નાશિતં તન્મહારાજ રેવાજલકણાગ્નિના । રેવાજલકણસ્પર્શાન્મુક્તો ભવતિ માનવઃ
એ મહારાજ, રેવા નદીના જળકણોની અગ્નિથી નાશ પામ્યું; રેવાના જળકણના સ્પર્શથી મનુષ્ય મુક્ત થાય છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- ભગવન્બહુકન્યાભિઃ શાપો લંભિ કથં કુતઃ । કસ્યાપત્યાનિ તાસ્તાસાં નામ કિં કીદૃશં વયઃ
યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: ભગવાન, એટલી બધી કન્યાઓને શ્રાપ કોણે અને કેમ આપ્યો? એ કન્યાઓ કોની સંતાન હતી, તેમનાં નામ શું અને વય કેટલું હતું?
કથં રેવાજલસ્પર્શાદ્વિપાકાચ્છાપસંભવાત્ । વિમુક્તાઃ કુત્ર તાઃ સસ્નુઃ સર્વં મે કથય પ્રભો
રેવાના જળના સ્પર્શથી અને શ્રાપના ફળથી તેઓ કેવી રીતે મુક્ત થઈ? તેઓ ક્યાં સ્નાન કર્યા? હે પ્રભુ, બધું મને કહો.
નર્મદાતીર્થમાહાત્મ્યં ચમત્કારકરં ભવેત્ । શ્રવણાદપિ પાપાનાં મલનાશનમુચ્યતે
નર્મદા તીર્થનું મહાત્મ્ય અદ્ભુત છે; માત્ર સાંભળવાથી પણ પાપોનું કલંક નાશ પામે છે, એવું કહેવાય છે.
નર્મદાનર્મદાશબ્દો યેન કેનચિદુચ્યતે । તસ્ય સ્યાચ્છાશ્વતી મુક્તિર્યાવદાચંદ્ર તારકમ્
જે કોઈ પણ રીતે 'નર્મદા' નામ ઉચ્ચારે છે, તેને ચાંદ્ર અને તારાઓ જેટલો સમય સુધી શાશ્વત મુક્તિ મળે છે.
વ્યાહૃતં ભવતા પૂર્વં રેવામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ । તથાપિ ચરિતં સાધો યદેતત્તન્નિગદ્યતામ્
હે સજ્જન, તમે અગાઉ રેવા નદીની મહિમાની વાત કરી છે, છતાં કૃપા કરીને ફરીથી એ કથા વિગતે કહો.
અથ ચોત્તમવાર્તાયા સેવિતવ્યા મનીષિભિઃ । અતઃ પૃચ્છામિ વિપ્રેંદ્ર રેવામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ । ઇતિહાસં વદ વિભો કન્યાનાં ચરિતોજ્જ્વલમ્
હવે, કારણ કે શ્રેષ્ઠ કથા વિદ્વાનો દ્વારા શોધાય છે, તેથી, હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, હું તને રેવા નદીની મહિમા અને કન્યાઓની તેજસ્વી વાર્તા કહો એવી વિનંતી કરું છું.
નારદ ઉવાચ- શ્રૂયતાં રાજશાર્દૂલ ધર્મગર્ભાપરા કથા । યથારણિર્વહ્નિગર્ભા ધર્મ્મસ્તુ બ્રહ્મસૂરિવ
નારદે કહ્યું: હે રાજાશાર્દૂલ, ધર્મથી ભરેલી આ કથા સાંભળો; જેમ લાકડામાં અગ્નિ છુપાયેલો હોય છે, તેમ ધર્મ પણ બ્રહ્માથી જન્મે છે.
ગંધર્વઃ શુકસંગીતિસ્તસ્ય કન્યા પ્રમોહિની । સુશીલસ્ય સુશીલા ચ સુસ્વરા સ્વરવેદિનઃ
એક ગંધર્વ હતો, નામ શુક, જે સંગીતમાં પ્રખ્યાત હતો. તેની પુત્રી પ્રમોહિની સારા સ્વભાવની હતી. સુશીલા નામની બીજી કન્યા પણ હતી, જે સંગીત અને સ્વરજ્ઞાનમાં નિપુણ હતી.
સુતારા ચંદ્રકાંતસ્ય ચંદ્રિકા સુપ્રભસ્ય ચ । ઇમાનિ વરનામાનિ તાસામપ્સરસાં નૃપ
સુતારા ચંદ્રકાંતા ની પુત્રી હતી, ચંદ્રિકા સુપ્રભાની પુત્રી હતી—હે રાજા, આ એ અપ્સરાઓના સુંદર નામો છે.
કુમાર્યઃ પંચ સર્વાસ્તા વયસા સુભગાઃ પુનઃ । ભાષંતે ચ મિથસ્તાસ્તુ ભગિન્ય ઇવ સર્વદા
આ બધી પાંચેય કન્યાઓ યુવાન અને આકર્ષક હતી; અને હંમેશા બહેનો જેવી એકબીજાથી વાત કરતી.
ચંદ્રાદિવ વિનિષ્ક્રાંતાશ્ચંદ્રિકા ઇવ સોજ્જ્વલાઃ । ચંદ્રાનનાઃ સુકેશ્યશ્ચ ચંદ્રકાંતાઇવોજ્જ્વલાઃ
તેમની કાંતિ ચાંદની જેવી તેજસ્વી હતી, ચાંદ્રકાંતા રત્ન જેવી ઝળહળતી હતી; ચાંદ્રમાની જેમ ચહેરા અને સુંદર વાળવાળી હતી.
દેવેષ્વેતા વિલાસિન્યઃ કૌમુદ્યઃ કૈરવેષ્વિવ । લાવણ્યપિંડસંભૂતા દિવ્યરૂપા મનોહરાઃ
દેવતાઓમાં આ રમણીય કન્યાઓ કમળમાં ચાંદની જેવી હતી, સૌંદર્યના સારથી જન્મેલી, દિવ્ય રૂપવાળી અને સૌને મોહી લે તેવી.
ઉદ્ભિન્નકુચપદ્મિન્યઃ કેતક્ય ઇવ માધવે । ઉત્પન્નયૌવનૈઃ કાંતા વલ્લીવ નવપલ્લવૈઃ
વસંતમાં ખીલેલા કમળ જેવા ઉદભિન્ન સ્તનવાળી, નવયૌવનથી ભરપૂર અને નવી કળીઓથી શોભતી વલ્લી જેવી આકર્ષક હતી.
હેમગૌરાશ્ચ હેમાભા હેમાભરણભૂષિતાઃ । હેમચંપકમાલિન્યો હેમચ્છવિસુવાસસઃ
તેમની ત્વચા સોનાની જેમ ઝળહળતી, સોનાના દાગીના પહેરેલા, સોનાના ચંપકમાળ અને સોનાની કાંતિવાળા વસ્ત્રો પહેરેલા હતા.
સ્વરગ્રામાવલીહાસુ વિવિધા મૂર્ચ્છનાસુ ચ । તાલવાદ્યવિનોદેષુ વેણુવીણાપ્રવાદને
સ્વર અને વિવિધ સંગીતના રાગોમાં, તાલવાદ્યના આનંદમાં અને વાંસળી-વીણા વગાડવામાં પણ તે નિપુણ હતી.
મૃદંગનાદસંભિન્નલાસ્યમધ્યલયેષુ ચ । ચિત્રાદિષુ વિનોદેષુ કલાસુ ચ વિશારદાઃ
મૃદંગના નાદ સાથે નૃત્ય, મધુર લય, ચિત્રકામ અને વિવિધ કલાઓમાં પણ તે પારંગત હતી.
એવંભૂતાશ્ચ તાઃ કન્યા મુમુહુઃ ક્રીડનૈર્વરૈઃ । પિતૃભિર્લાલિતાઃ સર્વાશ્ચેરુશ્ચ ધનદાલયે
આવી સુંદર કન્યાઓ વિવિધ રમતોમાં મગ્ન રહેતી; પિતાઓએ લાડથી પાળેલી અને બધા કુબેરના મહેલમાં રહેતી.
કૌતુકાદેકદા પંચ મિલિત્વા માસિ માધવે । કન્યા મંદારપુષ્પાણિ વિચિન્વંત્યો વનાદ્વનમ્
એક વખત, વસંતઋતુમાં, આ પાંચેય કન્યાઓ એકસાથે મળી, મન્દારના ફૂલો શોધવા વનમાંથી વનમાં ફરવા નીકળી.
ગૌરીં સમારાધયિતું સ્વરાંગનાઃ કદાચિદચ્છોદસરોવરં યયુઃ । હેમાંબુજાનિ પ્રવરાણિ તાઃ પુનસ્તસ્માદુપાદાય વરોત્પલૈઃ સહ
ગૌરીની પૂજા કરવા માટે, સંગીતમાં કુશળ એ કન્યાઓ ક્યારેક સ્વચ્છ સરોવર પાસે ગઈ; ત્યાંથી ઉત્તમ સુવર્ણ કમળ અને સુંદર નીલોત્પલ ફૂલો ભેગા કર્યા.
વૈડૂર્યશુદ્ધસ્ફટિકપ્રકુટ્ટિમે સ્નાત્વા તુ ઘટ્ટે પરિધાય ચાંબરમ્ । મૌનેન ચ સ્થંડિલપિંડિકામયીં સુવર્ણમુક્તાભરણાં વિનિર્મમુઃ
પવિત્ર વૈડૂર્ય અને સ્ફટિકથી બનેલા ઓટલા પર સ્નાન કરીને, કિનારે કપડા પહેરી, મૌનથી માટીની ગૌરીની મૂર્તિ બનાવી, તેને સોનાના અને મુક્તાના દાગીનાથી શોભાવી.
સમર્ચિતાં ચંદનગંધકુંકુમૈરભ્યર્ચ્ય ગૌરીં વરપંકજાદિભિઃ । નાનોપહારૈઃ શુભભક્તિભાવિતા લાસ્યપ્રયોગૈર્નનૃતુઃ કુમારિકાઃ
સંદલ, સુગંધિત ચૂરણા અને કુંકુમથી ગૌરીની પૂજા કરી, શ્રેષ્ઠ કમળ અને અન્ય ભેટો અર્પણ કરી; શુભ ભક્તિથી ભરેલી કન્યાઓએ લાસ્યનૃત્ય કર્યું.
ગાંધર્વમાશ્રિત્ય પરં સ્વરં તતો ગેયં સ્વભાવધ્વનિભિઃ સમૂર્છનમ્ । એણીદૃશસ્તાઃ પ્રજગુઃ કલાક્ષરં તારપ્રવૃદ્ધં ગતિભિશ્ચ સુસ્વરમ્
ગાંધીર્વ સંગીતની રીત અપનાવીને, એ હરણાકાંખી યુવતીઓએ મીઠા સ્વરે ગાવાનું શરૂ કર્યું. એમના કુદરતી અવાજે સરસ સંગીત રચાયું, અને એ કલાપૂર્વકના શબ્દો, ઊંચા અને મધુર સ્વરે, સરસ રીતે વહેતા હતા.
તસ્મિન્સુભાવે રસવર્ષહર્ષં કન્યાસ્વલં નિર્ભરચિત્તવૃત્તિષુ । અચ્છોદતીર્થે પ્રવરે તદાગતઃ સ્નાતું મુનેર્વેદનિધેઃ સુતોગ્રજઃ
એ આનંદમય વાતાવરણમાં, ખુશીની મીઠી ઝરમર વરસી રહી હતી અને યુવતીઓના મન આનંદથી ભરાઈ ગયા હતા. એ સમયે જ, વિદ્વાન ઋષિપુત્ર, જે વેદજ્ઞાનનો ખજાનો હતો, પવિત્ર અચ્છોદા તટે સ્નાન કરવા આવ્યો.
રૂપેણ નિઃસીમતરો વરાનનઃ પ્રફુલ્લપદ્માયતલોચનો યુવા । વિસ્તીર્ણવક્ષાઃ સુભુજોઽતિસુંદરઃ શ્યામચ્છવિઃ કામઇવાપરો હિ સઃ
એ યુવકનું સૌંદર્ય તો અપરંપાર હતું. તેનું ચહેરું તેજસ્વી, આંખો ખીલેલા કમળ જેવી વિશાળ, યુવાન શરીર, પહોળું છાતી, સુંદર ભુજાઓ અને આકર્ષક આકાર. તેની કાળી અને તેજવંતી કાયાથી એ જાણે પ્રેમદેવતા પોતે જ અવતર્યા હોય એમ લાગતો હતો.
સ બ્રહ્મચારી સુશિખો હિ શોભતે દંડેન યુક્તો ધનુષેવ મન્મથઃ । એણાજિનપ્રાવરણઃ સમુદ્રધૃગ્હેમાભમૌંજીકટિમેખલઃ પરઃ
એ બ્રહ્મચારી, સુંદર રીતે બંધાયેલ વાળ સાથે, હાથમાં દંડ લઈને, જાણે મનમથ ધનુષ્ય લઈને ઊભો હોય એમ તેજસ્વી લાગતો હતો. એ કાળી હરણચામડી પહેરી, સમુદ્ર જેવી દૃષ્ટિ ધરાવતો અને સુવર્ણ મુંજની કમરપટ્ટીથી સજ્જ, બધાથી અલગ દેખાતો હતો.
તં દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મણં બાલાસ્તાસ્તત્ર સરસસ્તટે । જહૃષુઃ કૌતુકાવિષ્ટા અયં નો ભવિતાતિથિઃ
એ સરોવર કાંઠે એ બ્રાહ્મણ યુવકને જોઈને, બાલાઓ ઉત્સુકતા અને આનંદથી ભરાઈ ગઈ. એમને લાગ્યું—'આપણે માટે મહેમાન બનીને આવશે.'
સંત્યક્તગીતનૃત્યાસ્તાસ્તસ્યાલોકનલાલસાઃ । હરિણ્યો લુબ્ધકેનેવ વિદ્ધાઃ કામેન સાયકૈઃ
એ યુવતીઓએ ગાવાનું અને નૃત્ય છોડી દીધું અને એ યુવકને તાકીને જોવા લાગી. એમના મનમાં એવી ઉત્સુકતા હતી કે, જાણે શિકારીના તીરે ઘાયલ થયેલી હરણીઓ જેવી, પ્રેમના બાણથી ઘાયલ થઈ ગઈ.
પશ્યપશ્યેતિ જલ્પંત્યો મુગ્ધાઃ પંચ સસંભ્રમમ્ । તસ્મિન્વિપ્રવરે યૂનિ કામદેવભ્રમં યયુઃ
'જુઓ, જુઓ!' એમ ઉત્સાહથી બોલતી, નિર્દોષ પાંચેય યુવતીઓ ગભરાઈ ગઈ અને એ ઉત્તમ બ્રાહ્મણ યુવક માટે પ્રેમની મોહમાયામાં ફસાઈ ગઈ.
પુનઃપુનસ્તમભ્યર્ચ્ય નયનૈઃ પંકજૈરિવ । પશ્ચાદ્વિચારમારબ્ધમપ્સરોભિઃ પરસ્પરમ્
પછી ફરી-ફરીને, કમળ જેવી આંખોથી એ યુવકને પૂજવા લાગી. પછી એ અપ્સરાઓએ એકબીજામાં વાતચીત શરૂ કરી.