પશ્ચાત્ત્વામુપનેષ્યેઽહં વશિષ્ઠસ્યાશ્રમં પ્રતિ । એવં કથય ભદ્રં તે રંભે મત્પ્રિયકારિણીમ્
પછી હું તને વશિષ્ઠના આશ્રમમાં લઈ જઈશ. હે શુભે રંભા, જે મને પ્રસન્ન કરવા માટે કાર્ય કરે છે, એવાં શબ્દો બોલ.
એવં વિસર્જિતા તેન સત્વરં સા ગતા પુનઃ । અશોકસુંદરીં દેવીં કથયામાસ તસ્ય ચ
પછી તેનાં દ્વારા વિદાય અપાઈ, તો રંભા તરત જ ત્યાંથી ચાલી ગઈ અને આ બધું અશોકસુંદરી દેવીને કહી દીધું.
સમાસેન તથા સર્વં રંભા સા દ્વિજસત્તમ । અશોકસુંદરી સા તુ અવધાર્ય સુભાષિતમ્
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, રંભાએ બધું ટૂંકમાં કહી દીધું અને અશોકસુંદરીએ પણ એના સુંદર શબ્દોને ધ્યાનપૂર્વક સાંભળી લીધાં.
નહુષસ્ય સુવીરસ્ય હર્ષેણ ચ સમન્વિતા । તસ્થૌ તત્ર તયા સાર્દ્ધં સુસખ્યા રંભયા તદા
નહુષ જે વિરલ છે, એના માટે આનંદથી ભરાઈને, તે સમયે અશોકસુંદરી પોતાની સ્નેહી સખી રંભા સાથે ત્યાં રહી.
ભર્તુશ્ચ કીદૃશં વીર્યમિતિ પશ્યામિ વૈ સદા
હું હંમેશા ઇચ્છું છું કે મારા પતિમાં કેવું પરાક્રમ છે, એ હું જોઈ શકું.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નહુષાખ્યાને ત્રયોદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાનના ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યના ચ્યવનચરિત્રમાં નહુષકથાનો એકસો તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
કુંજલ ઉવાચ- અથ તે દાનવાઃ સર્વે હુંડસ્ય પરિચારકાઃ । નહુષસ્યાપિ સંવાદં રંભયા તુ યથાશ્રુતમ્
કુંજલાએ કહ્યું: પછી બધા દાનવો, હુંડના સેવકો, નહુષ અને રંભા વચ્ચે જે વાતચીત થઈ હતી, તે એમણે જેમ સાંભળી હતી તેમ કહી સંભળાવી.
આચચક્ષુશ્ચ દૈત્યેંદ્રં હુંડં સર્વં સુભાષિતમ્ । તમાકર્ણ્ય સ ચુક્રોધ દૂતં વાક્યમથાબ્રવીત્
એમણે બધું સુંદર રીતે દૈત્યરાજ હુંડને કહી દીધું. આ સાંભળીને તે ગુસ્સે થયો અને પોતાના દૂતને કહ્યું.
ગચ્છ વીર મમાદેશાજ્જાનીહિ પુરુષં હિ તમ્ । સંભાષતે તયા સાર્દ્ધં પુરુષઃ શિવકન્યયા
હે વીર, મારા આદેશથી જઈને એ પુરુષ કોણ છે, જે શિવકન્યા સાથે વાત કરે છે, એ જાણીને આવ.
સ્વામિનિર્દેશમાકર્ણ્ય જગામ લઘુદાનવઃ । વિવિક્તે નહુષં વીરમિદં વચનમબ્રવીત્
માલિકનો આદેશ સાંભળી, તે ઝડપી દાનવ ગયો અને એકાંતમાં નહુષને મળી, એ વીરને આ રીતે કહ્યું.
રથેન સાશ્વસૂતેન દિવ્યેન પરિતિષ્ઠતિ । ધનુષા દિવ્યબાણૈસ્તુ સભાયાં હિ ભયંકરઃ
એ સભામાં દિવ્ય રથ, ઘોડા અને સારથી સાથે ઉભો છે, હાથમાં ધનુષ્ય અને દિવ્ય બાણો લઈને ભયજનક દેખાય છે.
કસ્ય કેન તુ કાર્યેણ પ્રેષિતઃ કેન વૈભવાન્ । અનયા રંભયા તેઽદ્ય અન્યયા શિવકન્યયા
તું કોના દ્વારા, કયા કામ માટે અને કોની શક્તિએ મોકલાયો છે? આજે તું આ રંભા અને આ શિવકન્યા સાથે છે.
કિમુક્તં તત્સ્ફુટં સર્વં કથયસ્વ મમાગ્રતઃ । હુંડસ્ય દેવમર્દસ્ય ન બિભેતિ ભવાન્કથમ્
શું વાત થઈ એ બધું સ્પષ્ટ રીતે મારા સામે કહો. હુંડ દેવોને મારનાર છે, તને એનો ડર કેમ નથી?
એતન્મે સર્વમાચક્ષ્વ યદિ જીવિતુમિચ્છસિ । સત્વરં ગચ્છ મા તિષ્ઠ દુઃસહો દાનવાધિપઃ
મારે જે પૂછ્યું એ બધું કહેજે, જો તારે જીવવું હોય તો. તરત જ જા, અહીં ઊભો ન રહેજે; દાનવોનો રાજા સહનશીલ નથી.
નહુષ ઉવાચ- યોઽસાવાયુર્બલી રાજા સપ્તદ્વીપાધિપઃ પ્રભુઃ । તસ્ય માં તનયં વિદ્ધિ સર્વદૈત્યવિનાશનમ્
નહુષ બોલ્યો: જે મહાબલી રાજા, સાત દ્વીપોના સ્વામી છે, એ મારા પિતા છે. મને એનો પુત્ર જાણ, જે બધા દૈત્યનો વિનાશક છે.
નહુષં નામ વિખ્યાતં દેવબ્રાહ્મણપૂજકમ્ । હુંડેનાપહૃતં બાલ્યે સ્વામિના તવ દાનવ
મારું નામ નહુષ છે, જે દેવો અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરે છે. બાળપણમાં હુંડ, તારો માલિક, મને અપહરણ કરીને લઈ ગયો હતો.
સેયં કન્યા શિવસ્યાપિ દૈત્યેનાપહૃતા પુરા । ઘોરં તપશ્ચરત્યેષા હુંડસ્યાપિ વધાય ચ
આ કન્યા પણ શિવજીની દીકરી છે, જેને દૈત્યએ પહેલાં અપહરણ કરી હતી. હવે એ હુંડના વિનાશ માટે ઘોર તપ કરે છે.
યોહમાદૌ હૃતો બાલસ્ત્વયા યઃ સૂતિકાગૃહાત્ । દાસ્યા અપિ કરે દત્તઃ સૂદસ્યાપિ દુરાત્મના
હું, જેને બાળપણમાં તું જ પ્રસૂતિગૃહમાંથી લઈ ગયો હતો, પહેલા દાસી પાસે સોંપાયો અને પછી દુષ્ટ રસોઇયાને આપ્યો હતો.
વધાર્થં શ્રૂયતાં પાપ સોહમદ્ય સમાગતઃ । અસ્યાપિ હુંડદૈત્યસ્ય દુષ્ટસ્ય પાપકર્મણઃ
હવે સાંભળો, હું આજે આ દુષ્ટ, પાપી હુંડ દૈત્યને મારવા આવ્યો છું.
અન્યાંશ્ચ દાનવાન્ઘોરાન્નયિષ્યે યમસાદનમ્ । મામેવં વિદ્ધિ પાપિષ્ઠ એવં કથય દાનવમ્
આવી ભયાનક બીજા દૈત્યોને પણ હું યમલોકે લઈ જઈશ; હે મહાપાપી, મને આવો જાણ અને એ દૈત્યને આવું કહી દેજે.
એવમાકર્ણ્ય તત્સર્વં નહુષસ્ય મહાત્મનઃ । ગત્વા હુંડં સ દુષ્ટાત્મા આચચક્ષેઽસ્ય ભાષિતમ્
મહાન આત્માવાળા નહુષના બધા શબ્દો સાંભળી, એ દુષ્ટહૃદય વાળો હુંડ પાસે ગયો અને એની વાત કહી.
નિશમ્ય તન્મુખાત્તૂર્ણં ચુક્રોધ દિતિજેશ્વરઃ । કસ્માત્સૂદેન પાપેન તયા દાસ્યા ન ઘાતિતઃ
એના મોઢેથી આ વાત તરત સાંભળી, દૈત્યરાજ ગુસ્સે થયો: 'એ પાપી રસોઈયાએ અને દાસીએ એને કેમ નથી મારી નાખ્યો?'
સોયં વૃદ્ધિં સમાયાતો મયા વ્યાધિરુપેક્ષિતઃ । અથૈનં ઘાતયિષ્યામિ અનયા શિવકન્યયા
'હવે એ મજબૂત બનીને આવ્યો છે, જેને મેં રોગ સમાન અવગણ્યો હતો; હવે હું એને આ શિવકન્યાના હાથથી મારી નાખીશ.'
આયોઃ પુત્રં ખલં યુદ્ધે બાણૈરેભિઃ શિલાશિતૈઃ । એવં સચિંતયિત્વા તુ સારથિં વાક્યમબ્રવીત્
'હું આયુના દુરાચારી પુત્રને આ પથ્થરનાં અસ્ત્રવાળા બાણોથી યુદ્ધમાં મારી નાખીશ.' આવું વિચારી, તેણે પોતાના સારથીને કહ્યું.
સ્યંદનં યોજયસ્વ ત્વં તુરગૈઃ સાધુભિઃ શિવૈઃ । સેનાધ્યક્ષં સમાહૂય ઇત્યુવાચ સમાતુરઃ
'મારા રથને ઉત્તમ અને શુભ ઘોડાઓથી જોડ, અને સેનાપતિને બોલાવી લા,' એમ એ ઉદ્વિગ્ન થઈને બોલ્યો.
સજ્જતાં મમ સૈન્યં ત્વં શૂરાન્નાગાન્પ્રકલ્પય । સારોહૈસ્તુરગાન્યોધાન્પતાકાચ્છત્રચામરૈઃ
'મારી સેનાને તૈયાર કર, બહાદુર હાથીઓ ગોઠવી, ઘોડાઓ પર સવારો, યુદ્ધ માટે ધ્વજ, છત્ર અને ચામરાવાળા યોદ્ધાઓ તૈયાર કર.'
ચતુરંગબલં મેઽદ્ય યોજયસ્વ હિ સત્વરમ્ । એવમાકર્ણ્ય તત્તસ્ય હુંડસ્યાપિ તતો લઘુઃ
'મારી ચતુરંગી સેના આજે જ ઝડપથી ગોઠવી.' આવું સાંભળીને હુંડના માણસોએ તરત જ કામ કર્યું.
સેનાધ્યક્ષો મહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વં ચક્રે યથાવિધિ । ચતુરંગેન તેનાસૌ બલેન મહતા વૃતઃ
બુદ્ધિશાળી સેનાપતિએ બધું નિયમ પ્રમાણે કર્યું; એ મહાન ચતુરંગી સેનાથી હુંડ ઘેરાઈ ગયો.
જગામ નહુષં વીરં ચાપબાણધરં રણે । ઇંદ્રસ્ય સ્યંદને યુક્તં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્
એ પછી હુંડા, યુદ્ધમાં ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનાર, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઇન્દ્રના રથ પર બેઠેલા વીર નહુષ પાસે ગયો.
ઉદ્યંતં સમરે વીરં દુરાપં દેવદાનવૈઃ । પશ્યંતિ ગગને દેવા વિમાનસ્થા મહૌજસઃ
યુદ્ધમાં એ વીર, દેવ-દૈત્યોથી અપ્રાપ્ય એવા, ઊભા રહ્યો; આ દૃશ્યને આકાશમાં વિમાનમાં બેઠેલા શક્તિશાળી દેવતાઓએ જોયું.