કૌશિકીં ત્રિદિવાં હૃદ્યાં નાચિતાં રોહિતારણીમ્ । રહસ્યાં શતકુંભાં ચ સરયૂં ચ દ્વિજોત્તમાઃ
કૌશિકી, સ્વર્ગમાં આનંદદાયિ, રોહિતારણી, ગુપ્ત નદી, શતકુંભા અને સરયૂ—હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, આ નદીઓનું સ્મરણ કરો.
ચર્મણ્વતીં વેત્રવતીં હસ્તિસોમાં દિશં તથા । શરાવતીં પયોષ્ણીં ચ ભીમાં ભીમરથીમપિ
ચર્મણ્વતી, વેત્રવતી, હસ્તિસોમા, દિશા, શરાવતી, પયોષ્ણી, ભીમા અને ભીમરથી—આ નદીઓ પણ યાદ રાખો.
કાવેરીં ચુલુકાં ચાપિ તાપીં શતમલામપિ । નીવારાં મહિતાં ચાપિ સુપ્રયોગાં તથા નદીમ્
કાવેરી, ચુલુકા, તાપી, શતમલા, નિવારાં, મહાન અને સુપ્રયોગા—આ નદીઓ પણ મહાન ગણાય છે.
પવિત્રાં કૃષ્ણલાં સિંધું વાજિનીં પુરમાલિનીમ્ । પૂર્વાભિરામાં વીરાં ચ ભીમાં માલાવતીં તથા
પવિત્ર કૃષ્ણલા, સિંધુ, વાજિની, પુરમાલિની, પૂર્વાભિરામા, વીરા, ભીમા અને માલાવતી—આ નદીઓ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
પલાશિનીં પાપહરાં મહેંદ્રાં પટલાવતીમ્ । કરીષિણીમસિક્નીં ચ કુશચીરીં મહાનદીમ્
પલાશિની, પાપ દૂર કરનારી, મહેન્દ્રા, પટલાવતી, કરીશિની, અસિક્ની, કુશચીરી અને મહાનદી—આ નદીઓનું પણ સ્મરણ કરો.
મરુતાં પ્રવરાં મેનાં હેમાં ઘૃતવતીં તથા । અનાવતીમનુષ્ણાં ચ સેવ્યાં કાપીં ચ સત્તમાઃ
મરુતોમાં શ્રેષ્ઠ, મેના, હેમા, ઘૃતવતી, અનાવતી, અનુષ્ણા અને સેવા માટે યોગ્ય કાપી—હે શ્રેષ્ઠો, આ નદીઓ પણ મહત્વની છે.
સદાવીરામધૃષ્યાં ચ કુશચીરાં મહાનદીમ્ । રથચિત્રાં જ્યોતિરથાં વિશ્વામિત્રાં કપિંજલામ્
સદાવીરા, અદમ્ય, કુશચીરા, મહાનદી, રથચિત્રા, જ્યોતિરથા, વિશ્વામિત્રા અને કપિંજલા—આ નદીઓ પણ યાદ રાખો.
ચંદ્રાવહફલદ્યં ચૈવ કુચીરામંબુવાહિનીમ્ । વૈનદીં પિંગલાં વેણાં તુંગવેગાં મહાનદીમ્
ચંદ્રાવહા, ફલદ્યા, કુચીરા, અંબુવાહિની, વૈનદી, પિંગલા, વેણા અને તુંગવેગા—આ મહાનદીઓ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
વિદિશાં કૃષ્ણવેણાં ચ તામ્રાં ચ કપિલામપિ । ધેનું સકામાં વેદસ્વાં હવિઃસ્રાવાં મહાપથામ્
વિદિશા, કૃષ્ણવેણા, તામ્રા, કપિલા, ધેનુ, સકામા, વેદસ્વા, હવિઃસ્રાવા અને મહાપથા—આ નદીઓ પણ યાદ રાખો.
શિપ્રાં ચ પિચ્છલાં ચૈવ ભારદ્વાજીં ચ નિમ્નગામ્ । કૌર્ણિકીં નિમ્નગાં શોણાં બાહુદામથ ચંદ્રમામ્
શિપ્રા, પિચ્છલા, ભારદ્વાજી, વહેતી નદી, કૌર્ણિકી, વહેતી શોણા, બાહુદા અને ચંદ્રમા—આ નદીઓ પણ મહત્વની છે.
દુર્ગામંતઃ શિલાં ચૈવ બ્રહ્મમેધ્યાં દૃષદ્વતીમ્ । પરોક્ષામથ રોહીં ચ તથા જંબૂનદીમપિ
દુર્ગામંતઃશિલા, બ્રહ્મમેધ્યા, દૃષદ્વતી, પરોક્ષા, રોહી અને જાંબૂનદી—આ નદીઓ પણ યાદ રાખો.
સુનાસાં તમસાં દાસીં સામાન્યાં વરણામસિમ્ । નીલાં ધૃતિકરીં ચૈવ પર્ણાશાં ચ મહાનદીમ્
સુનાસા, તમસા, દાસી, સામાન્ય, વરણા, નીલા, ધૃતિકરી અને પર્ણાશા—આ મહાનદીઓ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
માનવીં વૃષભાં ભાસાં બ્રહ્મમેધ્યાં દૃષદ્વતીમ્ । એતાશ્ચાન્યાશ્ચ બહુલા મહાનદ્યો દ્વિજર્ષભાઃ
માનવી, વૃષભા, ભાસા, બ્રહ્મમેધ્યા, દૃષદ્વતી—આ ઉપરાંત અનેક મહાનદીઓ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, છે.
સદા નિરામયાં કૃષ્ણાં મંદગાં મંદવાહિનીમ્ । બ્રાહ્મણીં ચ મહાગૌરીં દુર્ગામપિ ચ સત્તમાઃ
સદા નિરામય કૃષ્ણા, ધીમી વહેતી મંદગા, મંદવાહિની, બ્રાહ્મણી, મહાગૌરી અને દુર્ગા—હે શ્રેષ્ઠો, આ નદીઓ પણ મહત્વની છે.
ચિત્રોત્પલાં ચિત્રરથામતુલાં રોહિણીં તથા । મંદાકિનીં વૈતરણીં કોકાં ચાપિ મહાનદીમ્
ચિત્રોત્પલા, ચિત્રરથા, અતુલા, રોહિણી, મંદાકિની, વૈતરણી અને મહાનદી કોકા—આ નદીઓ પણ યાદ રાખો.
શુક્તિમતીમનંગાં ચ તથૈવ વૃષસાહ્વયામ્ । લોહિત્યાં કરતોયાં ચ તથૈવ વૃષકાત્વયામ્
શુક્તમતી, અનંગા, વૃષસાહ્વયા, લોહિત્યા, કરતોયા અને વૃષકાત્વયા—આ નદીઓ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
કુમારીમૃષિતુલ્યાં ચ મારિષાં ચ સરસ્વતીમ્ । મંદાકિનીં સુપુણ્યાં ચ સર્વાં ગંગાં ચ સત્તમાઃ
કુમારી, મૃષિતુલ્યા, મારિષા, સરસ્વતી, સુપુણ્ય મંદાકિની અને સર્વ ગંગા—હે શ્રેષ્ઠો, આ નદીઓ પણ મહાન છે.
વિશ્વસ્ય માતરઃ સર્વાઃ સર્વાશ્ચૈવ મહાફલાઃ । તથા નદ્યઃ સુપ્રકાશાઃ શતશોથ સહસ્રશઃ
આ બધી નદીઓ વિશ્વની માતાઓ છે, સર્વે મહાફળદાયિ છે; તેમજ, નદીઓ શતોથી અને હજારોમાં પ્રકાશમાન છે.
ઇત્યેતા સરિતો વિપ્રાઃ સમાખ્યાતા યથાસ્મૃતિ । અતઊર્દ્ધ્વં જનપદાન્નિબોધ ગદતો મમ
હે બ્રાહ્મણો, જે નદીઓનું વર્ણન થયું તે પરંપરા પ્રમાણે છે; હવે એ નદીઓથી આગળના પ્રદેશો વિશે મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો.
તત્રેમે કુરુપાંચાલાઃ શાલ્વમાત્રેય જાંગલાઃ । શૂરસેનાઃ પુલિંદાશ્ચ બૌધામાલાસ્તથૈવ ચ
અહીં કુરુ, પંચાલ, શાલ્વ, માઇત્રેય, જાંગલ, શૂરસેન, પુલિંદ અને બૌધામાલ પણ વસે છે.
મત્સ્યાઃ કુશટ્ટાઃ સૌગંધ્યાઃ કુત્સપાઃ કાશિકોશલાઃ । ચેદિમત્સ્યકરૂષાશ્ચ ભોજાઃ સિંધુપુલિંદકાઃ
મત્સ્ય, કુશઠ, સૌગંધ્ય, કુત્સપ, કાશી, કોશલ, ચેદિ, મત્સ્ય, કરૂષ, ભોજ, સિંધુ અને પુલિંદક પણ અહીંના લોકો છે.
ઉત્તમાશ્ચ દશાર્ણાશ્ચ મેકલાશ્ચોત્કલૈઃ સહ । પંચાલાઃ કોશલાશ્ચૈવ નૈકપૃષ્ઠયુગંધરાઃ
ઉત્તમ, દશાર્ણ, મેકલ અને ઉત્કલ, પંચાલ, કોશલ અને અનેક પ્રકારના પૃષ્ઠયુગંધર પણ અહીં વસે છે.
બોધા મદ્રાઃ કલિંગાશ્ચ કાશયો પરકાશયઃ । જઠરાઃ કુકુરાશ્ચૈવ સુદશાર્ણાઃ સુસત્તમાઃ
બોધ, મદ્ર, કલિંગ, કાશય, પરકાશય, જઠર, કુકુર, સુદશાર્ણ અને શ્રેષ્ઠ સુસત્તમ પણ અહીંના લોકો છે.
કુંતયોઽવંતયશ્ચૈવ તથૈવાપરકુંતયઃ । ગોમંતા મલ્લકાઃ પુંડ્રાઃ વિદર્ભા નૃપવાહિકાઃ
કુંતિ, અવંતિ અને અપરિકુંતિ, ગોમંત, મલ્લક, પુંડ્ર, વિદર્ભ અને નૃપવાહિક પણ અહીં વસે છે.
અશ્મકાઃ સોત્તરાશ્ચૈવ ગોપરાષ્ટ્રાઃ કનીયસઃ । અધિરાજ્યકુશટ્ટાશ્ચ મલ્લરાષ્ટ્રાશ્ચ કેરલાઃ
અશ્મક અને ઉત્તર અશ્મક, ગોપરાષ્ટ્ર, કનિયસ, અધિરાજ્ય કુશઠ, મલ્લરાષ્ટ્ર અને કેરળ પણ અહીંના લોકો છે.
માલવાશ્ચોપવાસ્યાશ્ચ ચક્રાવક્રાલયાઃ શકાઃ । વિદેહા મગધાઃ સદ્મા મલજા વિજયાસ્તથા
માલવ, ઉપવાસ્ય, ચક્રાવક્રાલય, શક, વિદેહ, મગધ, સદ્મ, મલજ અને વિજય પણ અહીં વસે છે.
અંગા વંગાઃ કલિંગાશ્ચ યકૃલ્લોમાન એવ ચ । મલ્લાઃ સુદેષ્ણાઃ પ્રહ્લાદા મહિષાઃ શશકાસ્તથા
અંગ, વંગ, કલિંગ, યકૃત્લોમન, મલ્લ, સુદેષણા, પ્રહલાદ, મહિષ અને શશક પણ અહીંના લોકો છે.
બાહ્લિકા વાટધાનાશ્ચ આભીરાઃ કાલતોયકાઃ । અપરાંતાઃ પરાંતાશ્ચ પંકલાશ્ચર્મચંડિકાઃ
બાહ્લિક, વાટધાન, આભીર, કાલતોયક, અપરાંત, પરાંત, પંકલ અને ચર્મચંડિકા પણ અહીં વસે છે.
અટવીશેખરાશ્ચૈવ મેરુભૂતાશ્ચ સત્તમાઃ । ઉપાવૃતાનુપાવૃતાઃ સુરાષ્ટ્રાઃ કેકયાસ્તથા
અટવીશેખર, મેરુ પર વસનાર શ્રેષ્ઠ લોકો, ઉપાવૃત અને અનુપાવૃત, સુરાષ્ટ્ર અને કૈકય પણ અહીંના લોકો છે.
કુટ્ટાપરાંતા માહેયાઃ કક્ષાઃ સામુદ્ર નિષ્કુટાઃ । અંધાશ્ચ બહવો વિપ્રા અંતર્ગિર્યસ્તથૈવ ચ
કુટ્ટ અપરાંત, માહેય, કક્ષ, સામુદ્ર નિષ્કુટ, અનેક અંધ અને પર્વતોમાં વસતા લોકો પણ અહીં વસે છે.