સર્વદૈત્યપ્રહર્તા ચ પ્રજાપાલો મહાબલઃ । દત્તાત્રેયેણ મે દત્તો વૈષ્ણવાંશઃ સુતોત્તમઃ
એ પુત્ર બધા દૈત્યોને હરાવનાર, પ્રજાનો રક્ષક અને અત્યંત શક્તિશાળી હશે. દત્તાત્રેયે મને જે ઉત્તમ વૈષ્ણવ વંશનો પુત્ર આપ્યો છે, એ સાચે અનમોલ છે.
એવં સંભાષ્ય તાં દેવીં રાજા ચેંદુમતીં તદા । મહોત્સવં તતશ્ચક્રે પુત્રસ્યાગમનં પ્રતિ
આ રીતે રાજાએ પોતાની રાણી ઇંદુમતીને કહેલું અને પછી પુત્રના આવવાને આનંદમાં મહોત્સવ કર્યો.
હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો વિષ્ણું સસ્માર વૈ પુનઃ
મહાન આનંદથી ભરાઈને રાજાએ ફરીથી વિષ્ણુનું સ્મરણ કર્યું.
સર્વોપપન્નં સુરવર્ગયુક્તમાનંદરૂપં પરમાર્થમેકમ્ । ક્લેશાપહં સૌખ્યપ્રદં નરાણાં સદ્વૈષ્ણવાનામિહ મોક્ષદં પરમ્
જે સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે, દેવમંડળ સાથે છે, આનંદમય સ્વરૂપ ધરાવે છે, એકમાત્ર પરમ તત્વ છે, દુઃખ દૂર કરનાર છે, મનુષ્યોને સુખ આપનાર છે અને સાચા વૈષ્ણવોને અહીં મોક્ષ આપનાર છે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નહુષાખ્યાને ષોડશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડમાં, વેનની વાર્તામાં, ગુરુતીર્થ મહિમામાં, ચ્યવનની કથા અને નહુષની વાર્તામાં, શત-સોળમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
કુંજલ ઉવાચ- નહુષઃ પ્રિયયા સાર્દ્ધં તયા ચૈવ સરંભયા । ઐંદ્રેણાપિ સ દિવ્યેન સ્યંદનેન વરેણ ચ
કુંજલાએ કહ્યું: નહુષ પોતાની પ્રિય પત્ની અને સરંભા સાથે, તેમજ ઇન્દ્રના દિવ્ય રથ અને શ્રેષ્ઠ વરદાન સાથે ગયો.
નાગાહ્વયં પુરં પ્રાપ્તઃ સર્વશોભાસમન્વિતમ્ । દિવ્યૈર્મંગલકૈર્યુક્તં ભવનૈરુપશોભિતમ્
તે સર્વે શોભાથી ભરપૂર, શુભ ચિહ્નોથી સજ્જ અને ભવ્ય મહેલો વડે શોભાયમાન એવા નાગાહ્વય નામના શહેરમાં પહોંચ્યા.
હેમતોરણસંયુક્તં પતાકાભિરલંકૃતમ્ । નાનાવાદિત્રનાદૈશ્ચ બંદિચારણશોભિતમ્
શહેરમાં સોનાના તોરણો, ધ્વજાઓથી શણગાર, વિવિધ વાદ્યોના નાદ અને ગાયક-ચારણોની હાજરીથી શોભા વધતી હતી.
દેવરૂપોપમૈઃ પુણ્યૈઃ પુરુષૈઃ સમલંકૃતમ્ । નારીભિર્દિવ્યરૂપાભિર્ગજાશ્વૈઃ સ્યંદનૈસ્તથા
તે શહેર દેવસમાન રૂપવંત પુણ્યશાળી પુરુષો, દિવ્ય રૂપાવતી સ્ત્રીઓ, અને હાથી, ઘોડા તથા રથોથી પણ શોભાયમાન હતું.
નાનામંગલશબ્દૈશ્ચ વેદધ્વનિસમાકુલમ્ । ગીતવાદિત્રશબ્દૈશ્ચ વીણાવેણુસ્વનૈસ્તતઃ
શહેરમાં વિવિધ શુભ ધ્વનિઓ, વેદના પાઠના નાદ, ગીત-વાદ્ય અને વીણા-વાંસળીના મીઠા સ્વર ગૂંજતા હતા.
સર્વશોભાસમાકીર્ણં વિવેશ સ પુરોત્તમમ્ । વેદમંગલઘોષૈશ્ચ બ્રાહ્મણૈશ્ચૈવ પૂજિતઃ
એવી સર્વ શોભાથી ભરેલી શ્રેષ્ઠ નગરીમાં તે પ્રવેશ્યો અને બ્રાહ્મણોએ વેદમંત્રો તથા શુભ ઘોષથી તેની પૂજા કરી.
દદૃશે પિતરં વીરો માતરં ચ સુપુણ્યકામ્ । હર્ષેણ મહતાવિષ્ટઃ પિતુઃ પાદૌ નનામ સઃ
એવી રીતે તે વીર પુત્રએ પોતાના પિતાને અને પુણ્યકામનાવાળી માતાને જોયા અને આનંદથી ભરાઈ પિતાના પગે વંદન કર્યું.
અશોકસુંદરી સા તુ તયોઃ પાદૌ પુનઃ પુનઃ । નનામ ભક્ત્યા ભાવેન ઉભયોઃ સા વરાનના
અશોકસુંદરી એ સુંદર મુખવાળી, ભક્તિ અને ભાવથી બંનેના પગે વારંવાર વંદન કરતી હતી.
રંભા ચ સા નનામાથ પ્રીતિં ચૈવાપ્યદર્શયત્ । નમસ્કૃત્વા સમાભાષ્ય સ્વગુરું નૃપનંદનઃ
પછી રંભાએ પણ વંદન કર્યું અને પ્રેમ દર્શાવ્યો. પોતાના ગુરુને વંદન કરીને રાજકુમારે સંવાદ કર્યો.
અનામયં ચ પપ્રચ્છ માતરં પિતરં પ્રતિ । એવમુક્તો મહાભાગઃ સાનંદપુલકોદ્ગમઃ
પછી તેણે માતા-પિતાની કૂશળતા પૂછવી. આવું સાંભળીને, પુણ્યશાળી પિતા આનંદથી ગદગદ થઈ ગયા.
આયુરુવાચ- અદ્યૈવ વ્યાધયો નષ્ટા દુઃખશોકાવુભૌ ગતૌ । ભવતો દર્શનાત્પુત્ર સુતુષ્ટ્યા હૃષ્યતે જગત્
આયુરે કહ્યું: 'આજે બધા રોગો નાશ પામ્યા, દુઃખ અને શોક પણ દૂર થયા. તારા દર્શનથી, પુત્ર, આખું જગત આનંદથી ભરાયું છે.'
કૃતકૃત્યોસ્મિ સંજાતસ્ત્વયિ જાતે મહૌજસિ । સ્વવંશોદ્ધરણં કૃત્વા અહમેવ સમુદ્ધૃતઃ
હવે તું, મહાપ્રભાવી પુત્ર, જન્મ્યો છે એટલે હું જીવનનું ધ્યેય પૂર્ણ કર્યું એવું માનું છું; મારા વંશને ઉદ્ધાર કરીને હું પણ ઉદ્ધાર પામ્યો છું.
ઇંદુમત્યુવાચ- પર્વણિ પ્રાપ્ય ઇંદોસ્તુ તેજો દૃષ્ટ્વા મહોદધિઃ । વૃદ્ધિં યાતિ મહાભાગ તથાહં તવ દર્શનાત્
ઇન્દુમતી બોલી: જેમ પૂર્ણિમાની ચાંદની જોઈને મહાસાગર વધે છે, એમ તને જોઈને હું પણ આનંદથી વધીને ફૂલી ઉઠી છું.
વર્દ્ધિતાસ્મિ સુહૃષ્ટાસ્મિ આનંદેન સમાકુલા । દર્શનાત્તે મહાપ્રાજ્ઞ ધન્યા જાતાસ્મિ માનદ
હું વધેલી છું, આનંદથી હર્ષિત છું, તને જોઈને મન આનંદથી છલકાઈ ગયું છે; હે વિદ્વાન, તારી મુલાકાતથી હું ધન્ય બની ગઈ છું.
એવં સંભાષ્ય તં પુત્રમાલિંગ્ય તનયોત્તમમ્ । શિરશ્ચાઘ્રાય તસ્યાપિ વત્સં ધેનુર્યથા સ્વકમ્
આ રીતે બોલીને, તેણે પોતાના શ્રેષ્ઠ પુત્રને હૃદયથી ભેટી લીધો અને માતા ગાય પોતાના વાછરડાને જેમ માથું સૂંઘે છે એમ પ્રેમથી તેનું માથું સૂંઘ્યું.
અભિનંદ્ય સુતં પ્રાપ્તં નહુષં દેવરૂપિણમ્ । આશીર્ભિશ્ચાર્ચયદ્દેવી પુણ્યા ઇંદુમતી તદા
પવિત્ર ઇન્દુમતી દેવી એ દેવરૂપ નહુષ પુત્રના આવકાર કર્યો અને આશીર્વાદ આપી તેને સન્માનિત કર્યો.
સૂત ઉવાચ- અથાસૌ માતરં પુણ્યાં દેવીમિંદુમતીં સુતઃ । કથયામાસ વૃત્તાંતં યથાહરણમાત્મનઃ
સૂતાએ કહ્યું: પછી એ પુણ્યશાળી પુત્ર નહુષે પોતાની માતા ઇન્દુમતીને મળીને પોતે કેવી રીતે અપહૃત થયો તેનો આખો પ્રસંગ કહ્યો.
સ્વભાર્યાયાસ્તથોત્પત્તિં પ્રાપ્તિં ચૈવ મહાયશાઃ । હુંડેનાપિ યથા યુદ્ધં હુંડસ્યાપિ નિપાતનમ્
પછી તેણે પોતાની પત્ની કેવી રીતે મળી અને આવી, હુંડ સાથેનું યુદ્ધ અને હુંડને કેવી રીતે હરાવ્યો એ બધું વિગતે કહ્યું.
સમાસેન સમસ્તં તદાખ્યાતં સ્વયમેવ હિ । માતાપિત્રોર્યથા વૃત્તં તયોરાનંદદાયકમ્
પછી તેણે સંક્ષિપ્તમાં બધું જ કહ્યું—માતા-પિતાને જે આનંદ આપ્યો એ બધું પણ સમજાવ્યું.
માતાપિતરાવાકર્ણ્ય પુત્રસ્ય વિક્રમોદ્યમમ્ । હર્ષેણ મહતાવિષ્ટૌ સંજાતૌ પૂર્ણમાનસૌ
પુત્રના પરાક્રમ અને મહેનત સાંભળી, માતા-પિતા ખૂબ આનંદિત અને સંતોષી થયા.
નહુષો ધનુરાદાય ઇંદ્રસ્ય સ્યંદનેન વૈ । જિગાય પૃથિવીં સર્વાં સપ્તદ્વીપાં સપત્તનામ્
નહુષે ઇન્દ્રનું ધનુષ્ય અને રથ લઈને, સાતેય દ્વીપો અને શહેરો સહિત આખી પૃથ્વી જીત લીધી.
પિત્રે સમર્પયામાસ વસુપૂર્ણાં વસુંધરામ્ । પિતરં હર્ષયન્નિત્યં દાનધર્મૈઃ સુકર્મભિઃ
પછી તેણે ધનથી ભરેલી પૃથ્વી પિતાને અર્પણ કરી અને દાન, ધર્મ અને સારા કાર્યો દ્વારા પિતાને હંમેશાં પ્રસન્ન રાખ્યા.
પિતરં યાજયામાસ રાજસૂયાદિભિસ્તદા । મહાયજ્ઞૈશ્ચ દાનૈશ્ચ વ્રતૈર્નિયમસંયમૈઃ
પછી તેણે પિતાને રાજસૂય અને અન્ય મહાયજ્ઞો, દાન, વ્રત અને નિયમો દ્વારા યજ્ઞ કરાવ્યા.
સુદાનૈર્યશસા પુણ્યૈર્યજ્ઞૈઃ પુણ્યમહોદયૈઃ । સુસંપૂર્ણૌ કૃતૌ તૌ તુ પિતરૌ ચાયુસૂનુના
ઉદાર દાન, યશ, પુણ્યયજ્ઞો અને શુભ કર્મોથી પુત્રએ પોતાના માતા-પિતાને સંપૂર્ણ સંતોષ આપ્યો.
અથ દેવાઃ સમાગત્ય નાગાહ્વયં પુરોત્તમમ્ । અભ્યષિંચન્મહાત્માનં નહુષં વીરમર્દનમ્
પછી દેવતાઓએ નાગાહ્વય નામના શ્રેષ્ઠ શહેરમાં ભેગા થઈ, મહાત્મા અને શત્રુવિજયી નહુષનો અભિષેક કર્યો.