લુબ્ધકેનાપિ પાપેન કેનાપ્યેકઃ શુકઃ શિશુઃ । બંધયિત્વા સમાનીતો વિક્રયાર્થં સમુદ્યતઃ
લોભી પાપી માણસે એક નાનકડા શુકને પકડીને વેચવા માટે લાવ્યો હતો.
ચાટુકાંર સુરૂપં તં પટુવાક્યં સમીક્ષ્ય ચ । ગૃહીતો બ્રાહ્મણૈકેન મમ પ્રીત્યા સમર્પિતઃ
એ સુંદર, મોહક અને બોલતા શુકને જોઈને, એક બ્રાહ્મણે તેને લઈ મને પ્રેમથી અર્પણ કર્યો.
જ્ઞાનધ્યાનસ્થિતો નિત્યમહમેવ દ્વિજોત્તમ । સમે બાલસ્વભાવેન કૌતુકાત્કરસંસ્થિતઃ
હંમેશા જ્ઞાન અને ધ્યાનમાં સ્થિત, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, હું બાળસ્વભાવથી કૌતુકવશે એ શુકને હાથમાં રાખ્યો.
તસ્ય કૌતુકવાક્યૈર્વા મુગ્ધોઽહં દ્વિજસત્તમ । શુકસ્ય પુત્રરૂપસ્ય નિત્યં તત્પરમાનસઃ
એના રસપ્રદ વચનોથી હું મોહી ગયો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, મારા મનમાં એ શુક, પુત્રરૂપે, હંમેશા વસેલો હતો.
મામેવં વદતે સોપિ તાતતાતેતિ આસ્યતામ્ । સ્નાતું ગચ્છ મહાભાગ દેવમર્ચય સાંપ્રતમ્
એ મને વારંવાર કહેતો: 'પિતા, પિતા, બેસો, હે ભાગ્યશાળી, જલદી સ્નાન કરો અને દેવોની પૂજા કરો.'
ઇત્યાદિચાટુકૈર્વાક્યૈર્મામેવં પરિભાષયેત્ । તસ્યવાક્યવિનોદેન વિસ્મૃતં જ્ઞાનમુત્તમમ્
એના મોહક વચનોથી એ મને આમ બોલતો; એના વચનના આનંદથી મારું ઉત્તમ જ્ઞાન ભૂલી પડ્યો.
પુષ્પાર્થં ફલભોગાર્થં ગતોહં વનમેવ ચ । નીતઃ શુકો બિડાલેન મમ દુઃખસ્ય હેતવે
ફૂલ અને ફળની મજા માટે હું જંગલ ગયો; ત્યાં એક બિલાડી એ શુકને લઈ ગઈ, જે મારા દુઃખનું કારણ બન્યું.
મમ સંસર્ગિભિઃ સર્વૈર્વયસ્યૈઃ સાધુચારિભિઃ । બિડાલેન હતઃ પક્ષી તેનૈવ ભક્ષિતો હિ સઃ
મારા બધા સારા મિત્રો વચ્ચે, એ બિલાડીએ એ પંખીને મારી નાખ્યો અને ખાઈ પણ લીધો.
શ્રુત્વા મૃત્યું ગતં વિપ્ર શુકં તં ચાટુકારકમ્ । મહતા દુઃખભાવેન અસુખેનાતિદુઃખિતઃ
હે બ્રાહ્મણ, એ મોહક બોલતા શુકના મૃત્યુની ખબર સાંભળીને, હું ખૂબ જ દુઃખ અને અસહ્ય દુઃખમાં ગરકાવ થયો.
તસ્ય દુઃખેન મુગ્ધોસ્મિ તીવ્રેણાપિ સુપીડિતઃ । મહતા મોહજાલેન બદ્ધોઽહં દ્વિજપુંગવ
એના દુઃખથી હું મોહી ગયો, ભારે પીડામાં હતો; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, મહા મોહના જાળમાં બંધાઈ ગયો.
પ્રાલપં રામચંદ્રેતિ શુકરાજેતિ પંડિત । શ્લોકરાજેતિ તં વિપ્ર મોહાચ્ચલિતમાનસઃ
હું 'રામ', 'શુક', 'પંડિત', 'શ્લોકોના રાજા' એમ બોલતો રહ્યો, હે બ્રાહ્મણ, મોહથી મારું મન અસ્થિર થઈ ગયું.
તતોઽહં દુઃખસંતપ્તઃ સંજાતઃ સ્વેનકર્મણા । વિયોગેનાપિ વિપ્રેંદ્ર શુકસ્ય શૃણુ સાંપ્રતમ્
પછી, દુઃખથી પીડિત, હું મારા જ કર્મથી જન્મ્યો; શુકના વિયોગથી પણ, હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, હવે એ શુક વિશે સાંભળો.
વિસ્મૃતં તન્મયા જ્ઞાનં સિદ્ધેનાપિ પ્રકાશિતમ્ । સંસ્મરઞ્છોકસંતપ્તસ્તં શુકં ચાટુકારકમ્
સિદ્ધ પુરુષે આપેલું જ્ઞાન પણ હું ભૂલી ગયો; એ મોહક શુકને યાદ કરીને, હું દુઃખથી બળી રહ્યો.
વત્સવત્સેતિ નિત્યં વૈ પ્રલપઞ્છૃણુ ભાર્ગવ । ગદ્યપદ્યમયૈર્વાક્યૈઃ સંસ્કૃતાક્ષરસંયુતૈઃ
હંમેશા 'વત્સ, વત્સ' એમ બોલતો, હે ભારગવ, ગદ્ય અને પદ્યમાં, સંસ્કૃત અક્ષરોથી સજેલા વચનોથી.
ત્વાં વિના કશ્ચ માં વત્સ બોધયિષ્યતિ સાંપ્રતમ્ । કથાભિસ્તુ વિચિત્રાભિઃ પક્ષિરાજપ્રસાદ્ય મામ્
તારા વિના, બાલક, હવે મને કોણ સમજાવશે? પંખીઓના રાજાની કૃપાથી અને તારી રસપ્રદ વાર્તાઓથી મને મોહી લઈ, મને માર્ગદર્શન આપનાર તું જ હતો.
અસ્મિન્સુનિર્જનોદ્યાને વિહાય ક્વ ગતો ભવાન્ । કેન દોષેણ લિપ્તોસ્મિ તન્મે કથય સાંપ્રતમ્
આ એકલાં અને નિર્જન બગીચામાં, તું મને છોડી ક્યાં ગયો? કઈ ભૂલથી હું દૂષિત થયો છું? એ વાત મને હવે કહી દે.
એવંવિધૈરહં વાક્યૈઃ કરુણૈસ્તૈસ્તુ મોહિતઃ । એવમાદિ પ્રલપ્યાહં શોકેનાપિ સુપીડિતઃ
એવા દુ:ખભર્યા શબ્દોથી હું ગૂંચવી ગયો; આવું બોલી અને વધુ કહેતા, દુ:ખમાં હું સંપૂર્ણ રીતે ડૂબી ગયો.
મૃતોહં તેન મોહેન તદ્ભાવેનાપિ મોહિતઃ । મરણે યાદૃશો ભાવો મતિશ્ચાસીચ્ચ યાદૃશી
એ મોહમાં હું મરી ગયો, એ જ ભાવથી મોહિત થયો; મૃત્યુ સમયે જે ભાવ અને જે વિચાર હતો—
તાદૃશેનાપિ ભાવેન જાતોઽહં દ્વિજસત્તમ । ગર્ભવાસો મયા પ્રાપ્તો જ્ઞાનસ્મૃતિવિધાયકઃ
એ જ ભાવથી, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, હું ફરી જન્મ્યો; હું ગર્ભમાં ગયો, જ્ઞાન અને સ્મૃતિની શક્તિ સાથે.
સ્મૃતં પૂર્વકૃતં કર્મ સ્વયમેવ વિચેષ્ટિતમ્ । મયા પાપેન મૂઢેન કિં કૃતં હ્યકૃતાત્મના
મને મારા પૂર્વકૃત કર્મો યાદ આવ્યા, જે મેં પોતે ભુલમાં કરી લીધા હતા; શું પાપ કામ મેં કર્યું, જ્યારે હું અવિચારી અને અશાંત હતો?
ગર્ભયોગસમારૂઢઃ પુનસ્તં ચિંતયામ્યહમ્ । તેન મે નિર્મલં જ્ઞાનં જાતં વૈ સર્વદર્શકમ્
ગર્ભયોગમાં પ્રવેશી, હું ફરી એ વિચારતો રહ્યો; એથી મને શુદ્ધ અને સર્વજ્ઞ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું.
ગુરોસ્તસ્ય પ્રસાદાચ્ચ પ્રાપ્તં વૈ જ્ઞાનમુત્તમમ્ । તસ્યવાક્યોદકૈઃ સ્વચ્છૈઃ કાયસ્ય મલમેવ ચ
એ ગુરુની કૃપાથી મને શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન મળ્યું; તેના શુદ્ધ અને સ્વચ્છ શબ્દોના જળથી મારા શરીરનું મલ ધોઈ ગયું.
સબાહ્યાભ્યંતરં વિપ્ર ક્ષાલિતં નિર્મલં કૃતમ્ । તિર્યક્ત્વં ચ મયા પ્રાપ્તં શુકજાતિસમુદ્ભવમ્
બાહ્ય અને આંતરિક રીતે, બ્રાહ્મણ, હું શુદ્ધ અને નિર્મલ થયો; મેં પંખીઓની જાતિમાં, શુકના વંશમાં જન્મ લીધો.
શુકસ્ય ધ્યાનભાવેન મરણે સમુપસ્થિતે । તસ્મિન્કાલે મૃતો વિપ્ર તદ્ભાવેનાપિ ભાવિતઃ
શુકની ધ્યાનભર્યા ભાવથી, જ્યારે મૃત્યુ નજીક આવ્યું, બ્રાહ્મણ, ત્યારે હું એ જ ભાવમાં મરી ગયો.
તાદૃશોઽસ્મિ પુનર્જાતઃ શુકરૂપો મહીતલે । મરણે યાદૃશો ભાવઃ પ્રાણિનાં પરિજાયતે
એ રીતે હું ફરી પૃથ્વી પર શુકરૂપે જન્મ્યો; મૃત્યુ સમયે જે ભાવ પ્રાણીઓમાં થાય—
તાદૃશાઃ સ્યુસ્તુ સત્વાસ્તે તદ્રૂપાસ્તત્પરાયણાઃ । તદ્ગુણાસ્તત્સ્વરૂપાસ્તે ભાવભૂતા ભવંતિ હિ
એ જ રીતે એ જીવો એ રૂપમાં, એ ભાવમાં, એ ગુણો અને સ્વરૂપમાં, એ ભાવના embodiment બની જાય છે.
મૃત્યકાલસ્ય વિપ્રેંદ્ર ભાવેનાપિ ન સંશયઃ । અતુલં પ્રાપ્તવાઞ્જ્ઞાનમહમત્ર મહામતે
મૃત્યુ સમયે, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, એ ભાવથી કોઈ સંશય નથી; એથી હું અહીં અદ્વિતીય જ્ઞાનને પ્રાપ્ત થયો, મહામતિ.
તેન સર્વં વિપશ્યામિ યદ્ભૂતં યદ્ભવિષ્યતિ । વર્તમાનં મહાપ્રાજ્ઞ જ્ઞાનેનાપિ મહામતે
એ જ્ઞાનથી હું બધું જોઈ શકું છું—ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને વર્તમાન, મહાપંડિત, એ જ્ઞાનથી, મહામતિ.
સર્વં વિદામ્યહં હ્યત્ર સંસ્થિતોપિ ન સંશયઃ । તારણાય મનુષ્યાણાં સંસારે પરિવર્તતામ્
હું અહીં બધું જાણું છું, કોઈ સંશય નથી, એ રીતે રહેતા; સંસારમાં ફરતા મનુષ્યોની મુક્તિ માટે.
નાસ્તિ તીર્થં ગુરુસમં બંધચ્છેદકરં દ્વિજ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં શૃણુ ભાર્ગવનંદન
ગુરુ જેટલું પવિત્ર સ્થાન નથી, જે બંધન તોડે છે, બ્રાહ્મણ; આ બધું મેં તને કહ્યું—શ્રુણ, ભૃગુવંશના આનંદ.