તત્ર વૈ વાયવો વાંતિ દિગ્ભ્યઃ સર્વાભ્ય એવ ચ । અસંબંધા મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તાન્નિગૃહ્ણંતિ તે દ્વિજાઃ
મુનિશ્રેષ્ઠ, ત્યાં બધે દિશાઓમાંથી પવન વાંધે છે; એ બ્રાહ્મણો એ પવનોને—even સંબંધ ન હોય—નિયંત્રિત કરે છે.
પુષ્કરૈઃ પદ્મસંકાશૈર્વિકર્ષંતિ મહાપ્રભૈઃ । શતધા પુનરેવાશુ તે તાન્મુંચંતિ નિત્યશઃ
પદ્મ જેવા, મહા તેજસ્વી પુષ્કરો વડે એ પવનોને ખેંચે છે; પણ, એ પવનોને વારંવાર, ઝડપથી, શતગણું મુક્ત કરે છે.
શ્વસદ્ભિર્મુખનાસાભ્યાં દિગ્ગજૈરિવ મારુતાઃ । આગચ્છંતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્તત્ર તિષ્ઠંતિ વૈ પ્રજાઃ
શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, એ પવન દિશાના હાથીઓના મુખ અને નાકમાંથી આવતાં પવન જેવા છે; ત્યાં લોકો સ્થિર રહે છે.
યથોદ્દિષ્ટં મયા પ્રોક્તં સનિર્માણમિદં જગત્ । શ્રુત્વેદં પૃથિવીમાનં પુણ્યદં ચ મનોનુગમ્
જે રીતે મેં વર્ણન કર્યું, એ રીતે આ જગત અને એના રૂપો જણાવ્યા છે; આ સાંભળીને પૃથ્વી અને એનું માપ, જે પુણ્ય આપે છે અને મનને આનંદ આપે છે.
શ્રીમાંસ્તરતિ વિપ્રેંદ્રાઃ સિદ્ધાર્થઃ સાધુસંમતઃ । આયુર્બલં ચ કીર્ત્તિશ્ચ તસ્ય તેજશ્ચ વર્દ્ધતે
હે વિદ્વાનોએ, શુભ મનુષ્ય સદાચારી લોકોમાં માન પામે છે; તેની આયુષ્ય, શક્તિ, કીર્તિ અને તેજ વધે છે.
યઃ શૃણોતિ સમાખ્યાતું પર્વણીદં ધૃતવ્રતઃ । પ્રીયંતે પિતરસ્તસ્ય તથૈવ ચ પિતામહાઃ
જે મનુષ્ય ઉત્સવ દિવસે દૃઢ વ્રત સાથે આ કથા સાંભળે છે, તેના પૂર્વજ અને પિતામહો તેની પર પ્રસન્ન થાય છે.
ઋષય ઊચુઃ-। પૃથિવ્યા હિ પરીમાણં સંસ્થાનં સરિતસ્તથા । ત્વત્તઃ શ્રુત્વા મહાભાગ અમૃતં પીતમેવ ચ
ઋષિઓએ કહ્યું: હે મહાભાગ્યશાળી, તું અમને પૃથ્વીનું વિસ્તાર, સ્વરૂપ, નદીઓ અને અમૃતપાન વિશે સાંભળાવ્યું છે.
તત્ર ભૂમૌ ચ તીર્થાનિ પાવનાનીતિ નઃ શ્રુતમ્ । આચક્ષ્વ તાનિ સર્વાણિ યથાફલકરાણિ ચ । સવિશેષં મહાપ્રાજ્ઞ શ્રોતુમિચ્છામહે તવ
પૃથ્વી પર પવિત્ર તીર્થો છે, જે શુદ્ધ કરે છે, એ વિશે અમને સાંભળ્યું છે; હે વિદ્વાન, એ બધાં તીર્થો અને તેમના ફળો વિગતે જણાવો, અમે તારી વાત સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ.
સૂત ઉવાચ-। ધન્યં પુણ્યં મહાખ્યાનં પૃષ્ટમેવ તપોધનાઃ । યથામતિ પ્રવક્ષ્યામિ યથાયોગં યથાશ્રુતમ્
સૂતે કહ્યું: તમે ધન્ય અને પુણ્યમય મહાકથા પૂછી છે; હું જે રીતે સમજું છું, અને જે રીતે સાંભળ્યું છે, એ પ્રમાણે કહું છું.
પુરાતનં પ્રવક્ષ્યામિ દેવર્ષેર્નારદસ્ય હિ । યુધિષ્ઠિરેણ સંવાદં શૃણુ તદ્દ્વિજસત્તમાઃ
હું દેવઋષિ નારદ અને યુધિષ્ઠિર વચ્ચેનો પુરાતન સંવાદ કહું છું; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, એ સાંભળો.
હૃતરાજ્યાઃ પાંડુપુત્રા વને તસ્મિન્મહારથાઃ । ન્યવસંતિ મહાભાગા દ્રૌપદ્યા સહ પાંડવાઃ
પાંડુપુત્રો, જેમનું રાજ્ય છીનવાયું હતું, એ મહારથીઓ દ્રૌપદી સાથે એ જંગલમાં રહેતા હતા.
અથાપશ્યન્મહાત્માનં દેવર્ષિં તત્ર નારદમ્ । દીપ્યમાનં શ્રિયા બ્રાહ્મ્યા દીપ્તાગ્નિસમતેજસમ્
પછી તેઓએ ત્યાં મહાત્મા દેવઋષિ નારદને જોયા, જે બ્રહ્માની કીર્તિથી તેજસ્વી હતા અને જલતી અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતા હતા.
સ તૈઃ પરિવૃતઃ શ્રીમાન્ભ્રાતૃભિઃ કુરુનંદનઃ । દિવિ ભાતિ હિ દીપ્તૌજા દેવૈરિવ શતક્રતુઃ
કુરુ વંશનો મહાન પુત્ર, પોતાના ભાઈઓ સાથે ઘેરાયેલા, દિવ્ય તેજથી આકાશમાં ચમકતો હતો, જેમ ઈન્દ્ર દેવતાઓમાં ચમકે છે.
યથા ચ દેવાન્સાવિત્રી યાજ્ઞસેની તથા પતીન્ । ન જહૌ ધર્મતઃ પાર્થાન્મેરુમર્કપ્રભા યથા
જેમ સાવિત્રી દેવતાઓને છોડતી નથી, તેમ યાજ્ઞસેની ધર્મથી પાંડવોને છોડતી નથી, જેમ મેરુ પર સૂર્યકિરણો રહે છે.
પ્રતિગૃહ્ય તતઃ પૂજાં નારદો ભગવાનૃષિઃ । આશ્વાસયદ્ધર્મ્મપુત્રં યુક્તરૂપપ્રિયેણ ચ
પૂજા પ્રાપ્ત કર્યા પછી, ભગવાન નારદે ધર્મપુત્રને યોગ્ય અને મીઠા શબ્દોમાં આશ્વાસન આપ્યું.
ઉવાચ ચ મહાત્માનં ધર્મ્મરાજં યુધિષ્ઠિરમ્ । બ્રૂહિ ધર્મ્મભૃતાં શ્રેષ્ઠ કિં પ્રાર્થ્યં હિ દદામિ તે
તેણે મહાત્મા ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'હે ધર્મના શ્રેષ્ઠ પાળનાર, શું ઈચ્છો છો? હું તને એ આપું.'
અથ ધર્મસુતો રાજા પ્રણમ્ય ભ્રાતૃભિઃ સહ । ઉવાચ પ્રાંજલિર્વાક્યં નારદં દેવસંમિતમ્
પછી ધર્મપુત્ર રાજા, ભાઈઓ સાથે, નમન કરીને, જોડેલા હાથથી દેવતુલ્ય નારદને કહ્યું.
ત્વયિ તુષ્ટે મહાભાગ સર્વલોકાભિપૂજિતે । કૃતમિત્યેવ મન્યે હિ પ્રસાદાત્તવ સુવ્રત
હે મહાભાગ્યશાળી, જે સર્વ લોકોએ પૂજ્યા છે, તું પ્રસન્ન થાય ત્યારે હું માનું છું કે બધું પૂર્ણ થયું, તારા કૃપાથી, હે દૃઢવ્રત.
યદિ ત્વહમનુગ્રાહ્યો ભ્રાતૃભિઃ સહિતોઽનઘ । સંદેહં મે મુનિશ્રેષ્ઠ હૃત્સ્થં ત્વં છેત્તુમર્હસિ
જો હું અને મારા ભાઈઓ તારી કૃપા પાત્ર છીએ, તો હે નિર્દોષ અને શ્રેષ્ઠ મુનિ, મારા હૃદયમાં રહેલો સંશય તું દૂર કર.
પ્રદક્ષિણાં યઃ કુરુતે પૃથિવીં તીર્થતત્પરઃ । કિં ફલં તસ્ય કાર્ત્સ્ન્યેન તદ્બ્રહ્મન્વક્તુમર્હસિ
જે તીર્થમાં તત્પર રહી પૃથ્વીનો પ્રદક્ષિણ કરે છે, તેને સંપૂર્ણ ફળ શું મળે છે? હે બ્રાહ્મણ, એ તું જણાવ.
નારદ ઉવાચ-। શૃણુ રાજન્નવહિતો દિલીપેન યથા પુરા । વસિષ્ઠસ્ય સકાશાદ્વૈ સર્વમેતદુપશ્રુતમ્
નારદે કહ્યું: હે રાજા, ધ્યાનથી સાંભળ, જેમ પૂર્વે દિલીપે વશિષ્ઠ પાસેથી આ બધું સાંભળ્યું હતું.
પુરા ભાગીરથીતીરે દિલીપો રાજસત્તમઃ । ધર્મ્યં વ્રતં સમાસ્થાય ન્યવસન્મુનિવત્તદા
ક્યારેક ભાગીરથીના કિનારે, શ્રેષ્ઠ રાજા દિલીપે ધર્મમય વ્રત ધારણ કરીને, મુનિ જેવો રહેતો હતો.
શુભેદેશે મહારાજપુણ્યે દેવર્ષિપૂજિતે । ગંગાદ્વારે મહાતેજા દેવગંધર્વસેવિતે
પવિત્ર સ્થળે, મહારાજા, જ્યાં દેવો અને ઋષિઓ પૂજાય છે, ગંગાના દ્વારે, તેજસ્વી અને દેવો તથા ગંધર્વો દ્વારા સેવિત—
સ પિતૄંસ્તર્પયામાસ દેવાંશ્ચ પરમદ્યુતિઃ । ઋષીંશ્ચ તર્પયામાસ વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા
ત્યાં, એ મહાતેજસ્વી વ્યક્તિએ પિતૃઓને અને દેવોને તર્પણ આપ્યું, અને ઋષિઓને પણ પરંપરાગત રીતથી સંતોષ્યા.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય જપન્નેવ મહામનાઃ । દદર્શ ભૂતસંકાશં વસિષ્ઠમૃષિમુત્તમમ્
કોઈક સમયે, મન એકાગ્ર રાખીને જપ કરતા, તેણે ભૂત જેવો તેજસ્વી વશિષ્ઠ ઋષિને જોયા.
પુરોહિતં સ તં દૃષ્ટ્વા દીપ્યમાનમિવ શ્રિયા । પ્રહર્ષમતુલં લેભે વિસ્મયં પરમં યયૌ
પોતાના પુરોહિતને, શ્રીથી ઝળહળતા, જોઈને, તેને અતુલ આનંદ થયો અને મહાન આશ્ચર્યમાં ભરાઈ ગયો.
ઉપસ્થિતં મહારાજ પૂજયામાસ ભારત । સ હિ ધર્મ્મભૃતાં શ્રેષ્ઠો વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા
મહારાજા, જ્યારે ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ એ વ્યક્તિ આવી પહોંચ્યો, તેણે વિધિ પ્રમાણે તેની પૂજા કરી, કેમ કે તે ધર્મધારીમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
શિરસા ચાર્ઘ્યમાદાય શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ । નામસંકીર્ત્તયામાસ તસ્મિન્બ્રહ્મર્ષિસત્તમે
શુદ્ધ મન અને એકાગ્રતાથી, તેણે શિર નમાવી અર્ઘ્ય લીધું અને એ ઉત્તમ બ્રહ્મર્ષિનું નામ સંકીર્તન કરવાનું શરૂ કર્યું.
દિલીપોઽહં તુ ભદ્રં તે દાસોસ્મિ તવ સુવ્રત । તવ સંદર્શનાદેવ મુક્તોહં સર્વકિલ્બિષૈઃ
“હું દિલીપ છું—તમને શુભ રહે! હું તમારો દાસ છું, સુવ્રત. તમારા દર્શનથી જ હું સર્વ પાપોથી મુક્ત થયો છું.”
એવમુક્ત્વા મહારાજ દિલીપો દ્વિપદાં વરઃ । વાગ્યતઃ પ્રાંજલિર્ભૂત્વા તૂષ્ણીમાસીદ્યુધિષ્ઠિર
એ રીતે બોલીને, મહારાજા દિલીપ, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, મૌન રહી, હાથ જોડીને, શાંતિથી બેઠા, યુધિષ્ઠિર.