રથેન સાશ્વસૂતેન દિવ્યેન પરિતિષ્ઠતિ । ધનુષા દિવ્યબાણૈસ્તુ સભાયાં હિ ભયંકરઃ
એ સભામાં દિવ્ય રથ, ઘોડા અને સારથી સાથે ઉભો છે, હાથમાં ધનુષ્ય અને દિવ્ય બાણો લઈને ભયજનક દેખાય છે.
કસ્ય કેન તુ કાર્યેણ પ્રેષિતઃ કેન વૈભવાન્ । અનયા રંભયા તેઽદ્ય અન્યયા શિવકન્યયા
તું કોના દ્વારા, કયા કામ માટે અને કોની શક્તિએ મોકલાયો છે? આજે તું આ રંભા અને આ શિવકન્યા સાથે છે.
કિમુક્તં તત્સ્ફુટં સર્વં કથયસ્વ મમાગ્રતઃ । હુંડસ્ય દેવમર્દસ્ય ન બિભેતિ ભવાન્કથમ્
શું વાત થઈ એ બધું સ્પષ્ટ રીતે મારા સામે કહો. હુંડ દેવોને મારનાર છે, તને એનો ડર કેમ નથી?
એતન્મે સર્વમાચક્ષ્વ યદિ જીવિતુમિચ્છસિ । સત્વરં ગચ્છ મા તિષ્ઠ દુઃસહો દાનવાધિપઃ
મારે જે પૂછ્યું એ બધું કહેજે, જો તારે જીવવું હોય તો. તરત જ જા, અહીં ઊભો ન રહેજે; દાનવોનો રાજા સહનશીલ નથી.
નહુષ ઉવાચ- યોઽસાવાયુર્બલી રાજા સપ્તદ્વીપાધિપઃ પ્રભુઃ । તસ્ય માં તનયં વિદ્ધિ સર્વદૈત્યવિનાશનમ્
નહુષ બોલ્યો: જે મહાબલી રાજા, સાત દ્વીપોના સ્વામી છે, એ મારા પિતા છે. મને એનો પુત્ર જાણ, જે બધા દૈત્યનો વિનાશક છે.
નહુષં નામ વિખ્યાતં દેવબ્રાહ્મણપૂજકમ્ । હુંડેનાપહૃતં બાલ્યે સ્વામિના તવ દાનવ
મારું નામ નહુષ છે, જે દેવો અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરે છે. બાળપણમાં હુંડ, તારો માલિક, મને અપહરણ કરીને લઈ ગયો હતો.
સેયં કન્યા શિવસ્યાપિ દૈત્યેનાપહૃતા પુરા । ઘોરં તપશ્ચરત્યેષા હુંડસ્યાપિ વધાય ચ
આ કન્યા પણ શિવજીની દીકરી છે, જેને દૈત્યએ પહેલાં અપહરણ કરી હતી. હવે એ હુંડના વિનાશ માટે ઘોર તપ કરે છે.
યોહમાદૌ હૃતો બાલસ્ત્વયા યઃ સૂતિકાગૃહાત્ । દાસ્યા અપિ કરે દત્તઃ સૂદસ્યાપિ દુરાત્મના
હું, જેને બાળપણમાં તું જ પ્રસૂતિગૃહમાંથી લઈ ગયો હતો, પહેલા દાસી પાસે સોંપાયો અને પછી દુષ્ટ રસોઇયાને આપ્યો હતો.
વધાર્થં શ્રૂયતાં પાપ સોહમદ્ય સમાગતઃ । અસ્યાપિ હુંડદૈત્યસ્ય દુષ્ટસ્ય પાપકર્મણઃ
હવે સાંભળો, હું આજે આ દુષ્ટ, પાપી હુંડ દૈત્યને મારવા આવ્યો છું.
અન્યાંશ્ચ દાનવાન્ઘોરાન્નયિષ્યે યમસાદનમ્ । મામેવં વિદ્ધિ પાપિષ્ઠ એવં કથય દાનવમ્
આવી ભયાનક બીજા દૈત્યોને પણ હું યમલોકે લઈ જઈશ; હે મહાપાપી, મને આવો જાણ અને એ દૈત્યને આવું કહી દેજે.
એવમાકર્ણ્ય તત્સર્વં નહુષસ્ય મહાત્મનઃ । ગત્વા હુંડં સ દુષ્ટાત્મા આચચક્ષેઽસ્ય ભાષિતમ્
મહાન આત્માવાળા નહુષના બધા શબ્દો સાંભળી, એ દુષ્ટહૃદય વાળો હુંડ પાસે ગયો અને એની વાત કહી.
નિશમ્ય તન્મુખાત્તૂર્ણં ચુક્રોધ દિતિજેશ્વરઃ । કસ્માત્સૂદેન પાપેન તયા દાસ્યા ન ઘાતિતઃ
એના મોઢેથી આ વાત તરત સાંભળી, દૈત્યરાજ ગુસ્સે થયો: 'એ પાપી રસોઈયાએ અને દાસીએ એને કેમ નથી મારી નાખ્યો?'
સોયં વૃદ્ધિં સમાયાતો મયા વ્યાધિરુપેક્ષિતઃ । અથૈનં ઘાતયિષ્યામિ અનયા શિવકન્યયા
'હવે એ મજબૂત બનીને આવ્યો છે, જેને મેં રોગ સમાન અવગણ્યો હતો; હવે હું એને આ શિવકન્યાના હાથથી મારી નાખીશ.'
આયોઃ પુત્રં ખલં યુદ્ધે બાણૈરેભિઃ શિલાશિતૈઃ । એવં સચિંતયિત્વા તુ સારથિં વાક્યમબ્રવીત્
'હું આયુના દુરાચારી પુત્રને આ પથ્થરનાં અસ્ત્રવાળા બાણોથી યુદ્ધમાં મારી નાખીશ.' આવું વિચારી, તેણે પોતાના સારથીને કહ્યું.
સ્યંદનં યોજયસ્વ ત્વં તુરગૈઃ સાધુભિઃ શિવૈઃ । સેનાધ્યક્ષં સમાહૂય ઇત્યુવાચ સમાતુરઃ
'મારા રથને ઉત્તમ અને શુભ ઘોડાઓથી જોડ, અને સેનાપતિને બોલાવી લા,' એમ એ ઉદ્વિગ્ન થઈને બોલ્યો.
સજ્જતાં મમ સૈન્યં ત્વં શૂરાન્નાગાન્પ્રકલ્પય । સારોહૈસ્તુરગાન્યોધાન્પતાકાચ્છત્રચામરૈઃ
'મારી સેનાને તૈયાર કર, બહાદુર હાથીઓ ગોઠવી, ઘોડાઓ પર સવારો, યુદ્ધ માટે ધ્વજ, છત્ર અને ચામરાવાળા યોદ્ધાઓ તૈયાર કર.'
ચતુરંગબલં મેઽદ્ય યોજયસ્વ હિ સત્વરમ્ । એવમાકર્ણ્ય તત્તસ્ય હુંડસ્યાપિ તતો લઘુઃ
'મારી ચતુરંગી સેના આજે જ ઝડપથી ગોઠવી.' આવું સાંભળીને હુંડના માણસોએ તરત જ કામ કર્યું.
સેનાધ્યક્ષો મહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વં ચક્રે યથાવિધિ । ચતુરંગેન તેનાસૌ બલેન મહતા વૃતઃ
બુદ્ધિશાળી સેનાપતિએ બધું નિયમ પ્રમાણે કર્યું; એ મહાન ચતુરંગી સેનાથી હુંડ ઘેરાઈ ગયો.
જગામ નહુષં વીરં ચાપબાણધરં રણે । ઇંદ્રસ્ય સ્યંદને યુક્તં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્
એ પછી હુંડા, યુદ્ધમાં ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનાર, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઇન્દ્રના રથ પર બેઠેલા વીર નહુષ પાસે ગયો.
ઉદ્યંતં સમરે વીરં દુરાપં દેવદાનવૈઃ । પશ્યંતિ ગગને દેવા વિમાનસ્થા મહૌજસઃ
યુદ્ધમાં એ વીર, દેવ-દૈત્યોથી અપ્રાપ્ય એવા, ઊભા રહ્યો; આ દૃશ્યને આકાશમાં વિમાનમાં બેઠેલા શક્તિશાળી દેવતાઓએ જોયું.
તેજોજ્વાલાસમાકીર્ણં દ્વિતીયમિવ ભાસ્કરમ્ । સૂત ઉવાચ- અથ તે દાનવાઃ સર્વે વવૃષુસ્તં શરોત્તમૈઃ
તેજથી ચમકતો, બીજો સૂર્ય જેવો દેખાતો; ત્યારબાદ સારથીએ કહ્યું: એ પછી બધા દૈત્યોએ ઉત્તમ બાણોથી એની ઉપર વરસાદ કર્યો.
ખડ્ગૈઃ પાશૈર્મહાશૂલૈઃ શક્તિભિસ્તુ પરશ્વધૈઃ । યુયુધુઃ સંયુગે તેન નહુષેણ મહાત્મના
તલવાર, ફાંસ, મહાશૂળ, શક્તિ અને કુહાડા લઈને, એ બધા મહાન આત્માવાળા નહુષ સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
સંરબ્ધા ગર્જમાનાસ્તે યથા મેઘા ગિરૌ તથા । તદ્વિક્રમં સમાલોક્ય આયુપુત્રઃ પ્રતાપવાન્
ઉત્સાહિત અને ગર્જના કરતા, જાણે પહાડ પર મેઘો ગર્જે છે એમ, એ વીરતા જોઈને આયુનો પરાક્રમી પુત્ર—
ઇંદ્રાયુધસમં ચાપં વિસ્ફાર્ય સ ગુણસ્વરમ્ । વજ્રસ્ફોટસમઃ શબ્દશ્ચાપસ્યાપિ મહાત્મનઃ
એણે ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન ધનુષ્ય ખેંચ્યું, એનો તાર ઝણઝણ્યો; એ ધનુષ્યનો અવાજ વજ્રના ફાટકા જેવો હતો.
નહુષેણ કૃતો વિપ્રા દાનવાનાં ભયપ્રદઃ । મહતા તેન ઘોષેણ દાનવાઃ પ્રચકંપિરે
નહુષે, હે બ્રાહ્મણો, એવો ભયાનક અવાજ કર્યો કે દૈત્યોએ ડર અનુભવ્યો; એ મહાન ધ્વનિથી દૈત્યો કાંપી ઉઠ્યા.
કશ્મલાવિષ્ટહૃદયા ભગ્નસત્વા મહાહવે
મહાસંગ્રામમાં તેમના હૃદય ભયથી ભરાઈ ગયા, અને તેમનું ધૈર્ય તૂટી ગયું.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નહુષાખ્યાને ચતુર્દશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડમાં વેનની વાર્તા, ગુરુ તીર્થનું મહાત્મ્ય, ચ્યવનની કથા અને નહુષની કહાણીનો ચૌદસો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
કુંજલ ઉવાચ- તતસ્ત્વસૌ સંયતિ રાજમાનઃ સમુદ્યતશ્ચાપધરો મહાત્મા । યથૈવ કાલઃ કુપિતઃ સલોકાન્સંહર્તુમૈચ્છત્તુ તથા સુદાનવાન્
કુંજલએ કહ્યું: પછી એ મહાન આત્માવાળા રાજા ધનુષ લઈને યુદ્ધમાં ઊતરી પડ્યા. જેમ ક્રોધિત કાળ આખા જગતને નાશ કરવા દોડે, એમ એ રાજાએ દાનવોને નાશ કરવાનો દૃઢ સંકલ્પ કર્યો.
મહાસ્ત્રજાલૈ રવિતેજતુલ્યૈઃ સુદીપ્તિમદ્ભિર્નિજઘાન દાનવાન્ । વાયુર્યથોન્મૂલયતીહ પાદપાંસ્તથૈવ રાજા નિજઘાન દાનવાન્
એ મહારથીએ તેજસ્વી અને સૂર્યસમાન પ્રકાશથી ભરેલા અનેક શસ્ત્રો વડે દાનવોને ઘાયલ કર્યા. જેમ પવન ઝાડોને ઉખાડી નાખે, એમ એ રાજાએ દાનવોને વિનાશ કર્યો.
વાયુર્યથા મેઘચયં ચ દિવ્યં સંચાલયેત્સ્વેન બલેન તેજસા । તથા સ રાજા અસુરાન્મદોત્કટાનનાશયદ્બાણવરૈઃ સુતીક્ષ્ણૈઃ
જેમ પવન પોતાના બળ અને તેજથી આકાશના મેઘોને વિખેરી નાખે છે, તેમ એ રાજાએ તીક્ષ્ણ બાણોથી ગર્વીલા અસુરોને નાશ પામ્યા.