શરદ્વીપે કુશસ્તંબો મધ્યે જનપદસ્ય હ । સંપૂજ્યતે શાલ્મલિશ્ચ દ્વીપે શાલ્મલિકે દ્વિજાઃ
શરદ દ્વીપમાં, પ્રદેશના મધ્યમાં કુશ ઘાસનો દંડ ઊભો છે; એનું પૂજન થાય છે, અને શાલમલી દ્વીપમાં શાલમલી વૃક્ષ પણ પૂજાય છે, હે દ્વિજો.
ક્રૌંચદ્વીપે મહાક્રૌંચો ગિરી રત્નચયાકરઃ । સંપૂજ્યતે ભો વિપ્રેંદ્રાશ્ચાતુર્વર્ણ્યેન નિત્યદા
ક્રૌંચ દ્વીપમાં, મહાક્રૌંચ નામે મોટો પર્વત છે, જે રત્નોથી ભરપૂર છે; એ પર્વતને ચારેય વર્ણના લોકો હંમેશા પૂજે છે, હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો.
ગોમંતઃ પર્વતો વિપ્રાઃ સુમહાન્સર્વધાતુકઃ । યત્ર નિત્યં નિવસતિ શ્રીમાન્કમલલોચનઃ
ગોમંત નામે પર્વત છે, હે બ્રાહ્મણો, જે બહુ મોટો અને બધા ધાતુઓથી ભરેલો છે; ત્યાં કમલની આંખોવાળો શ્રીમંત ભગવાન સદા વસે છે.
મોક્ષિભિઃ સંગતો નિત્યં પ્રભુર્નારાયણોહરિઃ । કુશદ્વીપે તુ વિપ્રેંદ્રાઃ પર્વતો વિદ્રુમૈશ્ચિતઃ
મુક્તિની ઇચ્છા ધરાવનાર સાથે હંમેશા નારાયણ હરિ રહે છે; કુશ દ્વીપમાં, હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો, પર્વત વિદ્રુમથી શોભાયમાન છે.
સુનામા ચ સુદુર્ધર્ષો દ્વિતીયો હેમપર્વતઃ । દ્યુતિમાન્નામ વિપ્રેંદ્રાસ્તૃતીયઃ કુમુદો ગિરિઃ
બીજું પર્વત સુનામા કહેવાય છે, જે જીતવું અઘરું છે; ત્રીજું પર્વત, હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો, કુમુદ છે, જે તેજસ્વી નામ ધરાવે છે.
ચતુર્થઃ પુષ્પવાન્નામ પંચમસ્તુ કુશેશયઃ । ષષ્ટો હરિગિરિર્નામ ષડેતે પર્વતોત્તમાઃ
ચોથું પર્વત પુષ્પવાન કહેવાય છે, પાંચમું કુશેશય છે; છઠ્ઠું હરિગિરિ નામે છે — આ છ પર્વતો શ્રેષ્ઠ છે.
તેષામંતરવિષ્કંભો દ્વિગુણઃ પ્રવિભાગશઃ । ઔદ્ભિદં પ્રથમં વર્ષં દ્વિતીયં રેણુમંડલમ્
આ પર્વતો વચ્ચેનું અંતર દોઢ ગુણે વિભાજિત છે; પ્રથમ પ્રદેશ ઔદભિદ કહેવાય છે, બીજું રેણુમંડલ છે.
તૃતીયં સુરથં નામ ચતુર્થં લંબનં સ્મૃતમ્ । ધૃતિમત્પંચમં વર્ષં ષષ્ઠં વર્ષં પ્રભાકરમ્
ત્રીજું પ્રદેશ સુરથ કહેવાય છે, ચોથું લંબન તરીકે જાણીતું છે; પાંચમું ધૃતિમત છે, છઠ્ઠું પ્રદેશ પ્રભાકર છે.
સપ્તમં કાપિલં વર્ષં સપ્તૈતે વર્ષલંબકાઃ । એતેષુ દેવગંધર્વાઃ પ્રજાશ્ચ મુદિતા દ્વિજાઃ । વિહરંતિ રમંતે ચ ન તેષુ મ્રિયતે જનઃ
સાતમું પ્રદેશ કાપિલ છે; આ સાત પ્રદેશ વિભાગો છે. એમાં, હે દ્વિજો, દેવો, ગંધર્વો અને આનંદિત લોકો રહે છે, આનંદ માણે છે; ત્યાં કોઈ મૃત્યુ પામતો નથી.
ન તેષુ દસ્યવઃ સંતિ મ્લેચ્છજાત્યોઽપિ વા દ્વિજાઃ । ગૌરપ્રાયો જનઃ સર્વઃ સુકુમારશ્ચ સત્તમાઃ
ત્યાં કોઈ દસ્યુ કે વિદેશી જાતિના લોકો નથી, હે દ્વિજો; બધા લોકો મોટાભાગે ગૌરવર્ણ અને નાજુક, અને ઉત્તમ સ્વભાવ ધરાવે છે.
અવશિષ્ટેષુ સર્વેષુ વક્ષ્યામિ દ્વિજપુંગવાઃ । યથા શ્રુતં મહાપ્રાજ્ઞા વર્ણ્યતે શૃણુત દ્વિજાઃ
બાકી રહેલા બધા પ્રદેશોમાં, હે દ્વિજપુંગવો, હું જે સાંભળ્યું છે એ પ્રમાણે કહું છું, હે મહાપંડિતો, સાંભળો, હે દ્વિજો.
ક્રૌંચદ્વીપે મહાભાગાઃ ક્રૌંચો નામ મહાગિરિઃ । ક્રૌંચાત્પરો વામનકો વામનાદંધકારકઃ
ક્રૌંચ દ્વીપમાં, હે મહાભાગ્યશાળી, ક્રૌંચ નામે મહાપર્વત છે; ક્રૌંચથી આગળ વામનક છે, જે અંધકાર પેદા કરે છે.
અંધકારાત્પરો વિપ્રા મૈનાકઃ પર્વતોત્તમઃ । મૈનાકાત્પરતો વિપ્રા ગોવિંદો ગિરિરુત્તમઃ
અંધકારથી આગળ, હે બ્રાહ્મણો, મૈનાક નામે શ્રેષ્ઠ પર્વત છે; મૈનાકથી આગળ, હે બ્રાહ્મણો, ગોવિંદ નામે ઉત્તમ પર્વત છે.
ગોવિંદાત્પરતશ્ચૈવ પુંડરીકો મહાગિરિઃ । પુંડરીકાત્પરશ્ચાપિ પ્રોચ્યતે દુંદુભિસ્વનઃ
ગોવિંદથી આગળ પુંડરીક નામે મહાપર્વત છે; પુંડરીકથી આગળ દુન્દુભિસ્વન નામે પર્વત છે.
પુરસ્તાદ્દ્વિગુણસ્તેષાં વિષ્કંભો મુનિપુંગવાઃ । દેશાંસ્તત્ર પ્રવક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
આ પર્વતોની સામે, હે મુનિશ્રેષ્ઠો, વચ્ચેનું અંતર દોઢ ગુણે વિશાળ છે; હું એ પ્રદેશોનું વર્ણન કરું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.
ક્રૌંચસ્ય કુશલો દેશો વામનસ્ય મનોનુગઃ । મનોનુગાત્પરો દેશ ઉષ્ણો નામ તપોધનાઃ
ક્રૌંચનું પ્રદેશ કુશલ છે; વામનાનું મનોનુગ છે; મનોનુગથી આગળ ઉષ્ણ નામે પ્રદેશ છે, હે તપસ્વીઓ.
ઉષ્ણાત્પરઃ પ્રાવરકઃ પ્રાવરાદંધકારકઃ । અંધકારકદેશાત્તુ મુનિદેશઃ પરઃ સ્મૃતઃ
ગરમ પ્રદેશથી આગળ પ્રાવરક નામનું પ્રદેશ આવે છે, અને એથી આગળ અંધકારનું પ્રદેશ છે; અંધકારના પ્રદેશથી આગળ મુનિઓનું પ્રદેશ કહેવાય છે.
મુનિદેશાત્પરશ્ચૈવ પ્રોચ્યતે દુંદુભિસ્વનઃ । સિદ્ધચારણસંકીર્ણો ગૌરઃ પ્રાયોજનઃ સ્મૃતઃ
મુનિઓના પ્રદેશથી આગળ દુન્દુભીનું ધ્વનિ થાય છે; એ પ્રદેશ સિદ્ધો અને ચારણોથી ભરેલું છે, અને તેજસ્વી પ્રયોગજન તરીકે ઓળખાય છે.
એતે દેશાઃ સમાખ્યાતા દેવગંધર્વસેવિતાઃ । પુષ્કરે પુષ્કરો નામ પર્વતો મણિરત્નવાન્
આ પ્રદેશો દેવો અને ગંધર્વો દ્વારા સેવા પામે છે, એમ વર્ણવાયા છે; પુષ્કર નામના પ્રદેશમાં પુષ્કર નામનો પર્વત છે, જે રત્નો અને મણિથી શોભાયમાન છે.
તત્ર નિત્યં પ્રસરતિ સ્વયં દેવઃ પ્રજાપતિઃ । પર્યુપાસંતિ તં નિત્યં દેવાઃ સર્વે મહર્ષયઃ
ત્યાં પ્રજાપતિ દેવ સ્વયં સતત પ્રગટ થાય છે; બધા દેવો અને મહર્ષીઓ રોજે રોજ તેમની ઉપાસના કરે છે.
વાગ્ભિર્મનોનુકૂલાભિઃ પૂજયંતિ દ્વિજોત્તમાઃ । જંબૂદ્વીપાત્પ્રવર્ત્તન્તે રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
શ્રેષ્ઠ દ્વિજો મનને આનંદ આપે એવી વાણીથી તેમની પૂજા કરે છે; જાંબુદ્વીપમાંથી વિવિધ પ્રકારના રત્નો ઉત્પન્ન થાય છે.
દ્વીપેષુ તેષુ સર્વેષુ પ્રજાનાં મુનિસત્તમાઃ । વિપ્રાણાં બ્રહ્મચર્યેણ સત્યેન ચ દમેન ચ
મુનિશ્રેષ્ઠ, એ બધા દ્વીપોમાં લોકો—વિશેષ કરીને બ્રાહ્મણો—બ્રહ્મચર્ય, સત્ય અને દમથી,
આરોગ્યાયુષ્પ્રમાણાભ્યાં દ્વિગુણં દ્વિગુણં તતઃ । એતે જનપદા વિપ્રા દ્વીપેષુ તેષુ સત્તમાઃ
આરોગ્ય અને આયુષ્ય બે-ગણું અને ફરી બે-ગણું હોય છે; એ દ્વીપોમાં, બ્રાહ્મણો, એ શ્રેષ્ઠ લોકો વસે છે.
ઉક્તા જનપદા યેષુ ધર્મશ્ચૈકઃ પ્રવર્ત્તતે । ઈશ્વરો દંડમુદ્યમ્ય સ્વયમેવ પ્રજાપતિઃ
એ પ્રદેશોમાં એક જ ધર્મ ચાલે છે; ભગવાન પ્રજાપતિ સ્વયં દંડ ધારણ કરીને શાસન કરે છે.
દ્વીપાનેતાન્મુનિવરા રક્ષંસ્તિષ્ઠતિ સર્વદા । સ રાજા સ શિવો વિપ્રાઃ સ પિતા સ પિતામહઃ
મુનિશ્રેષ્ઠો હંમેશા એ દ્વીપોની રક્ષા કરે છે; એ રાજા છે, એ શિવ છે, બ્રાહ્મણો, એ પિતા અને પિતામહ છે.
ગોપાયતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પ્રજાઃ સ દ્વિજપંડિતાઃ । ભોજનં ચાત્ર વિપ્રેંદ્રાઃ પ્રજાઃ સ્વયમુપસ્થિતમ્
શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, એ learned બ્રાહ્મણો સાથે લોકોની રક્ષા કરે છે; અને, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો, ત્યાં લોકો માટે ભોજન સ્વયં જ ઉપલબ્ધ થાય છે.
સિદ્ધમેવ મહાભાગા ભુંજતે તદ્ધિ નિત્યદા । તતઃ પરં મહાશૈલો દૃશ્યતે લોકસંસ્થિતિઃ
સૌભાગ્યશાળી લોકો હંમેશા એ ભોજન લે છે, કારણ કે એ સદા તૈયાર રહે છે; એથી આગળ એક મહાન પર્વત દેખાય છે, જે લોકોની આધારશિલા છે.
ચતુરસ્રો મહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વતઃ પરિમંડલઃ । તત્ર તિષ્ઠંતિ વિપ્રેંદ્રાશ્ચત્વારો લોકસંમતાઃ
એ પર્વત ચોરસ છે, વિદ્વાન, અને બધે ગોળાકાર છે; ત્યાં ચાર બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો, જે દુનિયા દ્વારા માન્ય છે, વસે છે.
દિગ્ગજા હિ મુનિશ્રેષ્ઠા વામનૈરાવતાં જનાઃ । સુપ્રતીકસ્તથા વિપ્રાઃ પ્રભિન્નકરટામુખાઃ
મુનિશ્રેષ્ઠ, ત્યાંના લોકો દિશાના હાથીઓ જેવા છે, એરાવત જેવા દેખાય છે; અને, બ્રાહ્મણો, એ સુંદર છે, તૂટેલા દાંત અને મુખ ધરાવે છે.
તસ્યાહં પરિમાણં ન સંખ્યાતુમિહમુત્સહે । અસંખ્યાતઃ સુનિત્યં હિ તિર્યગૂર્દ્ધ્વમધસ્તથા
મારે એનું પરિમાણ અહીં ગણવું શક્ય નથી; એ અગણિત છે, હંમેશા બાજુ, ઉપર અને નીચે વિસ્તરતું રહે છે.