તેજોજ્વાલાસમાકીર્ણં દ્વિતીયમિવ ભાસ્કરમ્ । સૂત ઉવાચ- અથ તે દાનવાઃ સર્વે વવૃષુસ્તં શરોત્તમૈઃ
તેજથી ચમકતો, બીજો સૂર્ય જેવો દેખાતો; ત્યારબાદ સારથીએ કહ્યું: એ પછી બધા દૈત્યોએ ઉત્તમ બાણોથી એની ઉપર વરસાદ કર્યો.
ખડ્ગૈઃ પાશૈર્મહાશૂલૈઃ શક્તિભિસ્તુ પરશ્વધૈઃ । યુયુધુઃ સંયુગે તેન નહુષેણ મહાત્મના
તલવાર, ફાંસ, મહાશૂળ, શક્તિ અને કુહાડા લઈને, એ બધા મહાન આત્માવાળા નહુષ સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
સંરબ્ધા ગર્જમાનાસ્તે યથા મેઘા ગિરૌ તથા । તદ્વિક્રમં સમાલોક્ય આયુપુત્રઃ પ્રતાપવાન્
ઉત્સાહિત અને ગર્જના કરતા, જાણે પહાડ પર મેઘો ગર્જે છે એમ, એ વીરતા જોઈને આયુનો પરાક્રમી પુત્ર—
ઇંદ્રાયુધસમં ચાપં વિસ્ફાર્ય સ ગુણસ્વરમ્ । વજ્રસ્ફોટસમઃ શબ્દશ્ચાપસ્યાપિ મહાત્મનઃ
એણે ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન ધનુષ્ય ખેંચ્યું, એનો તાર ઝણઝણ્યો; એ ધનુષ્યનો અવાજ વજ્રના ફાટકા જેવો હતો.
નહુષેણ કૃતો વિપ્રા દાનવાનાં ભયપ્રદઃ । મહતા તેન ઘોષેણ દાનવાઃ પ્રચકંપિરે
નહુષે, હે બ્રાહ્મણો, એવો ભયાનક અવાજ કર્યો કે દૈત્યોએ ડર અનુભવ્યો; એ મહાન ધ્વનિથી દૈત્યો કાંપી ઉઠ્યા.
કશ્મલાવિષ્ટહૃદયા ભગ્નસત્વા મહાહવે
મહાસંગ્રામમાં તેમના હૃદય ભયથી ભરાઈ ગયા, અને તેમનું ધૈર્ય તૂટી ગયું.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નહુષાખ્યાને ચતુર્દશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડમાં વેનની વાર્તા, ગુરુ તીર્થનું મહાત્મ્ય, ચ્યવનની કથા અને નહુષની કહાણીનો ચૌદસો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
કુંજલ ઉવાચ- તતસ્ત્વસૌ સંયતિ રાજમાનઃ સમુદ્યતશ્ચાપધરો મહાત્મા । યથૈવ કાલઃ કુપિતઃ સલોકાન્સંહર્તુમૈચ્છત્તુ તથા સુદાનવાન્
કુંજલએ કહ્યું: પછી એ મહાન આત્માવાળા રાજા ધનુષ લઈને યુદ્ધમાં ઊતરી પડ્યા. જેમ ક્રોધિત કાળ આખા જગતને નાશ કરવા દોડે, એમ એ રાજાએ દાનવોને નાશ કરવાનો દૃઢ સંકલ્પ કર્યો.
મહાસ્ત્રજાલૈ રવિતેજતુલ્યૈઃ સુદીપ્તિમદ્ભિર્નિજઘાન દાનવાન્ । વાયુર્યથોન્મૂલયતીહ પાદપાંસ્તથૈવ રાજા નિજઘાન દાનવાન્
એ મહારથીએ તેજસ્વી અને સૂર્યસમાન પ્રકાશથી ભરેલા અનેક શસ્ત્રો વડે દાનવોને ઘાયલ કર્યા. જેમ પવન ઝાડોને ઉખાડી નાખે, એમ એ રાજાએ દાનવોને વિનાશ કર્યો.
વાયુર્યથા મેઘચયં ચ દિવ્યં સંચાલયેત્સ્વેન બલેન તેજસા । તથા સ રાજા અસુરાન્મદોત્કટાનનાશયદ્બાણવરૈઃ સુતીક્ષ્ણૈઃ
જેમ પવન પોતાના બળ અને તેજથી આકાશના મેઘોને વિખેરી નાખે છે, તેમ એ રાજાએ તીક્ષ્ણ બાણોથી ગર્વીલા અસુરોને નાશ પામ્યા.
ન શેકુર્દાનવાઃ સર્વે બાણવર્ષં મહાત્મનઃ । મૃતાઃ કેચિદ્દ્રુતાઃ કેચિત્કેચિન્નષ્ટા મહાહવાત્
મહાન આત્માવાળા રાજાના બાણવર્ષને કોઈ દાનવ સહન કરી શક્યા નહીં; કેટલાક યુદ્ધમાં મરી ગયા, કેટલાક ભાગી ગયા અને કેટલાક તો યુદ્ધના ઘમાસાણમાં ગુમ થઈ ગયા.
સૂત ઉવાચ- મહાતેજં મહાપ્રાજ્ઞં મહાદાનવનાશનમ્ । ચુક્રોધ હુંડો દુષ્ટાત્મા દૃષ્ટ્વા તં નૃપનંદનમ્
સૂતે કહ્યું: એ રાજકુમારને જોઈને દુષ્ટ હૃદયવાળો અને મહા શક્તિશાળી હુંડા, જે દાનવોના વિનાશક હતો, તે ખૂબ જ ક્રોધિત થયો.
સ્થિતો ગત્વેદમાભાષ્ય તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાહવે । ત્વામદ્ય ચ નયિષ્યામિ આયુપુત્ર યમાંતિકમ્
યુદ્ધભૂમિમાં ઊભા રહીને હુંડાએ કહ્યું: 'થેમ, થેમ! આજે, અયુના પુત્ર, હું તને યમના ઘર લઈ જઈશ.'
નહુષ ઉવાચ- સ્થિતોસ્મિ સમરે પશ્ય ત્વામહં હંતુમાગતઃ । અહં ત્વાં તુ હનિષ્યામિ દાનવં પાપચેતનમ્
નહુષએ કહ્યું: 'હું યુદ્ધમાં તને સામે ઊભો છું; જો, હું તને મારવા આવ્યો છું. દુષ્ટ મનવાળા દાનવ, હું તારો નાશ કરીશ.'
ઇત્યુક્ત્વા ધનુરાદાય બાણાનગ્નિશિખોપમાન્ । છત્રેણ ધ્રિયમાણેન શુશુભે સોઽપિ સંયુગે
આવી વાત કરીને નહુષએ અગ્નિ જેવી જ્વાળાવાળા બાણો અને ધનુષ ઉપાડ્યું; છત્રી તેની ઉપર ધરી હતી અને એ યુદ્ધમાં તેજથી ઝગમગતો લાગતો હતો.
ઇંદ્રસ્ય સારથિં દિવ્યં માતલિં વાક્યમબ્રવીત્ । વાહયતુ રથં મેઽદ્ય હુંડસ્ય સમ્મુખં ભવાન્
એણે ઇન્દ્રના દેવદૂત માટલિને કહ્યું: 'મારે આજે મારો રથ હુંડાની સામે લઈ જવો છે.'
ઇત્યુક્તસ્તેન વીરેણ માતલિર્લઘુવિક્રમઃ । તુરગાંશ્ચોદયામાસ મહાવાતજવોપમાન્
એવી આજ્ઞા મળતાં જ ઝડપી ચાલવાળા માટલીએ પવન જેવી ઝડપથી દોડતા ઘોડાઓને હાંકી દીધા.
ઉત્પેતુશ્ચ તતો વાહા હંસા ઇવ યથાંબરે । છત્રેણ ઇંદુવર્ણેન રથેનાપિ પતાકિના
પછી એ ઘોડાઓ આકાશમાં હંસની જેમ ઉડી ગયા; ચાંદની જેવી સફેદ છત્રી અને ધ્વજાવાળા રથ સાથે તેઓ આગળ વધ્યા.
નભસ્તલં તુ સંપ્રાપ્ય યથા સૂર્યો વિરાજતે । આયુપુત્રસ્તથા સંખ્યે તેજસા વિક્રમેણ તુ
જેમ સૂર્ય આકાશમાં પ્રકાશે છે, તેમ અયુના પુત્ર એ યુદ્ધમાં પોતાના તેજ અને પરાક્રમથી ઝગમગતો લાગ્યો.
અથ હુંડો રથસ્થોઽપિ રાજમાનઃ સ્વતેજસા । સર્વાયુધૈશ્ચ સંયુક્તસ્તદ્વદ્વીરવ્રતે સ્થિતઃ
પછી હુંડા પણ પોતાના રથ પર ઊભો રહીને પોતાના તેજથી ઝગમગતો લાગતો હતો. તે બધા શસ્ત્રોથી સજ્જ અને વીરવ્રતમાં અડગ રહ્યો.
ઉભયોર્વીરયોર્યુદ્ધં દેવવિસ્મયકારકમ્ । તદા આસીન્મહાપ્રાજ્ઞ દારુણં ભીતિદાયકમ્
બન્ને વીરોએ જે યુદ્ધ કર્યું, તે દેવતાઓને આશ્ચર્યમાં મૂકી દેતું હતું; એ સમયે વિદ્વાનોને એ યુદ્ધ ખૂબ જ ભયાનક અને ભયજનક લાગ્યું.
સુબાણૈર્નિશિતૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કંકપત્રૈઃ શિલીમુખૈઃ । હુંડેન તાડિતો રાજા સુબાહ્વોરંતરે તદા
હુંડાએ તીક્ષ્ણ અને કઠોર બાણો, ગીધના પાંખવાળા અને પથ્થરનાં અગ્રવાળા, રાજાના બળવાન હાથોની વચ્ચે વાગાડ્યા અને તેને ઘાયલ કર્યો.
સુભાલે પંચભિર્બાણૈર્વિદ્ધઃ ક્રુદ્ધોઽભવત્તદા । સવિદ્ધસ્તુ તદા બાણૈરધિકં શુશુભે નૃપઃ
પાંચ બાણો હાથમાં વાગતાં રાજા ક્રોધિત થયો; છતાં એ બાણોથી ઘાયલ થયેલો રાજા વધુ તેજસ્વી લાગતો હતો.
સારુણઃ કરમાલાભિરુદયંશ્ચ દિવાકરઃ । રુધિરેણ તુ દિગ્ધાંગો હેમબાણૈસ્તનુસ્થિતૈઃ
જેમ લાલ કિરણો સાથે સૂર્ય ઉગે છે, તેમ રાજાનું શરીર લોહીથી લથપથ અને સોનાના બાણોથી શોભિત લાગતું હતું.
સૂર્યવચ્છોભતે રાજા પૂર્વકાલસ્ય ચાંબરે । દૃષ્ટ્વા તુ પૌરુષં તસ્ય દાનવં વાક્યમબ્રવીત્
પહેલાના સમયમાં રાજા આકાશમાં સૂર્ય જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો. તેણે એ દાનવનું પરાક્રમ જોઈને કહ્યું—
તિષ્ઠતિષ્ઠ ક્ષણં દૈત્ય પશ્ય મે લાઘવં પુનઃ । ઇત્યુક્ત્વા તુ રણે દૈત્યં જઘાન દશભિઃ શરૈઃ
'થેર, થેર, થોડીવાર ઊભો રહેજે દૈત્ય! ફરી એકવાર મારું ચપળપણું જોઈ લે.' એમ કહી તેણે યુદ્ધમાં દૈત્યને દસ બાણો મારીને ઘાયલ કર્યો.
મુખે ભાલે હતસ્તેન મૂર્ચ્છિતો નિપપાત હ । પશ્યામાનૈઃ સુરૈર્દિવ્યૈ રથોપરિ મહાબલઃ
એના મારથી દૈત્યના મુખ અને કપાળમાં ઘા પડ્યા, અને મહાબલી બેભાન થઈને રથ પર પડી ગયો. દેવતાઓએ આ દૃશ્ય દૈવી દ્રષ્ટિથી જોયું.
દેવૈશ્ચ ચારણૈઃ સિદ્ધૈઃ કૃતઃ શબ્દઃ સુહર્ષજઃ । જયજયેતિ રાજેંદ્ર શંખાન્દધ્મુઃ પુનઃ પુનઃ
દેવતાઓ, ચરણો અને સિદ્ધોએ આનંદથી જય જયકાર કર્યો. 'જય! જય! રાજા!' એમ કહીને વારંવાર શંખ વગાડ્યા.
સકોલાહલશબ્દસ્તુ તુમલો દેવતેરિતઃ । કર્ણરંધ્રમાવિવેશ હુંડસ્ય મૂર્છિતસ્ય ચ
દેવતાઓએ કરેલો એ ગજબનો ગુંજારો અવાજ, બેભાન પડેલા હુંડાના કાનમાં પહોંચી ગયો.
શ્રુત્વા સધનુરાદાય બાણમાશીવિષોપમમ્ । સ્થીયતાં સ્થીયતાં યુદ્ધે ન મૃતોસ્મિ ત્વયા હતઃ
એ અવાજ સાંભળી, તેણે ધનુષ્ય અને ઝેરી સાપ જેવો બાણ હાથમાં લીધો અને કહ્યું: 'યુદ્ધમાં ઊભા રહો, ઊભા રહો! હું મર્યો નથી, તું મને મારી શક્યો નથી.'