અનેકરૂપવર્ણાઢ્યા ઉપલભ્યા વદસ્વ હ । કિં ત્વયા ન શ્રુતં લોકે અવધ્યાઃ સર્વયોષિતઃ
તને અનેક રૂપ અને રંગ મળ્યા છે, સાચું કહેજે: શું તું સાંભળ્યું નથી કે દુનિયામાં બધાં સ્ત્રીઓ અહિંસા પાત્ર છે?
કિં તુ તુભ્યં ગુણા હ્યેતે દહનસ્ત્ર્યર્દનં પ્રતિ । ન કારુણ્યં દયા વાપિ દાક્ષિણ્યં વા સ્ત્રિયોપરિ
સ્ત્રીઓના વિનાશમાં, અગ્નિ, શું આ જ તારા ગુણ છે? તને દયા નથી, કરુણા નથી, નમ્રતા પણ નથી.
દયાં કુર્વંતિ મ્લેચ્છાપિ દહનં પ્રેક્ષ્ય યોષિતઃ । મ્લેચ્છાનામપિ કષ્ટોસિ દુર્નિવાર્યો હ્યચેતનઃ
વિદેશી લોકો પણ સ્ત્રીઓને દાઝતાં જોઈ દયા કરે છે; પણ તું તો વિદેશીઓ માટે પણ કઠોર, અડગ અને નિર્જીવ છે.
એતે ચૈવ ગુણાસ્તુભ્યં દહનોત્સાદનં પ્રતિ । આસામપિ દુરાચાર સ્ત્રીણાં કિં વિનિપાતસે
સ્ત્રીઓના વિનાશમાં, આ જ તારા ગુણ છે; પણ જો આ સ્ત્રીઓ દુશ્ચરિત્ર હોય, તો પણ તું તેમને કેમ પતન કરે છે?
દુષ્ટ નિર્ઘૃણ નિર્લજ્જ હુતાશ મંદભાગ્યક । નિરાશસ્ત્વં દુરાચાર બાલાન્દહસિ નિર્દય
તુ દુષ્ટ, ક્રૂર, નિર્લજ્જ, દુર્ભાગ્ય લાવનાર અગ્નિ છે; આશા છોડેલી, દુશ્ચરિત્ર, તું નિર્દયતાથી બાળકોને સળગાવી નાખે છે.
એવં પ્રલપમાનાસ્તા જલ્પમાના બહુસ્વરમ્ । અન્યાઃ ક્રોશંતિ સંક્રુદ્ધા બાલશોકેન મોહિતાઃ
આ રીતે રડતી અને અનેક અવાજે બૂમો પાડતી સ્ત્રીઓમાં બીજી ઘણી ગુસ્સામાં ચીસો પાડતી, બાળકોના દુઃખથી ભ્રમિત થઈ ગઈ હતી.
દહતે નિર્દયો વહ્નિઃ સંક્રુદ્ધઃ સર્વશત્રુવત્ । પુષ્કરિણ્યાં જલે જ્વાલા કૂપેષ્વપિ તથૈવ ચ
નિર્દય, ગુસ્સાવાળો અગ્નિ બધાના દુશ્મન જેવો બનીને, કમળતળાવના પાણીમાં પણ, અને કૂવામાં પણ એ જ રીતે સળગે છે.
અસ્માન્સંદહ્ય મ્લેચ્છ ત્વં કાં ગતિં પ્રાપયિષ્યસિ । એવં પ્રલપતાં તાસાં વહ્નિર્વચનમબ્રવીત્
હવે અમને બળી નાખીને, હે મ્લેચ્છ, તને કઈ સ્થિતિ મળશે? એમ બોલતી વખતે અગ્નિએ તેમનો પ્રશ્ન સાંભળ્યો.
વૈશ્વાનર ઉવાચ-। સ્વવશો નૈવ યુષ્માકં વિનાશં તુ કરોમ્યહમ્ । અહમાદેશકર્તા વૈ નાહં કર્ત્તાસ્મ્યનુગ્રહમ્
વૈશ્વાનરએ કહ્યું: હું મારી ઇચ્છાથી તમારો વિનાશ કરતો નથી; હું ફક્ત આજ્ઞાપાલક છું, કૃપા આપનાર નથી.
અત્ર ક્રોધસમાવિષ્ટો વિચરામિ યદૃચ્છયા । તતો બાણો મહાતેજાસ્ત્રિપુરં વીક્ષ્ય દીપિતમ્
અહીં ગુસ્સાથી ભરાઈને હું મનમાની રીતે ફરું છું; પછી મહાઊર્જાવાન બાણે ત્રિપુરાને સળગતું જોયું.
આસનસ્થોઽબ્રવીદેવમહં દેવૈર્વિનાશિતઃ । અલ્પસારૈર્દુરાચારૈરીશ્વરસ્ય નિવેદિતઃ
બેઠેલા બાણે દેવતાઓને કહ્યું: 'મને દેવતાઓએ, દુશ્ચરિત્ર અને નબળા લોકોએ, ભગવાનને અર્પણ કરી નાશ કર્યો છે.'
અપરીક્ષ્ય હ્યહં દગ્ધઃ શંકરેણ મહાત્મના । નાન્યઃ શત્રુસ્તુ માં હંતું વર્જ્જયિત્વા મહેશ્વરમ્
મહાન આત્માવાળા શંકરે મને તપાસ્યા વિના જ બળી નાખ્યો; મહેશ્વર સિવાય બીજો કોઈ દુશ્મન મને મારી શકે નહીં.
ઉત્થિતઃ શિરસા કૃત્વા લિગં ત્રિભુવનેશ્વરમ્ । નિર્ગતઃ સ પુરદ્વારાત્પરિત્યજ્ય સુહૃત્સ્વયમ્
એ ઊભો થયો, ત્રણેય લોકના સ્વામીનું લિંગ માથે મૂક્યું અને પોતે શહેરના દરવાજેથી બહાર નીકળી ગયો, મિત્રોનો ત્યાગ કરીને.
રત્નાનિ સુવિચિત્રાણિ સ્ત્રિયો નાનાવિધાસ્તથા । ગૃહીત્વા શિરસા લિંગં ન્યસ્તં નગરમંડલે
સુંદર રત્નો અને વિવિધ સ્ત્રીઓ સાથે, એ લિંગને માથે રાખીને શહેરના મધ્યમાં મૂકી દીધું.
સ્તુવતે દેવદેવેશં ત્રૈલોક્યાધિપતિં શિવમ્ । હર ત્વયાહં નિર્દગ્ધો યદિ વધ્યોસિ શંકર
એ દેવદેવેશ, ત્રણેય લોકના સ્વામી શિવની સ્તુતિ કરતો હતો: 'હે હર, જો હું તારા હાથથી બળી ગયો છું તો, હે શંકર, પછી તું પણ મારવામાં આવજે.'
ત્વત્પ્રસાદાન્મહાદેવ મા મે લિંગં વિનશ્યતુ । અર્ચિતં હિ મહાદેવ ભક્ત્યા પરમયા સદા
હે મહાદેવ, તારી કૃપાથી મારું લિંગ નાશ પામે નહીં; કેમ કે એ હંમેશા શ્રદ્ધાથી પૂજાયું છે, હે મહાદેવ.
ત્વયા યદ્યપિ વધ્યોહં મા મે લિંગં વિનશ્યતુ । પ્રાપ્યમેતન્મહાદેવ ત્વત્પાદગ્રહણં મમ
ભલે તારા હાથેથી મારું મૃત્યુ destined હોય, પણ મારું લિંગ નાશ પામે નહીં; હે મહાદેવ, તારા ચરણ પકડી લેવું એ જ મારે મેળવવું છે.
જન્મજન્મ મહાદેવ ત્વત્પાદનિરતો હ્યહમ્ । તોટકચ્છંદસા દેવં સ્તુત્વા તુ પરમેશ્વરમ્
જન્મે જન્મે, હે મહાદેવ, હું તારા ચરણોમાં લાગેલો છું; ટોટક છંદમાં પરમેશ્વરની સ્તુતિ કરી.
ૐશિવશંકરસર્વકરાય નમો ભવભીમમહેશશિવાય નમઃ । કુસુમાયુધ દેહવિનાશકર ત્રિપુરાંતકરાંધક ચૂર્ણકર
ૐ, શિવ, શંકર, સર્વકર્તા, ભવ, ભીમ, મહેશ, શિવને વંદન; કામદેવના દેહનો વિનાશક, ત્રિપુરાનો અંત કરનાર, અંધકનો નાશક.
પ્રમદાપ્રિયકામવિભક્ત નમો હિ નમઃ સુરસિદ્ધગણૈર્નમિતઃ । હયવાનરસિંહગજેંદ્રમુખૈરતિ હ્રસ્વસુદીર્ઘમુખૈશ્ચ ગણૈઃ
સ્ત્રીઓના પ્રિય અને કામરૂપ, દેવો અને સિદ્ધો દ્વારા નમન પામનાર; ઘોડા, વાનર, સિંહ, હાથી જેવા ચહેરાવાળા, ખૂબ નાના અને લાંબા ચહેરાવાળા ગણો દ્વારા પણ વંદિત.
ઉપલબ્ધુમશક્યતરૈરસુરૈર્વ્યથિતો ન શરીરશતૈર્બહુભિઃ । પ્રણતો ભગવન્બહુભક્તિમતા ચલચંદ્ર કલાધર દેવ નમઃ
અસુરો અનેક શરીર લઈને પણ તને પામી શકતા નથી; અનેક ભક્તો દ્વારા પૂજિત, ચંચળ ચંદ્રકલાધારી ભગવાન, તને વંદન.
સહપુત્રકલત્રકલાપધનૈઃ સતતં જય દેહિ અનુસ્મરણમ્ । વ્યથિતોસ્મિ શરીરશતૈર્બહુભિર્ગમિતાદ્ય મહાનરકસ્ય ગતિઃ
પુત્ર, પત્ની અને ધન સાથે હંમેશા વિજય અને તારી સ્મૃતિ આપજે; અનેક શરીરથી પીડાઈને આજે હું મહાન નરકના માર્ગે પહોંચી ગયો છું.
ન નિવર્તતિ યન્મમપાપગતિઃ શુચિકર્મ્મવિશુદ્ધમપિ ત્યજતિ । અનુકંપતિ દિગ્ભ્રમતિ ભ્રમતિ ભ્રમ એષ કુબુદ્ધિ નિવારયતિ
માણસનું જન્મ પાછું ફરતું નથી, દુર્ભાગ્ય પણ દૂર થતું નથી; ભલે સારા અને પવિત્ર કર્મો હોય, તે પણ છૂટી જાય છે. દયા પણ ઘટે છે, મન ભટકે છે અને મોહિત થઈ જાય છે—આ બધું ખોટી બુદ્ધિથી થાય છે.
યઃ પઠેત્તોટકં દિવ્યં પ્રયતઃ શુચિમાનસઃ । બાણસ્યૈવ યથારુદ્રસ્તસ્યૈવ વરદો ભવેત્
જે કોઈ શુદ્ધ મનથી અને શ્રદ્ધાપૂર્વક આ દિવ્ય સ્તોત્રનું પઠન કરે છે, તેને ભગવાન રુદ્ર એ જ રીતે વર આપે છે જેમ બાણને આપ્યો હતો.
ઇમં સ્તવં મહાદિવ્યં શ્રુત્વા દેવો મહેશ્વરઃ । પ્રસન્નસ્તુ તદા તસ્ય સ્વયં દેવો મહેશ્વરઃ
આ મહાદિવ્ય સ્તોત્ર સાંભળીને ભગવાન મહેશ્વર પ્રસન્ન થાય છે અને પોતે જ એ મનુષ્ય પર કૃપા કરે છે.
ઈશ્વર ઉવાચ-। ન ભેતવ્યં ત્વયા વત્સ સૌવર્ણે તિષ્ઠ દાનવ । પુત્રપૌત્રસપત્નીનાં ભાર્યાભૃત્યજનૈઃ સહ
ઈશ્વરે કહ્યું: 'બાળક, તું ડરતો નહીં, સુવર્ણનગરમાં તું દાનવ, તારા પુત્રો, પૌત્રો, પત્નીઓ અને સેવકો સાથે રહે.'
અદ્યપ્રભૃતિ બાણ ત્વમવધ્યસ્ત્રિદશૈરપિ । ભૂયસ્તસ્ય વરો દત્તો દેવદેવેન પાંડવ
આજે પછી, બાણ, તું દેવતાઓથી પણ અજય બની ગયો છે; આ વર તને દેવોના દેવે આપ્યો છે, પાંડવ.
અક્ષયશ્ચાવ્યયો લોકે વિચચાર હ નિર્ભયઃ । તતો નિવારયામાસ રુદ્ર સપ્તશિખં તથા
એ જગતમાં અક્ષય અને અવિનાશી બની, નિર્ભય ફરી રહ્યો; પછી રુદ્રે સપ્તશિખને પણ અટકાવ્યો.
તૃતીયં રક્ષિતં તસ્ય શંકરેણ મહાત્મના । ભ્રમતે ગગને નિત્યં રુદ્રતેજઃ પ્રભાવતઃ
ત્રીજું નગર મહાત્મા શંકરે રક્ષ્યું; રુદ્રની તેજથી તે હંમેશા આકાશમાં ફરતું રહે છે.
એવં તુ ત્રિપુરં દગ્ધં શંકરેણ મહાત્મના । જ્વાલામાલાપ્રદીપ્તં તુ પતિતં ધરણીતલે
આ રીતે મહાત્મા શંકરે ત્રિપુરા દહન કરી; અગ્નિની જ્વાળાઓથી પ્રજ્વલિત થઈ, તે ધરતી પર પડી ગયું.