ઇદં તુ ભારતં વર્ષં તતો હૈમવતં પરમ્ । હેમકૂટાત્પરં ચૈવ હરિવર્ષં પ્રચક્ષતે
આ ભૂમિ ભારતવર્ષ છે, અને એના પછી હિમવત પ્રદેશ આવે છે; હેમકૂટ પછીનું પ્રદેશ હરિવર્ષ કહેવાય છે.
દક્ષિણેન તુ નીલસ્ય નિષધસ્યોત્તરેણ ચ । પ્રાગાયતો મહાભાગા માલ્યવાન્નામ પર્વતઃ
નિલાચલના દક્ષિણમાં અને નિષધના ઉત્તર તરફ, મહાન માલ્યવત પર્વત પૂર્વ દિશામાં ફેલાયેલો છે.
તતઃ પરં માલ્યવતઃ પર્વતો ગંધમાદનઃ । પરિમંડલસ્તયોર્મધ્યે મેરુઃ કનકપર્વતઃ
માલ્યવત પર્વતથી ઉત્તર તરફ ગંધમાદન પર્વત આવેલ છે; આ બંને પર્વતોની વચ્ચે ગોળાકાર, સુવર્ણથી બનેલો મેરુ પર્વત ઊભો છે.
આદિત્યતરુણાભાસો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ । યોજનાનાં સહસ્રાણિ ચતુરશીતિરુચ્છ્રિતઃ
મેરુ પર્વત ઉગતા સૂર્યની જેમ તેજસ્વી છે, ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો ઝળહળે છે, અને ચોર્યાસી હજાર યોજન ઊંચાઈ સુધી ફેલાયેલો છે.
અધસ્તાચ્ચતુરશીતિર્યોજનાનાં દ્વિજોત્તમાઃ । ઊર્ધ્વમધશ્ચ તિર્યક્ચ લોકાનાવૃત્ય તિષ્ઠતિ
દ્વિજ શ્રેષ્ઠો, એ પર્વત નીચે પણ ચોર્યાસી હજાર યોજન સુધી વિસ્તરેલો છે; ઉપર, નીચે અને આડેઆડે, એ પર્વત દુનિયાને ઘેરીને ઊભો છે.
તસ્ય પાર્શ્વેષ્વમી દ્વીપાશ્ચત્વારઃ સંસ્થિતા દ્વિજાઃ । ભદ્રાશ્વઃ કેતુમાલશ્ચ જંબૂદ્વીપશ્ચ સત્તમાઃ
મેરુ પર્વતના કાંઠે, બ્રાહ્મણો, ચાર ઉત્તમ દ્વીપો સ્થિત છે: ભદ્રાશ્વ, કેતુમાલ, અને જાંબુદ્વીપ.
ઉત્તરાશ્ચૈવ કુરુવઃ કૃતપુણ્ય પ્રતિશ્રયાઃ । વિહંગસુમુખો યસ્તુ સુપાર્શ્વસ્યાત્મજઃ કિલ
ઉત્તર તરફ, કુરુઓ છે, જે પુણ્ય કરનારાઓ માટે આશ્રયસ્થાન છે; ત્યાં વિહંગસુમુખ, સુપાર્શ્વનો પુત્ર, વસે છે.
સ વૈ વિચિંતયામાસ સૌવર્ણાન્પ્રેક્ષ્ય વાયસાન્ । મેરુરુત્તમમધ્યાનામધમાનાં ચ પક્ષિણામ્
તે વિહંગસુમુખે સુવર્ણ કાગડાઓને જોઈને, મેરુ પર્વતને પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ, મધ્યમ અને નીચા તરીકે વિચારવાનું શરૂ કર્યું.
અવિશેષકરો યસ્માત્તસ્માદેનં ત્યજામ્યહમ્ । તમાદિત્યોનુપર્યેતિ સતતં જ્યોતિષાં વરઃ
કારણ કે એ પર્વત ભેદભાવ નથી રાખતો, તેથી હું તેને ત્યજી દઉં છું; પ્રકાશમાં શ્રેષ્ઠ, સૂર્ય હંમેશા તેની પાછળ ચાલે છે.
ચંદ્રમાશ્ચ સનક્ષત્રો વાયુશ્ચૈવ પ્રદક્ષિણઃ । સ પર્વતો મહાપ્રાજ્ઞા દિવ્યપુષ્પસમન્વિતઃ
ચંદ્ર અને તેના નક્ષત્રો, તેમજ પવન પણ એ પર્વતની પરિક્રમા કરે છે; એ મહાપ્રજ્ઞ પર્વત દિવ્ય ફૂલો થી સજ્જ છે.
ભવનૈરાવૃતૈઃ સર્વૈઃ ર્જાંબૂનદમયૈઃ શુભૈઃ । તત્ર દેવગણા વિપ્રા ગંધર્વાસુરરાક્ષસાઃ
એ પર્વત ચારે બાજુ જાંબુસુવર્ણથી બનેલા સુંદર ભવનોથી ઘેરાયેલો છે; ત્યાં દેવો, ગંધર્વો, અસુરો અને રાક્ષસો, બ્રાહ્મણો, વસે છે.
અપ્સરોગણસંયુક્તાઃ શૈલે ક્રીડંતિ સર્વદા । તત્ર બ્રહ્મા ચ રુદ્રશ્ચ શક્રશ્ચાપિ સુરેશ્વરઃ
અપ્સરાઓના સમૂહ સાથે, તેઓ પર્વત પર હંમેશા રમે છે; ત્યાં બ્રહ્મા, રુદ્ર અને દેવોના સ્વામી શક્ર પણ છે.
સમેત્ય વિવિધૈર્યજ્ઞૈર્યજંતેઽનેક દક્ષિણૈઃ । તુંબુરુર્નારદશ્ચૈવ વિશ્વાવસુર્હાહા હૂહૂઃ
તેઓ ભેગા થઈને અનેક યજ્ઞો કરે છે, અનેક દક્ષિણાઓ આપે છે; તુંબુરુ, નારદ, વિશ્વાવસુ, હાહા અને હૂહૂ પણ હાજર છે.
અભિગમ્યામરશ્રેષ્ઠં સ્તુવંતિ વિવિધૈઃ સ્તવૈઃ । સપ્તર્ષયો મહાત્માનઃ કશ્યપશ્ચ પ્રજાપતિઃ
અમર શ્રેષ્ઠ પાસે જઈને, તેઓ વિવિધ સ્તુતિઓથી તેની પ્રશંસા કરે છે; સાત મહાન ઋષિઓ અને પ્રજાપતિ કશ્યપ પણ ત્યાં છે.
તત્ર ગચ્છંતિ ભદ્રં વઃ સદા પર્વણિ પર્વણિ । તસ્યૈવ મૂર્દ્ધન્યુશના કાવ્યો દૈત્યૈર્મહીયતે
તેઓ ત્યાં જાય છે, તમારો કલ્યાણ રહે, દરેક તહેવાર પર હંમેશા; એ પર્વતના શિખરે ઉશનાસ કાવ્ય દૈત્યોથી પૂજાય છે.
તસ્ય હૈમાનિ રત્નાનિ તસ્યૈતે રત્નપર્વતાઃ । તસ્માત્કુબેરો ભગવાંશ્ચતુર્થં ભાગમશ્નુતે
એ પર્વતના રત્નો સુવર્ણ છે, અને એ જ રત્ન પર્વતો છે; તેથી, ભગવાન કુબેર ત્યાં ચોથો ભાગ મેળવે છે.
તતઃ કલાંશં વિત્તસ્ય મનુષ્યેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ । પર્વતસ્યાંતરે દિવ્યં સર્વર્તુકુસુમૈશ્ચિતમ્
ત્યાંથી, કુબેર મનુષ્યોને ધનનો એક અંશ આપે છે; પર્વતની અંદર સર્વ ઋતુના ફૂલો થી સજ્જ એક દિવ્ય વન છે.
કર્ણિકારવનં રમ્યં શિલાજાલસમુચ્છ્રિતમ્ । તત્ર સાક્ષાત્પશુપતિર્દિવ્યભૂતૈઃ સમાવૃતઃ
ત્યાં સુંદર કર્ણિકાર વૃક્ષોનું વન છે, પથ્થરોના સમૂહ સાથે ઊંચું છે; ત્યાં ભગવાન પશુપતિ, દિવ્ય ભૂતો સાથે, સ્વયં વસે છે.
ઉમાસહાયોભગવાન્રમતે ભૂતભાવનઃ । કર્ણિકારમયીં માલાં બિભ્રદાપાદલંબિનીમ્
ભૂતોના સર્જનહાર ભગવાન, ઉમા સાથે, કર્ણિકાર ફૂલોની પગ સુધી લટકતી માળા પહેરીને ત્યાં આનંદ કરે છે.
ત્રિભિર્નેત્રૈઃ કૃતોદ્દ્યોતસ્ત્રિભિઃ સૂર્યૈરિવોદિતૈઃ । તમુગ્રતપસઃ સિદ્ધાઃ સુવ્રતાઃ સત્યવાદિનઃ
ત્રણ આંખોથી પ્રકાશિત, ત્રણ સૂર્યોની જેમ, ઉગ્ર તપ કરનાર, સારા વ્રત અને સત્યવાણી સિદ્ધો ભગવાન પાસે આવે છે.
પશ્યંતિ નહિ દુર્વૃત્તૈઃ શક્યો દ્રષ્ટું મહેશ્વરઃ । તસ્ય શૈલસ્ય શિખરાત્ક્ષીરધારા દ્વિજોત્તમાઃ
દુશ્ચરિત્ર લોકો મહાદેવને જોઈ શકતા નથી. એ પર્વતના શિખર પરથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, દૂધની ધારા વહે છે.
વિશ્વરૂપાત્પરમિતા ભીમનિર્ઘાતનિસ્વના । પુણ્યાપુણ્યતમૈર્જુષ્ટા ગંગા ભાગીરથી શુભા
વિશ્વરૂપ જેવી વિશાળ અને ભયાનક ગર્જના કરતી, શુભ ગંગા, ભાગીરથી, સૌથી પુણ્યવાન અને પાપી લોકોથી ભરેલી છે.
પ્લવંતી ચ પ્રવેગેન હ્રદે ચંદ્રમસઃ શુભે । તયા હ્યુત્પાદિતઃ પુણ્યઃ સ હ્રદઃ સાગરોપમઃ
તે ગંગા ઝડપથી વહેતી ચંદ્રના શુદ્ધ સરોવર માં પ્રવેશે છે; એના કારણે એ સરોવર, જે સાગર જેટલું વિશાળ છે, પવિત્ર બની ગયું છે.
તાં ધારયામાસ તદા દુર્દ્ધરાં પર્વતૈરપિ । શતં વર્ષસહસ્રાણિ શિરસૈવ પિનાકધૃક્
પિનાકધારી શિવે એ ગંગાને, જે પર્વતો માટે પણ સહન કરવી મુશ્કેલ છે, પોતાના માથે લાખો વર્ષ સુધી ધારણ કરી.
મેરોસ્તુ પશ્ચિમે પાર્શ્વે કેતુમાલો દ્વિજોત્તમાઃ । જંબૂખંડે તુ તત્રૈવ મહાજનપદો દ્વિજાઃ
મેરુ પર્વતના પશ્ચિમ બાજુએ કેતુમાલ નામનું દેશ છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો; ત્યાં જ જાંબુદ્વીપમાં મહાન જનપદ વસે છે.
આયુર્દશસહસ્રાણિ વર્ષાણાં તત્ર સત્તમાઃ । સુવર્ણવર્ણાશ્ચ નરા સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસાં સમાઃ
હે શ્રેષ્ઠો, ત્યાં મનુષ્યોનું આયુષ્ય દસ હજાર વર્ષ છે; પુરુષો સુવર્ણ જેવા રંગના છે અને સ્ત્રીઓ અપ્સરાઓ જેવી સુંદર છે.
અનામયા વીતશોકા નિત્યં મુદિતમાનસાઃ । જાયંતે માનવાસ્તત્ર નિસ્તપ્તકનકપ્રભાઃ
ત્યાંના લોકો રોગ અને દુઃખથી મુક્ત છે, હંમેશા આનંદિત મનવાળા છે; પુરુષો ત્યાં શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી જન્મે છે.
ગંધમાદનશૃંગેષુ કુબેરઃ સહ રાક્ષસૈઃ । સંવૃતોપ્સરસાં સંઘૈર્મોદતે ગુહ્યકાધિપઃ
ગંધમાદન પર્વતની શિખરો પર, ગુહ્યકોના સ્વામી કુબેર, રાક્ષસો અને અપ્સરાઓના સમૂહ સાથે આનંદ માણે છે.
ગંધમાદનપાર્શ્વે તુ પરે વિગતપાતકાઃ । એકાદશસહસ્રાણિ વર્ષાણાં પરમાયુષઃ
ગંધમાદન પર્વતની બાજુમાં, પાપરહિત લોકો વસે છે, જેમનું આયુષ્ય અગિયાર હજાર વર્ષ છે.
તત્ર કૃષ્ણા નરા વિપ્રાસ્તેજોયુક્તા મહાબલાઃ । સ્ત્રિયશ્ચોત્પલપત્રાભાઃ સર્વાઃ સુપ્રિયદર્શનાઃ
ત્યાં, હે બ્રાહ્મણો, પુરુષો કાળા, શક્તિશાળી અને મહાબળવાન છે; સ્ત્રીઓ કમળની પાંખડી જેવી તેજસ્વી અને સૌંદર્યમાં અતિશય છે.