એવમાકર્ણ્ય તત્સર્વં નહુષસ્ય મહાત્મનઃ । ગત્વા હુંડં સ દુષ્ટાત્મા આચચક્ષેઽસ્ય ભાષિતમ્
મહાન આત્માવાળા નહુષના બધા શબ્દો સાંભળી, એ દુષ્ટહૃદય વાળો હુંડ પાસે ગયો અને એની વાત કહી.
નિશમ્ય તન્મુખાત્તૂર્ણં ચુક્રોધ દિતિજેશ્વરઃ । કસ્માત્સૂદેન પાપેન તયા દાસ્યા ન ઘાતિતઃ
એના મોઢેથી આ વાત તરત સાંભળી, દૈત્યરાજ ગુસ્સે થયો: 'એ પાપી રસોઈયાએ અને દાસીએ એને કેમ નથી મારી નાખ્યો?'
સોયં વૃદ્ધિં સમાયાતો મયા વ્યાધિરુપેક્ષિતઃ । અથૈનં ઘાતયિષ્યામિ અનયા શિવકન્યયા
'હવે એ મજબૂત બનીને આવ્યો છે, જેને મેં રોગ સમાન અવગણ્યો હતો; હવે હું એને આ શિવકન્યાના હાથથી મારી નાખીશ.'
આયોઃ પુત્રં ખલં યુદ્ધે બાણૈરેભિઃ શિલાશિતૈઃ । એવં સચિંતયિત્વા તુ સારથિં વાક્યમબ્રવીત્
'હું આયુના દુરાચારી પુત્રને આ પથ્થરનાં અસ્ત્રવાળા બાણોથી યુદ્ધમાં મારી નાખીશ.' આવું વિચારી, તેણે પોતાના સારથીને કહ્યું.
સ્યંદનં યોજયસ્વ ત્વં તુરગૈઃ સાધુભિઃ શિવૈઃ । સેનાધ્યક્ષં સમાહૂય ઇત્યુવાચ સમાતુરઃ
'મારા રથને ઉત્તમ અને શુભ ઘોડાઓથી જોડ, અને સેનાપતિને બોલાવી લા,' એમ એ ઉદ્વિગ્ન થઈને બોલ્યો.
સજ્જતાં મમ સૈન્યં ત્વં શૂરાન્નાગાન્પ્રકલ્પય । સારોહૈસ્તુરગાન્યોધાન્પતાકાચ્છત્રચામરૈઃ
'મારી સેનાને તૈયાર કર, બહાદુર હાથીઓ ગોઠવી, ઘોડાઓ પર સવારો, યુદ્ધ માટે ધ્વજ, છત્ર અને ચામરાવાળા યોદ્ધાઓ તૈયાર કર.'
ચતુરંગબલં મેઽદ્ય યોજયસ્વ હિ સત્વરમ્ । એવમાકર્ણ્ય તત્તસ્ય હુંડસ્યાપિ તતો લઘુઃ
'મારી ચતુરંગી સેના આજે જ ઝડપથી ગોઠવી.' આવું સાંભળીને હુંડના માણસોએ તરત જ કામ કર્યું.
સેનાધ્યક્ષો મહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વં ચક્રે યથાવિધિ । ચતુરંગેન તેનાસૌ બલેન મહતા વૃતઃ
બુદ્ધિશાળી સેનાપતિએ બધું નિયમ પ્રમાણે કર્યું; એ મહાન ચતુરંગી સેનાથી હુંડ ઘેરાઈ ગયો.
જગામ નહુષં વીરં ચાપબાણધરં રણે । ઇંદ્રસ્ય સ્યંદને યુક્તં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્
એ પછી હુંડા, યુદ્ધમાં ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનાર, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઇન્દ્રના રથ પર બેઠેલા વીર નહુષ પાસે ગયો.
ઉદ્યંતં સમરે વીરં દુરાપં દેવદાનવૈઃ । પશ્યંતિ ગગને દેવા વિમાનસ્થા મહૌજસઃ
યુદ્ધમાં એ વીર, દેવ-દૈત્યોથી અપ્રાપ્ય એવા, ઊભા રહ્યો; આ દૃશ્યને આકાશમાં વિમાનમાં બેઠેલા શક્તિશાળી દેવતાઓએ જોયું.
તેજોજ્વાલાસમાકીર્ણં દ્વિતીયમિવ ભાસ્કરમ્ । સૂત ઉવાચ- અથ તે દાનવાઃ સર્વે વવૃષુસ્તં શરોત્તમૈઃ
તેજથી ચમકતો, બીજો સૂર્ય જેવો દેખાતો; ત્યારબાદ સારથીએ કહ્યું: એ પછી બધા દૈત્યોએ ઉત્તમ બાણોથી એની ઉપર વરસાદ કર્યો.
ખડ્ગૈઃ પાશૈર્મહાશૂલૈઃ શક્તિભિસ્તુ પરશ્વધૈઃ । યુયુધુઃ સંયુગે તેન નહુષેણ મહાત્મના
તલવાર, ફાંસ, મહાશૂળ, શક્તિ અને કુહાડા લઈને, એ બધા મહાન આત્માવાળા નહુષ સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
સંરબ્ધા ગર્જમાનાસ્તે યથા મેઘા ગિરૌ તથા । તદ્વિક્રમં સમાલોક્ય આયુપુત્રઃ પ્રતાપવાન્
ઉત્સાહિત અને ગર્જના કરતા, જાણે પહાડ પર મેઘો ગર્જે છે એમ, એ વીરતા જોઈને આયુનો પરાક્રમી પુત્ર—
ઇંદ્રાયુધસમં ચાપં વિસ્ફાર્ય સ ગુણસ્વરમ્ । વજ્રસ્ફોટસમઃ શબ્દશ્ચાપસ્યાપિ મહાત્મનઃ
એણે ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન ધનુષ્ય ખેંચ્યું, એનો તાર ઝણઝણ્યો; એ ધનુષ્યનો અવાજ વજ્રના ફાટકા જેવો હતો.
નહુષેણ કૃતો વિપ્રા દાનવાનાં ભયપ્રદઃ । મહતા તેન ઘોષેણ દાનવાઃ પ્રચકંપિરે
નહુષે, હે બ્રાહ્મણો, એવો ભયાનક અવાજ કર્યો કે દૈત્યોએ ડર અનુભવ્યો; એ મહાન ધ્વનિથી દૈત્યો કાંપી ઉઠ્યા.
કશ્મલાવિષ્ટહૃદયા ભગ્નસત્વા મહાહવે
મહાસંગ્રામમાં તેમના હૃદય ભયથી ભરાઈ ગયા, અને તેમનું ધૈર્ય તૂટી ગયું.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નહુષાખ્યાને ચતુર્દશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડમાં વેનની વાર્તા, ગુરુ તીર્થનું મહાત્મ્ય, ચ્યવનની કથા અને નહુષની કહાણીનો ચૌદસો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
કુંજલ ઉવાચ- તતસ્ત્વસૌ સંયતિ રાજમાનઃ સમુદ્યતશ્ચાપધરો મહાત્મા । યથૈવ કાલઃ કુપિતઃ સલોકાન્સંહર્તુમૈચ્છત્તુ તથા સુદાનવાન્
કુંજલએ કહ્યું: પછી એ મહાન આત્માવાળા રાજા ધનુષ લઈને યુદ્ધમાં ઊતરી પડ્યા. જેમ ક્રોધિત કાળ આખા જગતને નાશ કરવા દોડે, એમ એ રાજાએ દાનવોને નાશ કરવાનો દૃઢ સંકલ્પ કર્યો.
મહાસ્ત્રજાલૈ રવિતેજતુલ્યૈઃ સુદીપ્તિમદ્ભિર્નિજઘાન દાનવાન્ । વાયુર્યથોન્મૂલયતીહ પાદપાંસ્તથૈવ રાજા નિજઘાન દાનવાન્
એ મહારથીએ તેજસ્વી અને સૂર્યસમાન પ્રકાશથી ભરેલા અનેક શસ્ત્રો વડે દાનવોને ઘાયલ કર્યા. જેમ પવન ઝાડોને ઉખાડી નાખે, એમ એ રાજાએ દાનવોને વિનાશ કર્યો.
વાયુર્યથા મેઘચયં ચ દિવ્યં સંચાલયેત્સ્વેન બલેન તેજસા । તથા સ રાજા અસુરાન્મદોત્કટાનનાશયદ્બાણવરૈઃ સુતીક્ષ્ણૈઃ
જેમ પવન પોતાના બળ અને તેજથી આકાશના મેઘોને વિખેરી નાખે છે, તેમ એ રાજાએ તીક્ષ્ણ બાણોથી ગર્વીલા અસુરોને નાશ પામ્યા.
ન શેકુર્દાનવાઃ સર્વે બાણવર્ષં મહાત્મનઃ । મૃતાઃ કેચિદ્દ્રુતાઃ કેચિત્કેચિન્નષ્ટા મહાહવાત્
મહાન આત્માવાળા રાજાના બાણવર્ષને કોઈ દાનવ સહન કરી શક્યા નહીં; કેટલાક યુદ્ધમાં મરી ગયા, કેટલાક ભાગી ગયા અને કેટલાક તો યુદ્ધના ઘમાસાણમાં ગુમ થઈ ગયા.
સૂત ઉવાચ- મહાતેજં મહાપ્રાજ્ઞં મહાદાનવનાશનમ્ । ચુક્રોધ હુંડો દુષ્ટાત્મા દૃષ્ટ્વા તં નૃપનંદનમ્
સૂતે કહ્યું: એ રાજકુમારને જોઈને દુષ્ટ હૃદયવાળો અને મહા શક્તિશાળી હુંડા, જે દાનવોના વિનાશક હતો, તે ખૂબ જ ક્રોધિત થયો.
સ્થિતો ગત્વેદમાભાષ્ય તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાહવે । ત્વામદ્ય ચ નયિષ્યામિ આયુપુત્ર યમાંતિકમ્
યુદ્ધભૂમિમાં ઊભા રહીને હુંડાએ કહ્યું: 'થેમ, થેમ! આજે, અયુના પુત્ર, હું તને યમના ઘર લઈ જઈશ.'
નહુષ ઉવાચ- સ્થિતોસ્મિ સમરે પશ્ય ત્વામહં હંતુમાગતઃ । અહં ત્વાં તુ હનિષ્યામિ દાનવં પાપચેતનમ્
નહુષએ કહ્યું: 'હું યુદ્ધમાં તને સામે ઊભો છું; જો, હું તને મારવા આવ્યો છું. દુષ્ટ મનવાળા દાનવ, હું તારો નાશ કરીશ.'
ઇત્યુક્ત્વા ધનુરાદાય બાણાનગ્નિશિખોપમાન્ । છત્રેણ ધ્રિયમાણેન શુશુભે સોઽપિ સંયુગે
આવી વાત કરીને નહુષએ અગ્નિ જેવી જ્વાળાવાળા બાણો અને ધનુષ ઉપાડ્યું; છત્રી તેની ઉપર ધરી હતી અને એ યુદ્ધમાં તેજથી ઝગમગતો લાગતો હતો.
ઇંદ્રસ્ય સારથિં દિવ્યં માતલિં વાક્યમબ્રવીત્ । વાહયતુ રથં મેઽદ્ય હુંડસ્ય સમ્મુખં ભવાન્
એણે ઇન્દ્રના દેવદૂત માટલિને કહ્યું: 'મારે આજે મારો રથ હુંડાની સામે લઈ જવો છે.'
ઇત્યુક્તસ્તેન વીરેણ માતલિર્લઘુવિક્રમઃ । તુરગાંશ્ચોદયામાસ મહાવાતજવોપમાન્
એવી આજ્ઞા મળતાં જ ઝડપી ચાલવાળા માટલીએ પવન જેવી ઝડપથી દોડતા ઘોડાઓને હાંકી દીધા.
ઉત્પેતુશ્ચ તતો વાહા હંસા ઇવ યથાંબરે । છત્રેણ ઇંદુવર્ણેન રથેનાપિ પતાકિના
પછી એ ઘોડાઓ આકાશમાં હંસની જેમ ઉડી ગયા; ચાંદની જેવી સફેદ છત્રી અને ધ્વજાવાળા રથ સાથે તેઓ આગળ વધ્યા.
નભસ્તલં તુ સંપ્રાપ્ય યથા સૂર્યો વિરાજતે । આયુપુત્રસ્તથા સંખ્યે તેજસા વિક્રમેણ તુ
જેમ સૂર્ય આકાશમાં પ્રકાશે છે, તેમ અયુના પુત્ર એ યુદ્ધમાં પોતાના તેજ અને પરાક્રમથી ઝગમગતો લાગ્યો.
અથ હુંડો રથસ્થોઽપિ રાજમાનઃ સ્વતેજસા । સર્વાયુધૈશ્ચ સંયુક્તસ્તદ્વદ્વીરવ્રતે સ્થિતઃ
પછી હુંડા પણ પોતાના રથ પર ઊભો રહીને પોતાના તેજથી ઝગમગતો લાગતો હતો. તે બધા શસ્ત્રોથી સજ્જ અને વીરવ્રતમાં અડગ રહ્યો.