પશ્યંતિ નહિ દુર્વૃત્તૈઃ શક્યો દ્રષ્ટું મહેશ્વરઃ । તસ્ય શૈલસ્ય શિખરાત્ક્ષીરધારા દ્વિજોત્તમાઃ
દુશ્ચરિત્ર લોકો મહાદેવને જોઈ શકતા નથી. એ પર્વતના શિખર પરથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, દૂધની ધારા વહે છે.
વિશ્વરૂપાત્પરમિતા ભીમનિર્ઘાતનિસ્વના । પુણ્યાપુણ્યતમૈર્જુષ્ટા ગંગા ભાગીરથી શુભા
વિશ્વરૂપ જેવી વિશાળ અને ભયાનક ગર્જના કરતી, શુભ ગંગા, ભાગીરથી, સૌથી પુણ્યવાન અને પાપી લોકોથી ભરેલી છે.
પ્લવંતી ચ પ્રવેગેન હ્રદે ચંદ્રમસઃ શુભે । તયા હ્યુત્પાદિતઃ પુણ્યઃ સ હ્રદઃ સાગરોપમઃ
તે ગંગા ઝડપથી વહેતી ચંદ્રના શુદ્ધ સરોવર માં પ્રવેશે છે; એના કારણે એ સરોવર, જે સાગર જેટલું વિશાળ છે, પવિત્ર બની ગયું છે.
તાં ધારયામાસ તદા દુર્દ્ધરાં પર્વતૈરપિ । શતં વર્ષસહસ્રાણિ શિરસૈવ પિનાકધૃક્
પિનાકધારી શિવે એ ગંગાને, જે પર્વતો માટે પણ સહન કરવી મુશ્કેલ છે, પોતાના માથે લાખો વર્ષ સુધી ધારણ કરી.
મેરોસ્તુ પશ્ચિમે પાર્શ્વે કેતુમાલો દ્વિજોત્તમાઃ । જંબૂખંડે તુ તત્રૈવ મહાજનપદો દ્વિજાઃ
મેરુ પર્વતના પશ્ચિમ બાજુએ કેતુમાલ નામનું દેશ છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો; ત્યાં જ જાંબુદ્વીપમાં મહાન જનપદ વસે છે.
આયુર્દશસહસ્રાણિ વર્ષાણાં તત્ર સત્તમાઃ । સુવર્ણવર્ણાશ્ચ નરા સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસાં સમાઃ
હે શ્રેષ્ઠો, ત્યાં મનુષ્યોનું આયુષ્ય દસ હજાર વર્ષ છે; પુરુષો સુવર્ણ જેવા રંગના છે અને સ્ત્રીઓ અપ્સરાઓ જેવી સુંદર છે.
અનામયા વીતશોકા નિત્યં મુદિતમાનસાઃ । જાયંતે માનવાસ્તત્ર નિસ્તપ્તકનકપ્રભાઃ
ત્યાંના લોકો રોગ અને દુઃખથી મુક્ત છે, હંમેશા આનંદિત મનવાળા છે; પુરુષો ત્યાં શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી જન્મે છે.
ગંધમાદનશૃંગેષુ કુબેરઃ સહ રાક્ષસૈઃ । સંવૃતોપ્સરસાં સંઘૈર્મોદતે ગુહ્યકાધિપઃ
ગંધમાદન પર્વતની શિખરો પર, ગુહ્યકોના સ્વામી કુબેર, રાક્ષસો અને અપ્સરાઓના સમૂહ સાથે આનંદ માણે છે.
ગંધમાદનપાર્શ્વે તુ પરે વિગતપાતકાઃ । એકાદશસહસ્રાણિ વર્ષાણાં પરમાયુષઃ
ગંધમાદન પર્વતની બાજુમાં, પાપરહિત લોકો વસે છે, જેમનું આયુષ્ય અગિયાર હજાર વર્ષ છે.
તત્ર કૃષ્ણા નરા વિપ્રાસ્તેજોયુક્તા મહાબલાઃ । સ્ત્રિયશ્ચોત્પલપત્રાભાઃ સર્વાઃ સુપ્રિયદર્શનાઃ
ત્યાં, હે બ્રાહ્મણો, પુરુષો કાળા, શક્તિશાળી અને મહાબળવાન છે; સ્ત્રીઓ કમળની પાંખડી જેવી તેજસ્વી અને સૌંદર્યમાં અતિશય છે.
નીલોત્પલધરં શ્વેતં શ્વેતાદ્ધૈરણ્યકં વરમ્ । વર્ષમૈરાવતં વિપ્રા નાનાજનપદાવૃતમ્
ત્યાં નીલકમળથી શોભતા શ્વેત પ્રદેશ, સુવર્ણમય પ્રદેશ અને ઐરાવત નામનું શ્રેષ્ઠ પ્રદેશ છે, હે બ્રાહ્મણો, જ્યાં અનેક જાતિના લોકો વસે છે.
ધનુખંડેઃ મહાભાગા દ્વે વર્ષે દક્ષિણોત્તરે । ઇલાવૃત્તં મધ્યગં તુ પંચવર્ષાણિ ચૈવ હિ
ધનુખંડમાં, હે મહાભાગ્યશાળી, દક્ષિણ અને ઉત્તર એમ બે પ્રદેશ છે; વચ્ચે ઇલાવૃત છે અને કુલ પાંચ પ્રદેશો છે.
ઉત્તરોત્તરમેતેભ્યો વર્ષમુદ્રિચ્યતે ગુણૈઃ । આયુઃ પ્રમાણમારોગ્યં ધર્મતઃ કામતોઽર્થતઃ
દરેક પ્રદેશ ગુણોમાં આગળના કરતાં શ્રેષ્ઠ છે—આયુષ્ય, કદ, આરોગ્ય, ધર્મ, કામ અને અર્થમાં.
સમન્વિતાનિ ભૂતાનિ તેષુ સર્વેષુ સત્તમાઃ । એવમેષા મહાભાગાઃ પર્વતૈઃ પૃથિવી ચિતા
હે શ્રેષ્ઠો, એ બધા પ્રદેશોમાં સર્વે જીવાત્માઓ એ ગુણોથી યુક્ત છે; આ રીતે, હે મહાભાગ્યશાળી, પૃથ્વી પર્વતોથી શોભાયમાન છે.
હેમકૂટસ્તુ સુમહાન્કૈલાસો નામ પર્વતઃ । તત્ર વૈશ્રવણો દેવો ગુહ્યકૈઃ સહ મોદતે
હેમકૂટ નામનો મહાન પર્વત છે, જેને કૈલાસ કહે છે; ત્યાં વૈશ્વરાણ દેવ ગુહ્યકો સાથે આનંદ કરે છે.
અસ્ત્યુત્તરેણ કૈલાસં મૈનાકં પર્વતં પ્રતિ । હિરણ્યશૃંગઃ સુમહાન્દિવ્યો મણિમયો ગિરિઃ
કૈલાસના ઉત્તર તરફ, મૈનાક પર્વતની દિશામાં, હિરણ્યશૃંગ નામનો મહાન, દિવ્ય અને રત્નમય પર્વત છે.
તસ્ય પાર્શ્વે મહદ્દિવ્યં શુભ્રં કાંચનવાલુકમ્ । રમ્યં વિષ્ણુસરો નામ યત્ર રાજા ભગીરથઃ
એના બાજુમાં મહાન, દિવ્ય અને શુદ્ધ, સોનાની રેતવાળું સુંદર વિષ્ણુ સરોવર છે, જ્યાં રાજા ભાગીરથ રહેતા હતા.
દૃષ્ટ્વા ભાગીરથીં ગંગામુવાસ બહુલાઃ સમાઃ । યૂપા મણિમયાસ્તત્ર ક્ષેત્રાશ્ચાપિ હિરણ્મયાઃ
રાજા ભાગીરથએ ગંગા, ભાગીરથીને જોઈને ત્યાં ઘણા વર્ષો સુધી નિવાસ કર્યો; ત્યાં રત્નમય યૂપ અને સોનાની ખેતરો છે.
તત્રેષ્ટ્વા તુ ગતઃ સિદ્ધિં સહસ્રાક્ષો મહાયશાઃ । સ્રષ્ટા ભૂતિપતિર્યત્ર સર્વલોકૈઃ સનાતનઃ
ત્યાં યજ્ઞ કરીને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરનાર, મહાન યશસ્વી સહસ્રનેત્ર ઈન્દ્ર ત્યાં ગયો, જ્યાં સદા રહેતા સર્વલોકોના સર્જનહાર અને સમૃદ્ધિના સ્વામી, અનાદિ ભગવાન વિરાજે છે.
ઉપાસ્યતે તિગ્મતેજા યત્ર ભૂતઃ સમંતતઃ । નરનારાયણૌ બ્રહ્મા મનુઃ સ્થાણુશ્ચ પંચમઃ
ત્યાં તેજસ્વી પરમાત્માનું સર્વત્ર પૂજન થાય છે, અને નર-નારાયણ, બ્રહ્મા, મનુ અને પાંચમો સ્થાણુ પણ ત્યાં પૂજાય છે.
તત્ર દિવ્યા ત્રિપથગા પ્રથમં તુ પ્રતિષ્ઠિતા । બ્રહ્મલોકાદપાક્રાંતા સપ્તધા પ્રતિપદ્યતે
ત્યાં દિવ્ય ત્રિપથાગા નદી સૌપ્રથમ સ્થપાયેલી છે; બ્રહ્મલોકમાંથી નીકળી, એ સાત ધારાઓમાં વહે છે.
વટોદકા સા નલિની પાર્વતી ચ સરસ્વતી । જંબૂનદી ચ સીતા ચ ગંગા સિંધુશ્ચ સપ્તમી
એ સાત નદીઓ છે: વટોદકા, નલિની, પાર્વતી, સરસ્વતી, જાંબુનદી, સીતા અને સાતમી ગંગા-સિંધુ.
અચિંત્યા દિવ્યસંજ્ઞા સા પ્રભાવૈશ્ચ સમન્વિતા । ઉપાસ્યતે યત્ર સત્રં સહસ્રયુગપર્યયે
એ અકલ્પનીય અને દિવ્ય નામથી પ્રસિદ્ધ છે, અનેક શક્તિઓથી યુક્ત છે, અને હજારો યુગના અંતે મહાસભામાં પૂજાય છે.
દૃશ્યાદૃશ્યા ચ ભવતિ તત્રતત્ર સરસ્વતી । એતા દિવ્યાઃ સપ્તગંગાસ્ત્રિષુલોકેષુ વિશ્રુતાઃ
સરસ્વતી અહીં-ત્યાં દેખાય છે અને અદૃશ્ય પણ થાય છે; આ સાત દિવ્ય ગંગાઓ ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.
રક્ષાંસિ વૈ હિમવતી હેમકૂટે ચ ગુહ્યકાઃ । સર્પા નાગાશ્ચ નિષધે ગોકર્ણં ચ તપોવનમ્
હિમવંત પર રાક્ષસો વસે છે, હેમકૂટ પર ગુહ્યક વસે છે, નિષધ પર સર્પ અને નાગો રહે છે; ગોકર્ણ તપસ્યાનું સ્થાન છે.
દેવાસુરાણાં સર્વેષાં શ્વેતઃ પર્વતમુચ્યતે । ગંધર્વા નિષધે નિત્યં નીલે બ્રહ્મર્ષયસ્તથા
દેવો અને અસુરો માટે શ્વેત પર્વત મહાત્મા કહેવાય છે; નિષધ પર ગંધર્વો હંમેશા વસે છે અને નીલ પર બ્રહ્મર્ષિઓ રહે છે.
શૃંગવાંસ્તુ મહાભાગા દેવાનાં પ્રતિસંચરઃ । ઇત્યેતાનિ મહાભાગાઃ સપ્તવર્ષાણિ ભાગશઃ
શૃંગવાન પર્વત દેવતાઓનું નિવાસસ્થાન છે; આ રીતે, આ સાત વર્ષો અતિ પવિત્ર છે અને દરેકનું પોતાનું વિશિષ્ટ સ્થાન છે.
ભૂતાન્યુપનિવિષ્ટાનિ ગતિમંતિ ધ્રુવાણિ ચ । તેષામૃદ્ધિર્બહુવિધા દૃશ્યતે દેવમાનુષા
ત્યાં જીવજંતુઓ સ્થિર અને ચંચળ રીતે વસે છે; દેવ અને મનુષ્ય બંને પ્રકારની અનેકવિધ સમૃદ્ધિ ત્યાં જોવા મળે છે.
અશક્યં પરિસંખ્યાતું શ્રદ્ધે યા તુ વિભૂષિતા । યાં તુ પૃચ્છથ માં વિપ્રા દિવ્યમેનાં શશાકૃતિમ્
એવી અનેક વિશિષ્ટ વસ્તુઓ છે કે જેની ગણતરી કરવી અશક્ય છે, હે શ્રદ્ધાળુઓ! પણ, હે વિદ્વાનો, તમે જે મને પૂછો છો એ દિવ્ય શશાકૃતિ પ્રદેશ વિશે કહું છું.
પાર્શ્વે શશસ્ય દ્વે વર્ષે ઉક્તે યે દક્ષિણોત્તરે । કર્ણે તુ નાગદ્વીપશ્ચ કાશ્યપદ્વીપ એવ ચ
શશક (સસલાં)ના બાજુએ બે વર્ષો છે, એક દક્ષિણ અને બીજું ઉત્તર; કાનની પાસે નાગદ્વીપ અને કાશ્યપદ્વીપ છે.