દશદિક્ષુ પ્રવૃત્તોયં સમિદ્ધો હવ્યવાહનઃ । તતઃ શિલાઃ પ્રમુંચંતિ દિશો દશ વિભાગશઃ
દસેય દિશામાં હવનકુંડ જેવી અગ્નિ પ્રગટાઈ; પછી દસેય દિશામાં પથ્થરો ફેંકાયા અને બધું અલગ પડી ગયું.
શિખાસહસ્રૈરત્યુગ્રૈઃ પ્રજ્વલંતિ હુતાશનૈઃ । સર્વં કિંશુકસંપ્રખ્યં જ્વલિતંદૃશ્યતે પુરમ્
હજારો ભયાનક જ્વાળાઓથી અગ્નિ પ્રજ્વલિત થયો; એ શહેર કિંચુકના ફૂલો જેવી લાલ જ્વાળાઓથી ઢંકાયેલું લાગતું હતું.
ગૃહાદ્ગૃહાંતરે નૈવ ગંતું ધૂમૈશ્ચ શક્યતે । હરકોપાનલાદગ્ધં ક્રંદમાનં સુદુઃખિતમ્
ઘરમાંથી ઘરમાં ધુમાડાને કારણે જવું શક્ય નહોતું; હરાના ક્રોધની આગથી બળી રહેલું શહેર રડતું અને અત્યંત દુઃખી હતું.
પ્રદીપ્તં સર્વતો દિક્ષુ દહ્યતે ત્રિપુરં પુરમ્ । પ્રાસાદશિખરાગ્રાણિ વિશીર્યંતિ સહસ્રશઃ
ત્રિપુરા શહેર ચારે બાજુથી સળગી ઉઠ્યું અને બળી ગયું; એના મહેલોનું શિખર હજારોની સંખ્યામાં તૂટી પડ્યું.
નાનારત્નવિચિત્રાણિ વિમાનાન્યપ્યનેકધા । ગૃહાણિ ચૈવ રમ્યાણિ દહ્યંતે દીપ્તિવહ્નિના
વિવિધ રત્નોથી શોભતા અનેક વિમાન અને સુંદર ઘરો પણ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં બળી ગયા.
બાધંતે દ્રુમખંડેષુ જનસ્થાને તથૈવ ચ । દેવાગારેષુ સર્વેષુ પ્રજ્વલંતે જ્વલંત્યપિ
અગ્નિએ વનખંડો અને લોકો રહેતા સ્થળો બધી જગ્યાએ પીડા આપી; બધા દેવસ્થાનોમાં પણ બધું જ સળગી ઉઠ્યું.
સીદંતિ ચાનલસ્પૃષ્ટાઃ ક્રંદંતિ વિવિધૈ સ્વરૈઃ । ગિરિકૂટનિભાસ્તત્ર દૃશ્યંતેંઽગારરાશયઃ
અગ્નિથી દાઝાઈને, તેઓ નીચે ઢળી જાય છે અને વિવિધ રુદન કરે છે; ત્યાં પર્વતશિખર જેવાં કાંકરા જેવા અગ્નિની ઢગલીઓ દેખાય છે.
સ્તુવંતિ દેવદેવેશં પરિત્રાયસ્વ માં પ્રભો । અન્યોન્યં ચ પરિષ્વજ્ય હુતાશનપ્રપીડિતાઃ
તેઓ દેવોના દેવને પ્રાર્થના કરે છે: 'મારે બચાવો, પ્રભુ!' અગ્નિથી પીડાઈને, તેઓ એકબીજાને ચાંપે છે.
દહ્યંતે દાનવાસ્તત્ર શતશોથ સહસ્રશઃ । હંસકારંડવાકીર્ણા નલિની સહ પંકજા
ત્યાં સેંકડો અને હજારો દાનવો દાઝાઈ જાય છે; હંસ અને બગલાંથી ભરેલાં કમળનાં તળાવ પણ અગ્નિમાં ભસ્મ થઈ જાય છે.
દહ્યંતેનલદગ્ધાનિ પુરોદ્યાનાનિ દીર્ઘિકાઃ । અમ્લાનૈઃ પંકજૈશ્છન્ના વિસ્તીર્ણા યોજનૈઃ શતૈઃ
તળાવનાં કાંકડાં દાઝી જાય છે, શહેરનાં બગીચા અને લાંબા તળાવ, જે અમલાન કમળોથી ઢંકાયેલા અને સેંકડો યોજન સુધી વિસ્તરેલા છે, તે પણ અગ્નિમાં ભસ્મ થાય છે.
ગિરિકૂટનિભાસ્તત્ર પ્રાસાદારત્નભૂષિતાઃ । પતંત્યનલનિર્દગ્ધા નિસ્તોયા જલદા ઇવ
ત્યાં રત્નોથી શોભિત પર્વતશિખર જેવા મહેલ અગ્નિથી દાઝી પડ્યા પડે છે, જાણે પાણી વગરનાં વાદળો ધરતી પર ઢળી જાય.
સહ સ્ત્રીબાલવૃદ્ધેષુ ગોષુ પક્ષિષુ વાજિષુ । નિર્દયો દહતે વહ્નિર્હરકોપેન પ્રેરિતઃ
શિવજીના ક્રોધથી પ્રેરિત અગ્નિ, સ્ત્રીઓ, બાળકો, વૃદ્ધો, ગાયો, પક્ષીઓ અને ઘોડાઓને પણ દયાવાન વિના દાઝી નાખે છે.
સપત્નીકાશ્ચૈવ સુપ્તાઃ સંસુપ્તા બહવો જનાઃ । પુત્રમાલિંગ્યતે ગાઢં દહ્યંતે ત્રિપુરારિણા
ઘણા લોકો પત્ની સાથે સુતા હોય અને પુત્રને ભીંસે છે, ત્યારે ત્રિપુરાના શત્રુ દ્વારા તેઓ દાઝાઈ જાય છે.
અથ તસ્મિન્પુરે દીપ્તે સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસોપમાઃ । અગ્નિજ્વાલાહતાસ્તત્ર પતંતિ ધરણીતલે
પછી, તે જ્વલંત શહેરમાં, અપ્સરાસ જેવી સુંદર સ્ત્રીઓ અગ્નિની જ્વાળાથી ઘાયલ થઈ ધરતી પર પડી જાય છે.
કાચિદ્બાલા વિશાલાક્ષી મુક્તાવલિ વિભૂષિતા । ધૂમેનાકુલિતા સા તુ પ્રતિબુદ્ધા શિખાર્દ્દિતા
કોઈ વિશાળ આંખવાળી, મુક્તાની માળથી શોભિત બાળિકા ધૂમ્રપટમાં ઘેરાઈ, જાગી અને જ્વાળાથી દાઝાઈ જાય છે.
સુતં સંચિંત્યમાના સા પતિતા ધરણીતલે । કાચિત્સુવર્ણવર્ણાભા નીલરત્નૈર્વિભૂષિતા
પુત્રની ચિંતામાં તે સ્ત્રી ધરતી પર પડી જાય છે; બીજી, સોનાની જેમ તેજસ્વી અને વાદળી રત્નોથી શોભિત છે,
ધૂમેનાકુલિતા સા તુ પતિતા ધરણીતલે । અન્યા ગૃહીતહસ્તા તુ સખી દહતિ બાલકૈઃ
તે પણ ધૂમ્રપટમાં ઘેરાઈ ધરતી પર પડી જાય છે; બીજી, સખીની હાથ પકડી, પોતાના બાળકો સાથે દાઝી જાય છે.
અનેન દિવ્યરૂપાન્યાદૃષ્ટા મદવિમોહિતા । શિરસા પ્રાંજલિં કૃત્વા વિજ્ઞાપયતિ પાવકમ્
આમાંથી એક, દિવ્ય રૂપવાળી અને કામથી મોહિત, હાથ જોડીને અને માથું નમાવી, અગ્નિને વિનંતી કરે છે.
યદિ ત્વમિચ્છસે વૈરં પુરુષેષ્વપકારિષુ । સ્ત્રિયઃ કિમપરાધ્યંતે ગૃહપંજરકોકિલાઃ
જો તું પુરુષો સાથે દુશ્મનાઈ રાખે છે, તો ઘરમાં બંધ કોયલ જેવી સ્ત્રીઓએ શું ગુનો કર્યો છે કે તું તેમને દાઝે છે?
પાપનિર્દય નિર્લ્લજ્જ કસ્તે કોપઃ સ્ત્રિયોપરિ । ન દાક્ષિણ્યં ન તે લજ્જા ન સત્યં શૌચવર્જિતઃ
પાપી, નિર્દય, નિર્લજ્જ! તારો ક્રોધ સ્ત્રીઓ પર કેમ? તને દયા નથી, લાજ નથી, સત્ય નથી, શુદ્ધિથી વંચિત છે.
અનેકરૂપવર્ણાઢ્યા ઉપલભ્યા વદસ્વ હ । કિં ત્વયા ન શ્રુતં લોકે અવધ્યાઃ સર્વયોષિતઃ
તને અનેક રૂપ અને રંગ મળ્યા છે, સાચું કહેજે: શું તું સાંભળ્યું નથી કે દુનિયામાં બધાં સ્ત્રીઓ અહિંસા પાત્ર છે?
કિં તુ તુભ્યં ગુણા હ્યેતે દહનસ્ત્ર્યર્દનં પ્રતિ । ન કારુણ્યં દયા વાપિ દાક્ષિણ્યં વા સ્ત્રિયોપરિ
સ્ત્રીઓના વિનાશમાં, અગ્નિ, શું આ જ તારા ગુણ છે? તને દયા નથી, કરુણા નથી, નમ્રતા પણ નથી.
દયાં કુર્વંતિ મ્લેચ્છાપિ દહનં પ્રેક્ષ્ય યોષિતઃ । મ્લેચ્છાનામપિ કષ્ટોસિ દુર્નિવાર્યો હ્યચેતનઃ
વિદેશી લોકો પણ સ્ત્રીઓને દાઝતાં જોઈ દયા કરે છે; પણ તું તો વિદેશીઓ માટે પણ કઠોર, અડગ અને નિર્જીવ છે.
એતે ચૈવ ગુણાસ્તુભ્યં દહનોત્સાદનં પ્રતિ । આસામપિ દુરાચાર સ્ત્રીણાં કિં વિનિપાતસે
સ્ત્રીઓના વિનાશમાં, આ જ તારા ગુણ છે; પણ જો આ સ્ત્રીઓ દુશ્ચરિત્ર હોય, તો પણ તું તેમને કેમ પતન કરે છે?
દુષ્ટ નિર્ઘૃણ નિર્લજ્જ હુતાશ મંદભાગ્યક । નિરાશસ્ત્વં દુરાચાર બાલાન્દહસિ નિર્દય
તુ દુષ્ટ, ક્રૂર, નિર્લજ્જ, દુર્ભાગ્ય લાવનાર અગ્નિ છે; આશા છોડેલી, દુશ્ચરિત્ર, તું નિર્દયતાથી બાળકોને સળગાવી નાખે છે.
એવં પ્રલપમાનાસ્તા જલ્પમાના બહુસ્વરમ્ । અન્યાઃ ક્રોશંતિ સંક્રુદ્ધા બાલશોકેન મોહિતાઃ
આ રીતે રડતી અને અનેક અવાજે બૂમો પાડતી સ્ત્રીઓમાં બીજી ઘણી ગુસ્સામાં ચીસો પાડતી, બાળકોના દુઃખથી ભ્રમિત થઈ ગઈ હતી.
દહતે નિર્દયો વહ્નિઃ સંક્રુદ્ધઃ સર્વશત્રુવત્ । પુષ્કરિણ્યાં જલે જ્વાલા કૂપેષ્વપિ તથૈવ ચ
નિર્દય, ગુસ્સાવાળો અગ્નિ બધાના દુશ્મન જેવો બનીને, કમળતળાવના પાણીમાં પણ, અને કૂવામાં પણ એ જ રીતે સળગે છે.
અસ્માન્સંદહ્ય મ્લેચ્છ ત્વં કાં ગતિં પ્રાપયિષ્યસિ । એવં પ્રલપતાં તાસાં વહ્નિર્વચનમબ્રવીત્
હવે અમને બળી નાખીને, હે મ્લેચ્છ, તને કઈ સ્થિતિ મળશે? એમ બોલતી વખતે અગ્નિએ તેમનો પ્રશ્ન સાંભળ્યો.
વૈશ્વાનર ઉવાચ-। સ્વવશો નૈવ યુષ્માકં વિનાશં તુ કરોમ્યહમ્ । અહમાદેશકર્તા વૈ નાહં કર્ત્તાસ્મ્યનુગ્રહમ્
વૈશ્વાનરએ કહ્યું: હું મારી ઇચ્છાથી તમારો વિનાશ કરતો નથી; હું ફક્ત આજ્ઞાપાલક છું, કૃપા આપનાર નથી.
અત્ર ક્રોધસમાવિષ્ટો વિચરામિ યદૃચ્છયા । તતો બાણો મહાતેજાસ્ત્રિપુરં વીક્ષ્ય દીપિતમ્
અહીં ગુસ્સાથી ભરાઈને હું મનમાની રીતે ફરું છું; પછી મહાઊર્જાવાન બાણે ત્રિપુરાને સળગતું જોયું.