોદયંતિ મદયંતિ મામિમા ધર્મરક્ષણપરં હિ સ્વૈર્ગુણૈઃ
સ્ત્રીઓ પોતાના મોહક અને રમણીય હાવભાવથી રાગી માણસોને મોહીત અને મસ્ત કરી દે છે; પણ એ જ સ્ત્રીઓ પોતાના સારા ગુણોથી, ધર્મની રક્ષા માટે તત્પર એવા મને આનંદ અને મસ્તી આપે છે.
માંસરક્તમલમૂત્રનિર્મિતે યોષિતાં વપુષિ નિર્ગુણેઽશુચૌ । કામિનસ્તુ પરિકલ્પ્ય ચારુતામાવિશંતિ સુવિમૂઢચેતસઃ
મૂર્ખ લોકો, જેમનું મન ભારે ભ્રમિત છે, સ્ત્રીઓના શરીરમાં સુંદરતા કલ્પે છે; જ્યારે એ શરીર તો માંસ, લોહી, ગંદકી અને મૂત્રથી બનેલું, ગુણવિહિન અને અશુદ્ધ છે.
દારુણા હિ પરિકીર્તિતાંગના સાધુભિર્વિમલબુદ્ધિભિર્બુધૈઃ । યાવદેવ ન સમીપગા ઇમાસ્તાવદેવ હિ ગૃહં વ્રજામ્યહમ્
જેઓનું મન નિર્મળ છે એવા વિદ્વાનોએ સ્ત્રીઓને કઠોર ગણાવ્યા છે; જેટલા સમય સુધી આ સ્ત્રીઓ નજીક નથી આવતી, તેટલા સમય સુધી હું ઘર જઇશ.
સમીપં તસ્ય યાવન્ન આગચ્છંતિ વરસ્ત્રિયઃ । વૈષ્ણવેન પ્રભાવેણ તાવદંતર્દધે દ્વિજઃ
જ્યારે સુધી એ ઉત્તમ સ્ત્રીઓ નજીક આવી નહોતી, ત્યાં સુધી વિષ્ણુની શક્તિથી那个 બ્રાહ્મણ દૃશ્યમાંથી અદૃશ્ય થઇ ગયો.
તસ્ય યોગબલાદ્ભૂપ ગતસ્યાદર્શનં તદા । દૃષ્ટ્વા તદદ્ભુતં કર્મ વૈષ્ણવબ્રહ્મચારિણઃ
હે રાજા, ત્યારે એ યોગબળથી અદૃશ્ય થઇ ગયો; એ વૈષ્ણવ બ્રહ્મચારીનું આ અદ્ભુત કાર્ય જોઈને બધાને આશ્ચર્ય થયું.
વિત્રસ્તનયના બાલા કુરંગ્ય ઇવ કાતરાઃ । સંક્રાંતનયનાઃ શૂન્યા દદૃશુસ્તા દિશોદશ
એ યુવતીઓના આંખોમાં ડર છવાઈ ગયો, હરણીઓ જેવી ભયભીત બની, ખાલી નજરે બધે દિશાઓમાં જોવા લાગી.
કન્યા ઊચુઃ-। ઇંદ્રજાલં સ્ફુટં વેત્તિ માયાં જાનાતિ વા પુનઃ । દૃષ્ટોઽપ્યદૃષ્ટરૂપોભૂદિત્યૂચુસ્તાઃ પરસ્પરમ્
કન્યાઓએ કહ્યું: 'એ ચોક્કસ જાદુ જાણે છે, અથવા માયા સમજેછે; જોઈને પણ અદૃશ્ય થઈ ગયો,' એમ તેઓ એકબીજાને બોલી.
વ્યાપ્તં ચ હૃદયં તાસાં તદૈવ વિરહાગ્નિના । જ્વલદ્દાવાનલેનેવ સુસ્નિગ્ધં સર્વકાનનમ્
એ જ ક્ષણે, વિયોગની આગે એમના હૃદયને દહાડી નાખ્યું, જેમ કે સઘન વનને જ્વલંત અગ્નિ બળી નાખે છે.
ત્યજેંદ્રજાલિકાં વિદ્યાં કાંત દર્શય સત્વરમ્ । આત્માનં ન હિ તે યુક્તં પ્રાગ્ગ્રાસે મક્ષિકોપમમ્
'પ્રીતમ, તું એ જાદુ છોડ અને તરત જ દેખા; શિકાર સામે માખી છુપાય એમ તારા માટે યોગ્ય નથી.'
હા કષ્ટં દર્શિતઃ કસ્માદ્ધાત્રા ત્વં ઘટિતઃ કુતઃ । જ્ઞાતં મહાનુસંતાપહેતુર્નઃ સ્વં વિનિર્મિતઃ
'હાય, તું અમને કેમ દેખાયો? સર્જનહારે તને અહીં કેમ લાવ્યો? હવે સમજાઈ ગયું કે તું અમારો મોટો દુઃખનો કારણ છે, ખાસ અમારાં માટે જ બનાવેલો.'