બહિર્ગિર્ય્યોંગમલદા મગધા માલવાર્ઘટાઃ । સત્ત્વતરાઃ પ્રાવૃષેયાઃ ભાર્ગવાશ્ચ દ્વિજર્ષભાઃ
પર્વતોની બહાર યોગમલદ, મગધ, માલવ અર્ઘટ, શ્રેષ્ઠ પ્રાવૃષેય અને દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ ભાર્ગવ પણ અહીંના લોકો છે.
પુંડ્રા ભાર્ગાઃ કિરાતાશ્ચ સુદેષ્ણા ભાસુરાસ્તથા । શકા નિષાદા નિષધાસ્તથૈવાનર્ત નૈઋતાઃ
પુંડ્ર, ભાર્ગ, કિરાત, સુદેષણા, ભાસુર, શક, નિષાદ, નિષધ, અનર્ત અને નૈરિત પણ અહીં વસે છે.
પૂર્ણલાઃ પૂતિમત્સ્યાશ્ચ કુંતલા કુશકાસ્તથા । તરિગ્રહાશ્શૂરસેના ઈજિકાઃ કલ્પકારણાઃ
પૂર્ણલ, પુતિમત્સ્ય, કુંતલ, કુશક, તરિગ્રહ, શૂરસેન, ઈજિક અને કલ્પકારણ પણ અહીંના લોકો છે.
તિલભાગામસારાશ્ચ મધુમત્તાઃ કકુંદકાઃ । કાશ્મીરાઃ સિંધુસૌવીરા ગાંધારા દર્શકાસ્તથા
તિલભાગ, મસાર, મધુમત્ત, કકુંડક, કાશ્મીર, સિંધુસૌવીર, ગાંધાર અને દર્શક પણ અહીં વસે છે.
અભીસારાઃ કુદ્રુતાશ્ચ સૌરિલા બાહ્લિકાસ્તથા । દર્વી ચ માલવા દર્વા વાતજામરથોરગાઃ
અભીસાર, કુદ્રુત, સૌરિલ, બાહ્લિક, દર્શ, માલવ, દર્શ, અને વાતજામર થોરગ પણ અહીંના લોકો છે.
બલરટ્ટાસ્તથા વિપ્રાઃ સુદામાનઃ મુમલ્લિકાઃ । બંધાકરીકષાશ્ચૈવ કુલિંદા ગંધિકાસ્તથા
બલરટ્ટ, સુદામાન, મુમલ્લિક, બંધાકરી કષ, કુલિંદ અને ગાંધિક પણ અહીંના લોકો છે, હે બ્રાહ્મણો.
વનાયવોદશાઃ પાર્શ્વરોમાણઃ કુશબિંદવઃ । કાચ્છા ગોપાલકચ્છાશ્ચ જાંગલાઃ કુરુવર્ણકાઃ
વનાયવ, ઓદશ, પાર્શ્વ, રોમાણ, કુશબિંદુ, કાછ, ગોપાળકાછ, જાંગલ અને કુરુવર્ણક આ બધા લોકો હતા.
કિરાતાબર્બરાઃ સિદ્ધા વૈદેહાસ્તામ્રલિપ્તિકાઃ । ઔડ્રમ્લેચ્છાઃ સસૈરિંદ્રાઃ પાર્વતીયાશ્ચ સત્તમાઃ
કિરાત, બરબર, સિદ્ધ, વૈદેહ, તામ્રલિપ્તિક, ઔડ્ર, મ્લેચ્છ, સૈરિંધ્ર અને ઉત્તમ પર્વતીય લોકો પણ હતા.
અથાપરે જનપદા દક્ષિણા મુનિપુંગવાઃ । દ્રવિડાઃ કેરલાઃ પ્રાચ્યા મૂષિકા બાલમૂષિકાઃ
હવે દક્ષિણના બીજા લોકો, હે મહાન ઋષિ, જેમ કે દ્રવિડ, કેરળ, પ્રાચ્ય, મૂષિક અને બાલમૂષિક પણ હતા.
કર્ણાટકા માહિષકા વિકંધા મૂષિકાસ્તથા । ઝલ્લિકાઃ કુંતલાશ્ચૈવ સૌહૃદાનલકાનનાઃ
કર્ણાટક, માહિષક, વિકંધ, મૂષિક, ઝલ્લિક, કુંતલ, સૌહૃદ અને અલકાનન પણ તેમાં હતા.
કૌક્કુટકાસ્તથા બોલાઃ કોકણા મણિવાલકાઃ । સમંગા કનકાશ્ચૈવ કુંકુરાંગારમારિષાઃ
કૌક્કુટક, બોલ, કોકણ, મણિવાલક, સમંગ, કનક અને કુંકુરાંગરમારિષ પણ હતા.
ધ્વજિન્યુત્સવસંકેતાસ્ત્રિવર્ગા માલ્યસેનયઃ । વ્યૂઢકાઃ કોરકાઃ પ્રોષ્ટાઃ સંગવેગધરાસ્તથા
ધ્વજવાળા, ઉત્સવના નિશાનવાળા, ત્રિવર્ગ, માલ્ય, સેના, વ્યૂઢક, કોરક, પ્રોષ્ઠ અને સંગવેગધર પણ હતા.
તથૈવ વિંદ્યરુલિકાઃ પુલિંદા બલ્વલૈઃ સહ । માલવા મલરાશ્ચૈવ તથૈવાપરવર્તકાઃ
વિંધ્યરુલિક, પુલિંદ, બલ્વલ સાથે, માલવ, મલર અને અપરવર્તક પણ હતા.
કુલિંદાઃ કાલદાશ્ચૈવ ચંડકાઃ કુરટાસ્તથા । મુશલાસ્તનવાલાશ્ચ સતીર્થા પૂતિસૃંજયાઃ
કુલિંદ, કાળદ, ચંડક, કુરટ, મુશલ, તનવાલ, સતીથ અને પૂતિસૃંજય પણ તેમાં હતા.
અનિદાયાઃ શિવાટાશ્ચ તપનાઃ સૂતપાસ્તથા । ઋષિકાશ્ચ વિદર્ભાશ્ચ સ્તંગના પરતંગકાઃ
અનિદાય, શિવાટ, તપન, સૂતપ, ઋષિક, વિદર્ભ, સ્તંગન અને પરતંગક પણ હતા.
ઉત્તરાશ્ચાપરેમ્લેચ્છા જના હિ મુનિપુંગવાઃ । જવનાશ્ચ સકાંબોજા દારુણા મ્લેચ્છજાતયઃ
ઉત્તરના બીજા મ્લેચ્છ લોકો, હે મહાન ઋષિ, જેમમાં યવન, કામ્બોજ, દારુણ અને અન્ય મ્લેચ્છ જાતિઓ પણ હતા.
સકૃઘૃહાઃ કુલટ્યાશ્ચ હૂણા પારસિકૈઃ સહ । તથૈવ રમણાશ્ચાન્યાસ્તથા ચ દશમાલિકાઃ
સકૃઘૃહ, કુલટ, હૂણ, પારસિક સાથે, તેમ જ રમણ અને દશમાલિકા પણ હતા.
ક્ષત્રિયોપનિવેશાશ્ચ વૈશ્યશૂદ્ર કુલાનિ ચ । શૂરાભીરાશ્ચ દરદાઃ કાશ્મીરાઃ પશુભિઃ સહ
ક્ષત્રિય વસાહતો, વૈશ્ય અને શૂદ્ર કુટુંબો, શૂર, અભીર, દરદ અને કાશ્મીર પોતાના પશુઓ સાથે હતા.
ખાંડીકાશ્ચ તુષારાશ્ચ પદ્મગા ગિરિગહ્વરાઃ । આદ્રેયાઃ સભિરાદાજાસ્તથૈવ સ્તનપોષકાઃ
ખાંડીક, તુષાર, પદ્મગ, પર્વતની ગુફામાં રહેતા, આદ્રેય, સભિરાદાજ અને સ્તનપોષક પણ હતા.
દ્રોષકાશ્ચ કલિંગાશ્ચ કિરાતાનાં ચ જાતયઃ । તોમરા હન્યમાનાશ્ચ તથૈવ કરભંજકાઃ
દ્રોષક, કલિંગ, કિરાતોની જાતિઓ, તોમર, હન્યમાન અને કરભંજન પણ હતા.
એતે ચાન્યે જનપદાઃ પ્રાચ્યોદીચ્યાસ્તથૈવ ચ । ઉદ્દેશમાત્રેણ મયા દેશાઃ સંકીર્તિતા દ્વિજાઃ । યથાગુણબલં ચાપિ ત્રિવર્ગસ્ય મહાફલમ્
આ અને અન્ય પૂર્વ તથા ઉત્તરના લોકોનું માત્ર નામથી ઉલ્લેખ કર્યો છે, હે દ્વિજગણ. તેમની ગુણ અને શક્તિ પ્રમાણે ત્રણ પુરુષાર્થનું મહાન ફળ મળે છે.
ઋષય ઊચુઃ-। ભારતસ્યાસ્ય વર્ષસ્ય તથા હૈમવતસ્ય ચ । પ્રમાણમાયુષઃ સૂત બલં ચાપિ શુભાશુભમ્
ઋષિઓએ પૂછ્યું: હે સૂત, આ ભારત અને હિમવત પ્રદેશમાં આયુષ્ય, બળ અને શુભ-અશુભ શું છે તે અમને કહો.
અનાગતમતિક્રાંતં વર્તમાનં ચ સત્તમ । આચક્ષ્વ નો વિસ્તરેણ હરિવર્ષં તથૈવ ચ
હે ઉત્તમ, ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને વર્તમાન વિશે વિગતે કહો અને હરિવર્ષ વિશે પણ જણાવો.
સૂત ઉવાચ-। ચત્વારિ ભારતે વર્ષે યુગાનિ મુનિપુંગવાઃ । કૃતં ત્રેતા દ્વાપરં ચ તિષ્યં ચ દ્વિજસત્તમાઃ
સૂત કહે છે: હે મહાન ઋષિઓ, ભારતવર્ષમાં ચાર યુગ છે: કૃત, ત્રેત, દ્વાપર અને તિષ્ય, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણ.
પૂર્વે કૃતયુગં નામ તતસ્ત્રેતાયુગં દ્વિજાઃ । તત્પશ્ચાદ્દ્વાપરં ચાથ તતસ્તિષ્યઃ પ્રવર્તતે
પહેલા કૃતયુગ હતું, પછી ત્રેતાયુગ આવ્યું, હે દ્વિજો. ત્યારબાદ દ્વાપર યુગ આવ્યો અને પછી તિષ્ય યુગ શરૂ થયો.
ચત્વારિ તુ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં મુનિપુંગવાઃ । આયુઃ સંખ્યા કૃતયુગે સંખ્યાતા હિ તપોધનાઃ
હે મહાન ઋષિઓ, કૃતયુગમાં માનવજીવન ચાર હજાર વર્ષ ગણાય છે, એમ તપમાં નિષ્ણાતોએ કહ્યું છે.
તથા ત્રીણિ સહસ્રાણિ ત્રેતાયામાયુષો વિદુઃ । દ્વે સહસ્રે દ્વાપરે તુ ભુવિ તિષ્ઠંતિ સાંપ્રતમ્
એ જ રીતે ત્રેતાયુગમાં જીવન ત્રણ હજાર વર્ષ ગણાય છે, અને દ્વાપર યુગમાં બે હજાર વર્ષનું જીવન ધરતી પર હાલ છે.
તત્પ્રમાણસ્થિતિર્હ્યસ્તિ તિષ્યે તુ મુનિપુંગવાઃ । ગર્ભસ્થાશ્ચ મ્રિયંતેઽત્ર તથા જાતા મ્રિયંતિ ચ
હે મહાન ઋષિઓ, તિષ્ય યુગમાં પણ જીવનનો આ જ માપ છે; અહીં ગર્ભમાં રહેલા પણ મરી જાય છે અને જન્મેલા પણ મૃત્યુ પામે છે.
મહાબલા મહાસત્ત્વાઃ પ્રજ્ઞાગુણસમન્વિતાઃ । પ્રજાયંતે ચ જાતાશ્ચ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
અહીં જન્મેલા લોકોમાં મહાન બળ, મહાન શક્તિ અને બુદ્ધિના ગુણો હોય છે; તેઓ સૈકડો અને હજારોથી જન્મે છે.
દ્વિજાઃ કૃતયુગે વિપ્રા બલિનઃ પ્રિયદર્શનાઃ । પ્રજાયંતે ચ જાતાશ્ચ મુનયો વૈ તપોધનાઃ
હે દ્વિજો, કૃતયુગમાં બ્રાહ્મણો બળવાન અને સૌમ્ય સ્વરૂપ ધરાવતા હોય છે; તપમાં નિષ્ણાત ઋષિઓ પણ અહીં જન્મે છે.