ગિરિકૂટનિભાસ્તત્ર પ્રાસાદારત્નભૂષિતાઃ । પતંત્યનલનિર્દગ્ધા નિસ્તોયા જલદા ઇવ
ત્યાં રત્નોથી શોભિત પર્વતશિખર જેવા મહેલ અગ્નિથી દાઝી પડ્યા પડે છે, જાણે પાણી વગરનાં વાદળો ધરતી પર ઢળી જાય.
સહ સ્ત્રીબાલવૃદ્ધેષુ ગોષુ પક્ષિષુ વાજિષુ । નિર્દયો દહતે વહ્નિર્હરકોપેન પ્રેરિતઃ
શિવજીના ક્રોધથી પ્રેરિત અગ્નિ, સ્ત્રીઓ, બાળકો, વૃદ્ધો, ગાયો, પક્ષીઓ અને ઘોડાઓને પણ દયાવાન વિના દાઝી નાખે છે.
સપત્નીકાશ્ચૈવ સુપ્તાઃ સંસુપ્તા બહવો જનાઃ । પુત્રમાલિંગ્યતે ગાઢં દહ્યંતે ત્રિપુરારિણા
ઘણા લોકો પત્ની સાથે સુતા હોય અને પુત્રને ભીંસે છે, ત્યારે ત્રિપુરાના શત્રુ દ્વારા તેઓ દાઝાઈ જાય છે.
અથ તસ્મિન્પુરે દીપ્તે સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસોપમાઃ । અગ્નિજ્વાલાહતાસ્તત્ર પતંતિ ધરણીતલે
પછી, તે જ્વલંત શહેરમાં, અપ્સરાસ જેવી સુંદર સ્ત્રીઓ અગ્નિની જ્વાળાથી ઘાયલ થઈ ધરતી પર પડી જાય છે.
કાચિદ્બાલા વિશાલાક્ષી મુક્તાવલિ વિભૂષિતા । ધૂમેનાકુલિતા સા તુ પ્રતિબુદ્ધા શિખાર્દ્દિતા
કોઈ વિશાળ આંખવાળી, મુક્તાની માળથી શોભિત બાળિકા ધૂમ્રપટમાં ઘેરાઈ, જાગી અને જ્વાળાથી દાઝાઈ જાય છે.
સુતં સંચિંત્યમાના સા પતિતા ધરણીતલે । કાચિત્સુવર્ણવર્ણાભા નીલરત્નૈર્વિભૂષિતા
પુત્રની ચિંતામાં તે સ્ત્રી ધરતી પર પડી જાય છે; બીજી, સોનાની જેમ તેજસ્વી અને વાદળી રત્નોથી શોભિત છે,
ધૂમેનાકુલિતા સા તુ પતિતા ધરણીતલે । અન્યા ગૃહીતહસ્તા તુ સખી દહતિ બાલકૈઃ
તે પણ ધૂમ્રપટમાં ઘેરાઈ ધરતી પર પડી જાય છે; બીજી, સખીની હાથ પકડી, પોતાના બાળકો સાથે દાઝી જાય છે.
અનેન દિવ્યરૂપાન્યાદૃષ્ટા મદવિમોહિતા । શિરસા પ્રાંજલિં કૃત્વા વિજ્ઞાપયતિ પાવકમ્
આમાંથી એક, દિવ્ય રૂપવાળી અને કામથી મોહિત, હાથ જોડીને અને માથું નમાવી, અગ્નિને વિનંતી કરે છે.
યદિ ત્વમિચ્છસે વૈરં પુરુષેષ્વપકારિષુ । સ્ત્રિયઃ કિમપરાધ્યંતે ગૃહપંજરકોકિલાઃ
જો તું પુરુષો સાથે દુશ્મનાઈ રાખે છે, તો ઘરમાં બંધ કોયલ જેવી સ્ત્રીઓએ શું ગુનો કર્યો છે કે તું તેમને દાઝે છે?
પાપનિર્દય નિર્લ્લજ્જ કસ્તે કોપઃ સ્ત્રિયોપરિ । ન દાક્ષિણ્યં ન તે લજ્જા ન સત્યં શૌચવર્જિતઃ
પાપી, નિર્દય, નિર્લજ્જ! તારો ક્રોધ સ્ત્રીઓ પર કેમ? તને દયા નથી, લાજ નથી, સત્ય નથી, શુદ્ધિથી વંચિત છે.
અનેકરૂપવર્ણાઢ્યા ઉપલભ્યા વદસ્વ હ । કિં ત્વયા ન શ્રુતં લોકે અવધ્યાઃ સર્વયોષિતઃ
તને અનેક રૂપ અને રંગ મળ્યા છે, સાચું કહેજે: શું તું સાંભળ્યું નથી કે દુનિયામાં બધાં સ્ત્રીઓ અહિંસા પાત્ર છે?
કિં તુ તુભ્યં ગુણા હ્યેતે દહનસ્ત્ર્યર્દનં પ્રતિ । ન કારુણ્યં દયા વાપિ દાક્ષિણ્યં વા સ્ત્રિયોપરિ
સ્ત્રીઓના વિનાશમાં, અગ્નિ, શું આ જ તારા ગુણ છે? તને દયા નથી, કરુણા નથી, નમ્રતા પણ નથી.
દયાં કુર્વંતિ મ્લેચ્છાપિ દહનં પ્રેક્ષ્ય યોષિતઃ । મ્લેચ્છાનામપિ કષ્ટોસિ દુર્નિવાર્યો હ્યચેતનઃ
વિદેશી લોકો પણ સ્ત્રીઓને દાઝતાં જોઈ દયા કરે છે; પણ તું તો વિદેશીઓ માટે પણ કઠોર, અડગ અને નિર્જીવ છે.
એતે ચૈવ ગુણાસ્તુભ્યં દહનોત્સાદનં પ્રતિ । આસામપિ દુરાચાર સ્ત્રીણાં કિં વિનિપાતસે
સ્ત્રીઓના વિનાશમાં, આ જ તારા ગુણ છે; પણ જો આ સ્ત્રીઓ દુશ્ચરિત્ર હોય, તો પણ તું તેમને કેમ પતન કરે છે?
દુષ્ટ નિર્ઘૃણ નિર્લજ્જ હુતાશ મંદભાગ્યક । નિરાશસ્ત્વં દુરાચાર બાલાન્દહસિ નિર્દય
તુ દુષ્ટ, ક્રૂર, નિર્લજ્જ, દુર્ભાગ્ય લાવનાર અગ્નિ છે; આશા છોડેલી, દુશ્ચરિત્ર, તું નિર્દયતાથી બાળકોને સળગાવી નાખે છે.
એવં પ્રલપમાનાસ્તા જલ્પમાના બહુસ્વરમ્ । અન્યાઃ ક્રોશંતિ સંક્રુદ્ધા બાલશોકેન મોહિતાઃ
આ રીતે રડતી અને અનેક અવાજે બૂમો પાડતી સ્ત્રીઓમાં બીજી ઘણી ગુસ્સામાં ચીસો પાડતી, બાળકોના દુઃખથી ભ્રમિત થઈ ગઈ હતી.
દહતે નિર્દયો વહ્નિઃ સંક્રુદ્ધઃ સર્વશત્રુવત્ । પુષ્કરિણ્યાં જલે જ્વાલા કૂપેષ્વપિ તથૈવ ચ
નિર્દય, ગુસ્સાવાળો અગ્નિ બધાના દુશ્મન જેવો બનીને, કમળતળાવના પાણીમાં પણ, અને કૂવામાં પણ એ જ રીતે સળગે છે.
અસ્માન્સંદહ્ય મ્લેચ્છ ત્વં કાં ગતિં પ્રાપયિષ્યસિ । એવં પ્રલપતાં તાસાં વહ્નિર્વચનમબ્રવીત્
હવે અમને બળી નાખીને, હે મ્લેચ્છ, તને કઈ સ્થિતિ મળશે? એમ બોલતી વખતે અગ્નિએ તેમનો પ્રશ્ન સાંભળ્યો.
વૈશ્વાનર ઉવાચ-। સ્વવશો નૈવ યુષ્માકં વિનાશં તુ કરોમ્યહમ્ । અહમાદેશકર્તા વૈ નાહં કર્ત્તાસ્મ્યનુગ્રહમ્
વૈશ્વાનરએ કહ્યું: હું મારી ઇચ્છાથી તમારો વિનાશ કરતો નથી; હું ફક્ત આજ્ઞાપાલક છું, કૃપા આપનાર નથી.
અત્ર ક્રોધસમાવિષ્ટો વિચરામિ યદૃચ્છયા । તતો બાણો મહાતેજાસ્ત્રિપુરં વીક્ષ્ય દીપિતમ્
અહીં ગુસ્સાથી ભરાઈને હું મનમાની રીતે ફરું છું; પછી મહાઊર્જાવાન બાણે ત્રિપુરાને સળગતું જોયું.
આસનસ્થોઽબ્રવીદેવમહં દેવૈર્વિનાશિતઃ । અલ્પસારૈર્દુરાચારૈરીશ્વરસ્ય નિવેદિતઃ
બેઠેલા બાણે દેવતાઓને કહ્યું: 'મને દેવતાઓએ, દુશ્ચરિત્ર અને નબળા લોકોએ, ભગવાનને અર્પણ કરી નાશ કર્યો છે.'
અપરીક્ષ્ય હ્યહં દગ્ધઃ શંકરેણ મહાત્મના । નાન્યઃ શત્રુસ્તુ માં હંતું વર્જ્જયિત્વા મહેશ્વરમ્
મહાન આત્માવાળા શંકરે મને તપાસ્યા વિના જ બળી નાખ્યો; મહેશ્વર સિવાય બીજો કોઈ દુશ્મન મને મારી શકે નહીં.
ઉત્થિતઃ શિરસા કૃત્વા લિગં ત્રિભુવનેશ્વરમ્ । નિર્ગતઃ સ પુરદ્વારાત્પરિત્યજ્ય સુહૃત્સ્વયમ્
એ ઊભો થયો, ત્રણેય લોકના સ્વામીનું લિંગ માથે મૂક્યું અને પોતે શહેરના દરવાજેથી બહાર નીકળી ગયો, મિત્રોનો ત્યાગ કરીને.
રત્નાનિ સુવિચિત્રાણિ સ્ત્રિયો નાનાવિધાસ્તથા । ગૃહીત્વા શિરસા લિંગં ન્યસ્તં નગરમંડલે
સુંદર રત્નો અને વિવિધ સ્ત્રીઓ સાથે, એ લિંગને માથે રાખીને શહેરના મધ્યમાં મૂકી દીધું.
સ્તુવતે દેવદેવેશં ત્રૈલોક્યાધિપતિં શિવમ્ । હર ત્વયાહં નિર્દગ્ધો યદિ વધ્યોસિ શંકર
એ દેવદેવેશ, ત્રણેય લોકના સ્વામી શિવની સ્તુતિ કરતો હતો: 'હે હર, જો હું તારા હાથથી બળી ગયો છું તો, હે શંકર, પછી તું પણ મારવામાં આવજે.'
ત્વત્પ્રસાદાન્મહાદેવ મા મે લિંગં વિનશ્યતુ । અર્ચિતં હિ મહાદેવ ભક્ત્યા પરમયા સદા
હે મહાદેવ, તારી કૃપાથી મારું લિંગ નાશ પામે નહીં; કેમ કે એ હંમેશા શ્રદ્ધાથી પૂજાયું છે, હે મહાદેવ.
ત્વયા યદ્યપિ વધ્યોહં મા મે લિંગં વિનશ્યતુ । પ્રાપ્યમેતન્મહાદેવ ત્વત્પાદગ્રહણં મમ
ભલે તારા હાથેથી મારું મૃત્યુ destined હોય, પણ મારું લિંગ નાશ પામે નહીં; હે મહાદેવ, તારા ચરણ પકડી લેવું એ જ મારે મેળવવું છે.
જન્મજન્મ મહાદેવ ત્વત્પાદનિરતો હ્યહમ્ । તોટકચ્છંદસા દેવં સ્તુત્વા તુ પરમેશ્વરમ્
જન્મે જન્મે, હે મહાદેવ, હું તારા ચરણોમાં લાગેલો છું; ટોટક છંદમાં પરમેશ્વરની સ્તુતિ કરી.
ૐશિવશંકરસર્વકરાય નમો ભવભીમમહેશશિવાય નમઃ । કુસુમાયુધ દેહવિનાશકર ત્રિપુરાંતકરાંધક ચૂર્ણકર
ૐ, શિવ, શંકર, સર્વકર્તા, ભવ, ભીમ, મહેશ, શિવને વંદન; કામદેવના દેહનો વિનાશક, ત્રિપુરાનો અંત કરનાર, અંધકનો નાશક.
પ્રમદાપ્રિયકામવિભક્ત નમો હિ નમઃ સુરસિદ્ધગણૈર્નમિતઃ । હયવાનરસિંહગજેંદ્રમુખૈરતિ હ્રસ્વસુદીર્ઘમુખૈશ્ચ ગણૈઃ
સ્ત્રીઓના પ્રિય અને કામરૂપ, દેવો અને સિદ્ધો દ્વારા નમન પામનાર; ઘોડા, વાનર, સિંહ, હાથી જેવા ચહેરાવાળા, ખૂબ નાના અને લાંબા ચહેરાવાળા ગણો દ્વારા પણ વંદિત.