સુવૃત્તં સંગરે તસ્ય નહુષેણ યથા કૃતમ્ । તસ્યૈ નિવેદયામાસ ઇંદુમત્યૈ ચ મેનિકા
મેનિકાએ ઇન્દુમતીને નહુષે યુદ્ધમાં કેવી રીતે સારા કર્મ કર્યા એ બધું વિગતે કહી સંભળાવ્યું.
મેનિકાયા વચઃ શ્રુત્વા હર્ષેણ મહતાન્વિતા । સખિ સત્યં બ્રવીષિ ત્વમિત્યુવાચ સગદ્ગદમ્
મેનિકાની વાત સાંભળી, રાણી આનંદથી ભરાઈ ગઈ અને ગદગદ અવાજે બોલી: 'મિત્ર, તું સાચું બોલી છે.'
સામૃતં સુપ્રિયં પ્રોક્તં મનઃપ્રોત્સાહકારકમ્ । જીવાદિકં મયા દેયં ત્વયિ સર્વસ્વમેવ હિ
'તારી વાત અમૃત જેવી મીઠી અને મનને આનંદ આપનારી છે. મારું જીવન અને બધું તને અર્પણ છે.'
એવમાભાષ્ય તાં દેવી રાજાનમિદમબ્રવીત્ । તવ પુત્રો મહાબાહુઃ સમાયાતો હિ સાંપ્રતમ્
આ રીતે મેનિકાને કહી, રાણીએ રાજાને કહ્યું: 'તમારો મહાબલી પુત્ર હવે પાછો આવી ગયો છે.'
આખ્યાતિ ચ મહારાજ એષા મે વૈ વરાપ્સરાઃ । ભર્તારમેવમાભાષ્ય વિરરામ સુહર્ષિતા
'મહારાજ, જાણો કે આ મારી પસંદગીની અપ્સરા છે.' એમ પતિને કહી, રાણી આનંદથી મૌન રહી.
સમાકર્ણ્ય નૃપેંદ્રસ્તુ તામુવાચ પ્રિયાં પ્રતિ । પુરા પ્રોક્તં મહાભાગે મુનિના નારદેન હિ
આ સાંભળી, રાજાએ પોતાની પ્રિયાને કહ્યું: 'મહાભાગ્યવતી, આ તો ઋષિ નારદે પહેલેથી જ કહ્યું હતું.'
પુત્રં પ્રતિ ન કર્તવ્યં દુઃખં રાજંસ્ત્વયા કદા । તં નિહત્ય સુવીર્યેણ દાનવં ચૈષ્યતે સુતઃ
'રાજા, પુત્ર માટે ક્યારેય દુ:ખ ન કરવું, કારણ કે તારો પુત્ર મહાવીર્યથી દાનવને મારીને પાછો આવશે.'
સંજાતં સત્યમેવં વૈ મુનિના ભાષિતં પુરા । અન્યથા વચનં તસ્ય કથં દેવિ ભવિષ્યતિ
'ઋષિએ જે કહ્યું હતું તે સાચું સાબિત થયું છે; દેવી, તેમના વચન ક્યારેય ખોટા થઈ શકે નહીં.'
દત્તાત્રેયો મુનિશ્રેષ્ઠઃ સાક્ષાદ્દેવો ભવિષ્યતિ । શુશ્રૂષિતસ્ત્વયા દેવિ મયા ચ તપસા પુરા
દત્તાત્રેય મહાન ઋષિ છે, જે પોતે દેવરૂપે પ્રગટ થશે. હે દેવી, તું અને હું બંનેએ પૂર્વે તપ દ્વારા તેમની સેવા કરી હતી.
પુત્રરત્નં તેન દત્તં વૈષ્ણવાંશપ્રધારકમ્ । સદા હનિષ્યતિ પરં દાનવં પાપચેતનમ્
તેમણે આપેલો એ અમૂલ્ય પુત્ર વૈષ્ણવ વંશને આગળ વધારશે અને હંમેશા દુષ્ટ દાનવનો નાશ કરશે.
સર્વદૈત્યપ્રહર્તા ચ પ્રજાપાલો મહાબલઃ । દત્તાત્રેયેણ મે દત્તો વૈષ્ણવાંશઃ સુતોત્તમઃ
એ પુત્ર બધા દૈત્યોને હરાવનાર, પ્રજાનો રક્ષક અને અત્યંત શક્તિશાળી હશે. દત્તાત્રેયે મને જે ઉત્તમ વૈષ્ણવ વંશનો પુત્ર આપ્યો છે, એ સાચે અનમોલ છે.
એવં સંભાષ્ય તાં દેવીં રાજા ચેંદુમતીં તદા । મહોત્સવં તતશ્ચક્રે પુત્રસ્યાગમનં પ્રતિ
આ રીતે રાજાએ પોતાની રાણી ઇંદુમતીને કહેલું અને પછી પુત્રના આવવાને આનંદમાં મહોત્સવ કર્યો.
હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો વિષ્ણું સસ્માર વૈ પુનઃ
મહાન આનંદથી ભરાઈને રાજાએ ફરીથી વિષ્ણુનું સ્મરણ કર્યું.
સર્વોપપન્નં સુરવર્ગયુક્તમાનંદરૂપં પરમાર્થમેકમ્ । ક્લેશાપહં સૌખ્યપ્રદં નરાણાં સદ્વૈષ્ણવાનામિહ મોક્ષદં પરમ્
જે સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે, દેવમંડળ સાથે છે, આનંદમય સ્વરૂપ ધરાવે છે, એકમાત્ર પરમ તત્વ છે, દુઃખ દૂર કરનાર છે, મનુષ્યોને સુખ આપનાર છે અને સાચા વૈષ્ણવોને અહીં મોક્ષ આપનાર છે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નહુષાખ્યાને ષોડશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડમાં, વેનની વાર્તામાં, ગુરુતીર્થ મહિમામાં, ચ્યવનની કથા અને નહુષની વાર્તામાં, શત-સોળમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
કુંજલ ઉવાચ- નહુષઃ પ્રિયયા સાર્દ્ધં તયા ચૈવ સરંભયા । ઐંદ્રેણાપિ સ દિવ્યેન સ્યંદનેન વરેણ ચ
કુંજલાએ કહ્યું: નહુષ પોતાની પ્રિય પત્ની અને સરંભા સાથે, તેમજ ઇન્દ્રના દિવ્ય રથ અને શ્રેષ્ઠ વરદાન સાથે ગયો.
નાગાહ્વયં પુરં પ્રાપ્તઃ સર્વશોભાસમન્વિતમ્ । દિવ્યૈર્મંગલકૈર્યુક્તં ભવનૈરુપશોભિતમ્
તે સર્વે શોભાથી ભરપૂર, શુભ ચિહ્નોથી સજ્જ અને ભવ્ય મહેલો વડે શોભાયમાન એવા નાગાહ્વય નામના શહેરમાં પહોંચ્યા.
હેમતોરણસંયુક્તં પતાકાભિરલંકૃતમ્ । નાનાવાદિત્રનાદૈશ્ચ બંદિચારણશોભિતમ્
શહેરમાં સોનાના તોરણો, ધ્વજાઓથી શણગાર, વિવિધ વાદ્યોના નાદ અને ગાયક-ચારણોની હાજરીથી શોભા વધતી હતી.
દેવરૂપોપમૈઃ પુણ્યૈઃ પુરુષૈઃ સમલંકૃતમ્ । નારીભિર્દિવ્યરૂપાભિર્ગજાશ્વૈઃ સ્યંદનૈસ્તથા
તે શહેર દેવસમાન રૂપવંત પુણ્યશાળી પુરુષો, દિવ્ય રૂપાવતી સ્ત્રીઓ, અને હાથી, ઘોડા તથા રથોથી પણ શોભાયમાન હતું.
નાનામંગલશબ્દૈશ્ચ વેદધ્વનિસમાકુલમ્ । ગીતવાદિત્રશબ્દૈશ્ચ વીણાવેણુસ્વનૈસ્તતઃ
શહેરમાં વિવિધ શુભ ધ્વનિઓ, વેદના પાઠના નાદ, ગીત-વાદ્ય અને વીણા-વાંસળીના મીઠા સ્વર ગૂંજતા હતા.
સર્વશોભાસમાકીર્ણં વિવેશ સ પુરોત્તમમ્ । વેદમંગલઘોષૈશ્ચ બ્રાહ્મણૈશ્ચૈવ પૂજિતઃ
એવી સર્વ શોભાથી ભરેલી શ્રેષ્ઠ નગરીમાં તે પ્રવેશ્યો અને બ્રાહ્મણોએ વેદમંત્રો તથા શુભ ઘોષથી તેની પૂજા કરી.
દદૃશે પિતરં વીરો માતરં ચ સુપુણ્યકામ્ । હર્ષેણ મહતાવિષ્ટઃ પિતુઃ પાદૌ નનામ સઃ
એવી રીતે તે વીર પુત્રએ પોતાના પિતાને અને પુણ્યકામનાવાળી માતાને જોયા અને આનંદથી ભરાઈ પિતાના પગે વંદન કર્યું.
અશોકસુંદરી સા તુ તયોઃ પાદૌ પુનઃ પુનઃ । નનામ ભક્ત્યા ભાવેન ઉભયોઃ સા વરાનના
અશોકસુંદરી એ સુંદર મુખવાળી, ભક્તિ અને ભાવથી બંનેના પગે વારંવાર વંદન કરતી હતી.
રંભા ચ સા નનામાથ પ્રીતિં ચૈવાપ્યદર્શયત્ । નમસ્કૃત્વા સમાભાષ્ય સ્વગુરું નૃપનંદનઃ
પછી રંભાએ પણ વંદન કર્યું અને પ્રેમ દર્શાવ્યો. પોતાના ગુરુને વંદન કરીને રાજકુમારે સંવાદ કર્યો.
અનામયં ચ પપ્રચ્છ માતરં પિતરં પ્રતિ । એવમુક્તો મહાભાગઃ સાનંદપુલકોદ્ગમઃ
પછી તેણે માતા-પિતાની કૂશળતા પૂછવી. આવું સાંભળીને, પુણ્યશાળી પિતા આનંદથી ગદગદ થઈ ગયા.
આયુરુવાચ- અદ્યૈવ વ્યાધયો નષ્ટા દુઃખશોકાવુભૌ ગતૌ । ભવતો દર્શનાત્પુત્ર સુતુષ્ટ્યા હૃષ્યતે જગત્
આયુરે કહ્યું: 'આજે બધા રોગો નાશ પામ્યા, દુઃખ અને શોક પણ દૂર થયા. તારા દર્શનથી, પુત્ર, આખું જગત આનંદથી ભરાયું છે.'
કૃતકૃત્યોસ્મિ સંજાતસ્ત્વયિ જાતે મહૌજસિ । સ્વવંશોદ્ધરણં કૃત્વા અહમેવ સમુદ્ધૃતઃ
હવે તું, મહાપ્રભાવી પુત્ર, જન્મ્યો છે એટલે હું જીવનનું ધ્યેય પૂર્ણ કર્યું એવું માનું છું; મારા વંશને ઉદ્ધાર કરીને હું પણ ઉદ્ધાર પામ્યો છું.
ઇંદુમત્યુવાચ- પર્વણિ પ્રાપ્ય ઇંદોસ્તુ તેજો દૃષ્ટ્વા મહોદધિઃ । વૃદ્ધિં યાતિ મહાભાગ તથાહં તવ દર્શનાત્
ઇન્દુમતી બોલી: જેમ પૂર્ણિમાની ચાંદની જોઈને મહાસાગર વધે છે, એમ તને જોઈને હું પણ આનંદથી વધીને ફૂલી ઉઠી છું.
વર્દ્ધિતાસ્મિ સુહૃષ્ટાસ્મિ આનંદેન સમાકુલા । દર્શનાત્તે મહાપ્રાજ્ઞ ધન્યા જાતાસ્મિ માનદ
હું વધેલી છું, આનંદથી હર્ષિત છું, તને જોઈને મન આનંદથી છલકાઈ ગયું છે; હે વિદ્વાન, તારી મુલાકાતથી હું ધન્ય બની ગઈ છું.
એવં સંભાષ્ય તં પુત્રમાલિંગ્ય તનયોત્તમમ્ । શિરશ્ચાઘ્રાય તસ્યાપિ વત્સં ધેનુર્યથા સ્વકમ્
આ રીતે બોલીને, તેણે પોતાના શ્રેષ્ઠ પુત્રને હૃદયથી ભેટી લીધો અને માતા ગાય પોતાના વાછરડાને જેમ માથું સૂંઘે છે એમ પ્રેમથી તેનું માથું સૂંઘ્યું.