એવં વિપર્યયશ્ચાસીન્મનસો મે વરાવને । તન્મે ત્વં કારણં બ્રૂહિ યદ્યસ્તિ જ્ઞાનમુત્તમમ્
એ રીતે, હે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી, મારું મન ઉલટું થઈ ગયું છે; જો તને શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન હોય તો મને આનું કારણ કહેજે.
આયુપુત્રસ્ય ભાર્યાહં દેવૈઃ સૃષ્ટા મહાત્મભિઃ । કસ્માન્મે ધાવતે ચેત ઉત્સુકં રંતુમેવ ચ
હું આયુપુત્રની પત્ની છું, મહાદેવતાઓએ મને રચી છે; તો પણ મારું હૃદય કેમ દોડે છે અને એક થવાની આતુરતા રાખે છે?
રંભોવાચ- સર્વેષ્વેવ મહાભાગે દેહરૂપેષુ ભામિનિ । વસત્યાત્મા સ્વયં બ્રહ્મજ્ઞાનરૂપઃ સનાતનઃ
રંભાએ કહ્યું: હે સુંદરિ, દરેક શરીર અને રૂપમાં આત્મા, જે બ્રહ્મજ્ઞાન સ્વરૂપ અને શાશ્વત છે, તે જ વસે છે.
યદ્યપિ પ્રક્રિયાબદ્ધૈરિંદ્રિયૈરુપકારિભિઃ । મોહપાશમયૈર્બદ્ધસ્તથા સિદ્ધસ્તુ સર્વદા
યદપિ ઇન્દ્રિયોએ પોતાની ક્રિયાઓમાં બાંધેલા છે અને મોહના બંધનોથી ઘેરાયેલા છે, તોયે સિદ્ધ આત્મા હંમેશા મુક્ત જ રહે છે.
પ્રકૃતિં નૈવ જાનાતિ જ્ઞાનવિજ્ઞાનકીં કલામ્ । અયં શુદ્ધશ્ચ ધર્મજ્ઞ આત્મા વેત્તિ ચ સુંદરિ
પ્રકૃતિને, જ્ઞાન કે સમજણના અંશને પણ એ જાણતો નથી; આ આત્મા શુદ્ધ છે અને ધર્મને ઓળખે છે, સુન્દરી.
ગચ્છંત્યપિ મનસ્તાપમેનં દૃષ્ટ્વા મહામતિમ્ । પાપમેવં પરિત્યજ્ય સત્યમેવં પ્રધાવતિ
જ્યારે પણ જાય છે, મન એ મહાન બુદ્ધિશાળી ને જોઈને તેની તરફ દોડે છે; પાપને છોડીને એ સત્ય તરફ જ દોડે છે.
ભર્તાયમાયુપુત્રસ્તે એતત્સત્યં ન સંશયઃ । અન્યં દૃષ્ટ્વા વિશંકેત પુરુષં પાપલક્ષણમ્
આ તારો પતિ છે, આયુનો પુત્ર છે; આ નિશ્ચિત સત્ય છે. બીજું કોઈ પુરુષ જો પાપના ચિહ્ન ધરાવતો હોય તો, તેને જોઈને સાવચેત રહેવું જોઈએ.
એવં વિધિઃ કૃતો દેવૈઃ સત્યપાશેન બંધિતઃ । યદસ્યા આયુપુત્રોપિ ભર્તૃત્વમુપયાસ્યતિ
દેવતાઓએ આવો નિયમ બાંધ્યો છે, સત્યના બંધનથી જોડાયેલો છે; તેથી આયુનો પુત્ર પણ તેનો પતિ બનશે.
એવમાકર્ણિતં ભદ્રે આત્મના તં ચ સુંદરિ । તદ્ભાવસત્યસંબંધં પરિગૃહ્ય સ્થિતઃ સ્વયમ્
હે શુભે, આ સાંભળ્યા પછી અને તું પણ, સુન્દરી, સાચા ભાવના સંબંધને સ્વીકારીને એ પોતે સ્થિર રહ્યો.
અન્યં ભાવં ન જાનાતિ આયુપુત્રં ચ વિંદતિ । પ્રકૃતિર્નૈવ તે દેવિ પતિં જાનાતિ ચાગતમ્
એ બીજું કોઈ ભાવ જાણતી નથી અને માત્ર આયુનો પુત્રને જ પસંદ કરે છે; હે દેવી, તેની પ્રકૃતિ કોઈ બીજું પતિ ઓળખતી જ નથી.
એવં જ્ઞાત્વા પ્રધાનાત્મા તવાદ્યૈવ પ્રધાવતિ । આત્મા સર્વં પ્રજાનાતિ આત્મા દેવઃ સનાતનઃ
આ રીતે જાણીને, મુખ્ય આત્મા આજે તારી પાસે દોડી આવે છે; આત્મા બધું જાણે છે, આત્મા સદાય અવિનાશી દેવ છે.
અયમેષ સ વીરેંદ્રો નહુષો નામ વીર્યવાન્ । તસ્માદ્ગચ્છતિ ચેતસ્તે સત્યં સંબંધમિચ્છતે
આ એ વીરશ્રેષ્ઠ નાહુષ છે, જે બલવાન છે; જો તારો મન તેની તરફ જાય છે, તો એ સાચો સંબંધ જ ઇચ્છે છે.
જ્ઞાત્વા ચાયોઃ સુતં ભદ્રે અન્યં ચૈવ ન ગચ્છતિ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં શાશ્વતં ત્વન્મનોગતમ્
હે શુભે, આયુનો પુત્ર જાણીને એ બીજું ક્યાંય જતી નથી; તારા મનમાં જે હતું, એ બધું તને કહી દીધું છે, હે શાશ્વતી.
હુંડં હત્વા મહાઘોરં સમરે દાનવાધમમ્ । ત્વાં નયિષ્યતિ સ્વસ્થાનમાયોશ્ચ ગૃહમુત્તમમ્
મહાભયાનક હુંડ દાનવને યુદ્ધમાં મારીને, એ તને તારા ઘરે અને આયુના શ્રેષ્ઠ ગૃહે લઈ જશે.
હૃતો દૈત્યેન વીરેંદ્રો નિજપુણ્યેન શેષિતઃ । બાલ્યાત્પ્રભૃતિ વીરેંદ્રો વિયુક્તઃ સ્વજનેન વૈ
વીરશ્રેષ્ઠ દૈત્ય દ્વારા અપહરણ થયો હતો, પણ પોતાના પુણ્યથી બચી ગયો; બાળપણથી જ એ પોતાના સ્વજનોથી વિયોગમાં રહ્યો.
પિતૃમાતૃવિહીનસ્તુ ગતો વૃદ્ધિં મહાવને । યાસ્યત્યેવ પિતુર્ગેહં ત્વયૈવ સહ સાંપ્રતમ્
પિતા-માતાના વિહોણા રહીને એ મહાવનમાં મોટો થયો; હવે એ તારા સાથે પોતાના પિતાના ઘરે જશે.
એવમાભાષિતં શ્રુત્વા રંભાયાઃ શિવનંદિની । હર્ષેણ મહતાવિષ્ટા તામુવાચ સમુદ્રજામ્
શિવનંદિનીએ રંભાને આવું કહ્યું તે સાંભળીને, એ મહાન આનંદથી ભરાઈને, સમુદ્રકન્યાને સંબોધી બોલી.
અયમેવ સ સત્યાત્મા મમ ભર્તા સુવીર્યવાન્ । મનો મે ધાવતેઽત્યર્થં શોકાકુલિતવિહ્વલમ્
આ જ એ સાચા હૃદયવાળો અને બલવાન પતિ છે; દુઃખથી વ્યાકુળ થયેલું મારું મન ખૂબ જ તેની તરફ દોડી જાય છે.
નાસ્તિ ચિત્તસમો દેવો જાનાતિ સુવિનિશ્ચિતમ્ । સત્યમેતન્મયા દૃષ્ટં સુચિત્રં ચારુહાસિનિ
મન જેટલો કોઈ દેવ નથી; એ બધું સ્પષ્ટ જાણે છે. આ સાચું છે, મેં જોયું છે, હે સુંદર સ્મિતવાળી, અને એ અદ્ભુત છે.
મનોભવસમાનં તુ પુરુષં દિવ્યલક્ષણમ્ । ન ધાવતિ મહાચેત એનં દૃષ્ટ્વા યથા સખિ
કામદેવ સમાન, દિવ્ય લક્ષણો ધરાવતો પુરુષ પણ, મારા મિત્ર, એ મહાન ચિત્તવાળાને આવો આકર્ષિત કરતો નથી, જેમ આ કરે છે.
તથા ન ધાવતે ભદ્રે પુંસમન્યં ન મન્યતે । એનં ગંતવ્યમાવાભ્યાં સખીભિર્ગૃહમેવ હિ
એવી રીતે, હે શુભે, એ બીજું કોઈ પુરુષ તરફ દોડી જતી નથી, બીજું કોઈ માનતી પણ નથી; આપણે સખીઓ સાથે એના ઘરે જવું જોઈએ.
એવમાભાષ્ય સા રંભા ગમનાયોપચક્રમે । ગમનાયોત્સુકાં જ્ઞાત્વા નહુષસ્યાંતિકં પ્રતિ
આવી રીતે બોલીને, રંભાએ જવાની તૈયારી શરૂ કરી; તેની જવાની ઉત્સુકતા જાણી, એ નાહુષની તરફ આગળ વધી.
તામુવાચ તતો રંભા કસ્માદ્દેવિ ન ગમ્યતે । સૂત ઉવાચ- સખ્યા ચ રંભયા સાર્દ્ધં નહુષં વીરલક્ષણમ્
પછી રંભાએ પુછ્યું: 'દેવી, તમે કેમ નથી જતી?' સૂતાએ કહ્યું: રંભા પોતાની સખી સાથે, વીરલક્ષણ નહુષ પાસે ગઈ.
તસ્યાંતિકં સુસંપ્રાપ્ય પ્રેષયામાસ તાં સખીમ્ । એનં ગચ્છ મહાભાગે નહુષં દેવરૂપિણમ્
તેની પાસે પહોંચીને, તેણે પોતાની સખીને કહ્યું: 'મહાભાગ્યવતી, તું દેવરૂપ નહુષ પાસે જા.'
કથયસ્વ કથામેતાં તવાર્થે આગતા યતઃ । રંભોવાચ-। એવં સખિ કરિષ્યામિ સુપ્રિયં તવ સુવ્રતે
'આ વાત તેને કહેજે, કારણ કે તું પોતાનાં હિત માટે આવી છે.' રંભાએ કહ્યું: 'સખી, હું એ જ કરીશ, તને ખૂબ આનંદ થાય એ માટે.'
એવમુક્ત્વા ગતા રંભા નહુષં રાજનંદનમ્ । ચાપબાણધરં વીરં દ્વિતીયમિવ વાસવમ્
આ રીતે કહીને રંભા રાજાઓના આનંદ, ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનાર, બીજાં ઇન્દ્ર જેવા વીર નહુષ પાસે ગઈ.
પ્રત્યુવાચ ગતા રંભા સખ્યા વચનમુત્તમમ્ । આયુપુત્ર મહાભાગ રંભાહંસમુપાગતા
રંભાએ ત્યાં પહોંચી, પોતાની સખીનું શ્રેષ્ઠ વચન કહ્યું: 'આયુપુત્ર, મહાભાગ્યવંત, રંભા તારી પાસે આવી છે.'
શિવસ્ય કન્યયા વીર તયાહં પરિપ્રેષિતા । તવાર્થં દેવદેવેન દેવ્યા દેવેન વૈ પુરા
'શિવની પુત્રી દ્વારા હું તારી માટે મોકલાઈ છું; દેવ-દેવી દ્વારા તારા હિત માટે એ પહેલાંથી જ.'
ભાર્યારૂપં વરં શ્રેષ્ઠં સૃષ્ટં લોકેષુ દુર્લભમ્ । દુષ્પ્રાપ્યં તુ નરશ્રેષ્ઠૈર્દેવૈ સેંદ્રૈસ્તપોધનૈઃ
'પત્ની રૂપે શ્રેષ્ઠ વરદાન, જે દુનિયામાં દુર્લભ છે, શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો, દેવો અને તપસ્વીઓ માટે પણ દુર્લભ છે.'
ગંધર્વૈઃ પન્નગૈઃ સિદ્ધૈશ્ચારણૈઃ પુણ્યલક્ષણૈઃ । સ્વયમેવ સમાયાતં તવાર્થે શૃણુ સાંપ્રતમ્
'ગંધર્વો, પન્નગો, સિદ્ધો અને પુણ્યવંત ચરણો દ્વારા, એ તારી خاطر પોતે જ આવી છે; હવે સાંભળ.'