નંદનસ્ય વનોદ્દેશે કાચિન્નારી વરાનના । તસ્યા દર્શનમાત્રેણ ગતોઽહં કામવશ્યતામ્
નંદનવનના એક ભાગમાં એક સુંદર ચહેરાવાળી સ્ત્રી છે. માત્ર એને જોઈને જ હું કામના વશ થઈ ગયો છું.
તયા પ્રોક્તોઽસ્મિ વિપ્રેંદ્ર પુષ્પૈઃ કામોદસંભવૈઃ । પૂજયસ્વ મહાદેવં પુષ્પૈસ્તુ સપ્તકોટિભિઃ
એ સ્ત્રીએ મને કહ્યું છે, 'વિપ્રરાજ, કામોદાના ફૂલોથી મહાદેવની પૂજા કર—સાત કરોડ ફૂલોથી.'
તતસ્તે સુપ્રિયા ભાર્યા ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ । તદર્થે પ્રસ્થિતોઽસ્મ્યદ્ય કામોદાખ્યં પુરં પ્રતિ
પછી હું એની મનપસંદ પતિ બની જઈશ, એમાં કોઈ સંશય નથી. એ માટે જ હું આજે કામોદા નામના શહેર તરફ જઈ રહ્યો છું.
તામહં કામયિષ્યામિ સિંધુજાં શુણુ સાંપ્રતમ્ । મનોલ્લાસૈર્મહાહાસૈર્હાસયિષ્યામ્યહં પુનઃ
હું એ સમુદ્રકન્યાને ઈચ્છું છું, સાંભળ હવે. મનની ખુશી અને મોટા હાસ્યથી હું એને ફરી હસાવવાનો છું.
પ્રીતા સતી મહાભાગા હસિષ્યતિ પુનઃ પુનઃ । તદ્ધાસ્યં ગદ્ગદં વિપ્ર મમ કાર્યપ્રવર્દ્ધનમ્
સંતોષિત અને ભાગ્યશાળી એ સ્ત્રી વારંવાર હસશે. એ તૂટતું-કાંપતું હાસ્ય, વિપ્ર, મારા કામને આગળ વધારશે.
તસ્માદ્ધાસ્યાત્પતિષ્યંતિ દિવ્યાનિ કુસુમાનિ ચ । તૈસ્તુ દેવમુમાકાંતં પૂજયિષ્યામિ સાંપ્રતમ્
એ હાસ્યથી દિવ્ય ફૂલો પડી જશે. એ ફૂલોથી હું ઉમાના પ્રિય દેવની પૂજા કરવાનું છું.
તેન પૂજાપ્રદાનેન તુષ્ટો દાસ્યતિ મે ફલમ્ । ઈશ્વરઃ સર્વભૂતેશઃ શંકરો લોકભાવનઃ
એ પૂજાના ફળથી સર્વભૂતોના સ્વામી, જગતના સર્જનહાર શંકર ભગવાન પ્રસન્ન થઈને મને ફળ આપશે.
નારદ ઉવાચ- તત્ર દૈત્ય ન ગંતવ્યં કામોદાખ્યે પુરોત્તમે । વિષ્ણુરસ્તિ સુમેધાવી સર્વદૈત્યક્ષયાવહઃ
નારદે કહ્યું: 'દૈત્ય, તું કામોદા નામના ઉત્તમ શહેરમાં જવું નહીં. ત્યાં વિષ્ણુ છે, જે બુદ્ધિશાળી અને હંમેશા દૈત્યોના વિનાશક છે.'
યેનોપાયેન પુષ્પાણિ કામોદાખ્યાનિ દાનવ । તવ હસ્તે પ્રયાસ્યંતિ તમુપાયં વદામ્યહમ્
કામોદાના ફૂલ તારા હાથમાં કયા ઉપાયથી આવશે, એ ઉપાય હું તને કહું છું, દાનવ.
ગંગાતોયેષુ દિવ્યાનિ પતિષ્યંતિ ન સંશયઃ । વાહિતાનિ જલૈર્દિવ્યૈરાગમિષ્યંતિ સાંપ્રતમ્
ગંગાના પાણીમાં દિવ્ય ફૂલો નિશ્ચયે પડી જશે. એ સ્વર્ગીય પાણીથી વહેતા, એ ફૂલો તારા સુધી જલ્દી આવી પહોંચશે.
તાનિ ત્વં તુ પ્રતિગૃહાણ સુહૃદ્યાનિ મહાંતિ ચ । ગૃહીત્વા તાનિ પુષ્પાણિ સાધયસ્વ મનીપ્સિતમ્
તારે એ ફૂલો સ્વીકારવા જોઈએ, જે મીત્ર અને વિશાળ છે. એ ફૂલો લઈ, તું તારી ઈચ્છા પૂરી કર.
નારદો દાનવશ્રેષ્ઠં મોહયિત્વા તતઃ પુનઃ । તતશ્ચ સ તુ ધર્માત્મા ચિંતયામાસ વૈ પુનઃ
નારદે દાનવશ્રેષ્ઠને ભ્રમમાં પાડી, પછી ફરી ચાલ્યો ગયો. પછી એ ધર્મપરાયણ મનુષ્ય ફરી વિચારવા લાગ્યો.
કથમશ્રૂણિ સા મુંચેત્કેનોપાયેન દુઃખિતા । ચિંતયાનસ્ય તસ્યૈવં ક્ષણં વૈ નારદસ્ય ચ
કેવી રીતે એ સ્ત્રી દુ:ખી થઈને અશ્રુ વહાવે, કયા ઉપાયથી? એ અને નારદે એ વાત પર થોડો સમય વિચાર કર્યો.
તતો બુદ્ધિઃ સમુત્પન્ના કામોદાખ્યં પુરં ગતઃ
પછી એક વિચાર આવ્યો; તે કામોદા નામના શહેરમાં ગયો.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે કામોદાખ્યાને એકોનવિંશત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનની કથા, ગુરુ તીર્થના મહિમા અને ચ્યવનના ચરિત્રમાં, કામોદાની વાર્તા તરીકે એકસો ઉનવીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
કુંજલ ઉવાચ- કામોદાખ્યં પુરં દિવ્યં સર્વદેવસમાકુલમ્ । સર્વકામસમૃદ્ધ્યર્થમપશ્યન્નારદસ્તતઃ
કુંજલાએ કહ્યું: ત્યારબાદ નારદે કામોદા નામનું દિવ્ય શહેર જોયું, જ્યાં બધા દેવતાઓ ભેગા હતા અને દરેક ઈચ્છિત વસ્તુઓથી ભરપૂર હતું.
કામોદાયા ગૃહં પ્રાપ્ય પ્રવિવેશ દ્વિજોત્તમઃ । કામોદાં તુ તતો દૃષ્ટ્વા સર્વકામસમાકુલામ્
કામોદાના ઘર સુધી પહોંચીને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે અંદર પ્રવેશ કર્યો; અને કામોદાને જોઈ, જે સર્વ પ્રકારની ઈચ્છાઓથી ભરેલી હતી.
તયા સંપૂજિતો વિપ્રઃ સુવાક્યૈઃ સ્વાગતાદિભિઃ । દિવ્યાસને સમારૂઢસ્તાં પપ્રચ્છ દ્વિજોત્તમઃ
તે બ્રાહ્મણને કામોદાએ મીઠા શબ્દો અને સ્વાગતથી સન્માન આપ્યું; દિવ્ય આસન પર બેસીને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે કામોદાને પ્રશ્ન કર્યો.
સુખેન સ્થીયતે ભદ્રે વિષ્ણુતેજઃ સમુદ્ભવે । અનામયં ચ પપ્રચ્છ આશીર્ભિરભિનંદ્ય તામ્
તેણે પૂછ્યું: 'ભદ્રે, તું સુખથી છે ને? તારા અંદર વિષ્ણુનો તેજ પ્રકાશિત થયો છે.' આશીર્વાદ આપી, તેણે કામોદાની તબિયત વિશે પૂછ્યું.
કામોદોવાચ-। પ્રસાદાદ્ભવતાં વિષ્ણોઃ સુખેન વર્તયામ્યહમ્ । કથયસ્વ મહાપ્રાજ્ઞ ત્વં પ્રશ્નોત્તરકારણમ્
કામોદાએ કહ્યું: 'તમારી અને વિષ્ણુની કૃપાથી હું સુખથી જીવી રહી છું. મહાપ્રજ્ઞ, તમે પ્રશ્ન-ઉત્તરનું કારણ કહો.'
મહામોહઃ સમુત્પન્નો મમાંગે મુનિપુંગવ । વ્યાપકઃ સર્વલોકાનાં મમાંગે મતિનાશકઃ
મુનિશ્રેષ્ઠ, મારા અંદર એક મોટો મોહ ઉદ્ભવ્યો છે, જે બધા લોકમાં વ્યાપી ગયો છે અને મારી બુદ્ધિ નષ્ટ કરી છે.
તસ્માન્નિદ્રા સમુત્પન્ના યથા મર્ત્યેષુ વર્તતે । સુપ્તયા તુ મયા દૃષ્ટઃ સ્વપ્નો વૈ દારુણો મુને
તેના કારણે, મનુષ્યોમાં જે રીતે નિદ્રા આવે છે, એ રીતે મને પણ નિદ્રા આવી; અને હું સૂઈ રહી ત્યારે, મુનિ, મેં એક ભયાનક સ્વપ્ન જોયું.
કેનાપ્યુક્તં સમેત્યૈવ પુરતો દ્વિજસત્તમ । અવ્યક્તોઽસૌ હૃષીકેશઃ સંસારં સ ગમિષ્યતિ
કોઈએ મારી સામે આવીને કહ્યું, 'અવ્યક્ત હૃષીકેશ સંસારમાં પ્રવેશ કરશે.'
તદા પ્રભૃતિ દુઃખેન વ્યાપિતાહં મહામતે । તન્મે ત્વં કારણં બ્રૂહિ ભવાઞ્જ્ઞાનવતાં વરઃ
મહામતિ, ત્યારથી હું દુઃખથી ઘેરાઈ ગઈ છું; તમે જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છો, તો આનું કારણ મને કહો.
નારદ ઉવાચ- વાતિકઃ પૈત્તિકશ્ચૈવ કફજઃ સાન્નિપાતિકઃ । સ્વપ્નઃ પ્રવર્તતે ભદ્રે માનવેષુ ન સંશયઃ
નારદે કહ્યું: 'ભદ્રે, મનુષ્યોમાં સ્વપ્ન વાત, પિત્ત, કફ અથવા ત્રણેયના સંમિશ્રણથી આવે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.'
ન જાયતે ચ દેવેષુ સ્વપ્નો નિદ્રા ચ સુંદરિ । આદિત્યોદયવેલાયાં દૃશ્યતે સ્વપ્ન ઉત્તમઃ
પણ, દેવોમાં, સુંદરે, સ્વપ્ન કે નિદ્રા થતી નથી; સૂર્યોદયના સમયે શ્રેષ્ઠ સ્વપ્ન દેખાય છે.
સત્સ્વપ્નો માનવાનાં હિ પુણ્યસ્ય ફલદાયકઃ । અન્યદેવં પ્રવક્ષ્યામિ સ્વપ્નસ્ય કારણં શુભે
મનુષ્યો માટે સારા સ્વપ્ન પુણ્યનું ફળ આપે છે; હવે, શુભે, હું સ્વપ્નનું બીજું કારણ કહું છું.
મહાવાતાંદોલનૈશ્ચ ચલંત્યાપો વરાનને । ત્રુટંત્યંબુકણાઃ સૂક્ષ્માસ્તસ્માદુદકસંચયાત્
મોટા પવનના ઝાંઝાથી, સુંદર મુખવતી, પાણી હલચલ થાય છે; અને પાણીના સૂક્ષ્મ બિંદુઓ તૂટે છે.
બહિરેવ પતંત્યેતે નિર્મલાંબુકણાઃ શુભે । પુનર્લયં પ્રયાંત્યેતે દૃશ્યાદૃશ્યા ભવંતિ વૈ
શુધ્ધ પાણીના એ બિંદુઓ બહાર પડે છે, શુભે; પછી એ ફરી લયમાં જાય છે, ક્યારેક દેખાય છે, ક્યારેક અદૃશ્ય રહે છે.
તદ્વત્સ્વપ્નસ્ય વૈ ભાવઃ કથ્યતે શૃણુ ભામિનિ । આત્મા શુદ્ધો વિરક્તસ્તુ રાગદ્વેષવિવર્જિતઃ
એ જ રીતે, ભામિની, સ્વપ્નનું સ્વરૂપ સાંભળો: આત્મા શુદ્ધ, વિરક્ત, રાગ-દ્વેષથી રહિત છે.