યત્રાસૌ દાનવઃ પાપસ્તિષ્ઠતે સ્વબલૈર્યુતઃ । તેન માતલિના સાર્દ્ધં વાહકેન મહાત્મના
જ્યાં એ પાપી દાનવ પોતાની સેના સાથે ઊભો હતો, ત્યાં Nahusha મહાત્મા માતલિ સાથે પહોંચ્યો.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નહુષાખ્યાને દશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાનના ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યના ચ્યવનચરિત્રના નહુષાકથાના એકસોથી દસમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.
કુંજલ ઉવાચ- નિર્ગચ્છમાને સમરાય વીરે નહુષે હિ તસ્મિન્સુરરાજ તુલ્યે । સકૌતુકા મંગલગીતયુક્તાઃ સ્ત્રિયસ્તુ સર્વાઃ પરિજગ્મુરત્ર
કુંજલાએ કહ્યું: જ્યારે પરાક્રમી અને દેવરાજ સમાન નહુષ યુદ્ધ માટે નીકળ્યો, ત્યારે ત્યાંની બધી સ્ત્રીઓ આનંદભેર મંગલગીતો ગાઈને તેની પાછળ ચાલતી ગઈ.
દેવતાનાં વરા નાર્યો રંભાદ્યપ્સરસસ્તથા । કિન્નર્યઃ કૌતુકોત્સુક્યો જગુઃ સ્વરેણ સત્તમ
દેવતાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી સ્ત્રીઓ, રંભા સહિતની અપ્સરાઓ અને ઉત્સુક કિનરાઓએ મધુર સ્વરે ગીતો ગાયા, હે શ્રેષ્ઠજન.
ગંધર્વાણાં તથા નાર્યો રૂપાલંકારસંયુતાઃ । કૌતુકાય ગતાસ્તત્ર યત્ર રાજા સ તિષ્ઠતિ
તે જ રીતે, સુંદરતા અને આભૂષણોથી સજ્જ ગંધર્વ સ્ત્રીઓ પણ ઉત્સુકતાથી ત્યાં પહોંચી, જ્યાં રાજા હાજર હતો.
પુરં મહોદયં નામ હુંડસ્યાપિ દુરાત્મનઃ । નંદનોપવનૈર્દિવ્યૈઃ સર્વત્ર સમલંકૃતમ્
મહોદય નામનું શહેર, જે દુષ્ટ હુંડનું હતું, સર્વત્ર દિવ્ય નંદન વનોથી શોભાયમાન હતું.
સપ્તકક્ષાન્વિતૈર્ગેહૈઃ કલશૈરુપશોભિતઃ । સપતાકૈર્મહાદંડૈઃ શોભમાનં પુરોત્તમમ્
સાત પરિસરવાળા ઘરો, કલશોથી સુશોભિત, ધ્વજાઓ અને મોટા સ્તંભોથી શોભતા, એ શહેર સર્વોત્તમ લાગતું હતું.
કૈલાસશિખરાકારૈઃ સોન્નતૈર્દિવમાસ્થિતૈઃ । સર્વશ્રિયાન્વિતૈર્દિવ્યૈર્ભ્રાજમાનં પુરોત્તમમ્
કૈલાસ શિખરો જેવી ઊંચી અને આકાશને અડતી દિવ્ય ઈમારતો સાથે, સર્વ વૈભવથી યુક્ત એ મહાનગર તેજ પમાડતું હતું.
વનૈશ્ચોપવનૈર્દિવ્યૈસ્તડાગૈઃ સાગરોપમૈઃ । જલપૂર્ણૈઃ સુશોભૈસ્તુ પદ્મૈ રક્તોત્પલાન્વિતૈઃ
દિવ્ય વનો અને ઉપવનો, સાગર સમાન વિશાળ અને પાણીથી ભરપૂર સરોવરો, સુંદર કમળ અને લાલ કુમુદથી શોભાયમાન હતા.
પ્રાકારૈશ્ચ મહારત્નૈરટ્ટાલકશતૈરપિ । પરિખાભિઃ સુપૂર્ણાભિર્જલૈઃ સ્વચ્છૈઃ પ્રશોભિતમ્
મહાન રત્નજડિત પ્રાકારો, શતાબ્દી મિનારો અને સ્વચ્છ જળથી ભરેલી ખાઈઓથી એ શહેર સુંદર લાગતું હતું.
અન્યૈશ્ચૈવ મહારત્નૈર્ગજાશ્વૈશ્ચ વિરાજિતમ્ । સુનારીભિઃ સમાકીર્ણં પુરુષૈશ્ચ મહાપ્રભૈઃ
અન્ય મહાન રત્નો, હાથી-ઘોડા, સુંદર સ્ત્રીઓ અને મહાપ્રભાવી પુરુષોથી એ શહેર ભરી ગયું હતું.
નાનાપ્રભાવૈર્દિવ્યૈશ્ચ શોભમાનં મહોદયમ્ । રાજશ્રેષ્ઠો મહાવીરો નહુષો દદૃશે પુરમ્
વિવિધ દિવ્ય વૈભવો સાથે મહોદય શહેર શોભાયમાન હતું; મહાન રાજા અને પરાક્રમી નહુષએ એ શહેરને જોયું.
પુરપ્રાંતે વનં દિવ્યં દિવ્યવૃક્ષૈરલંકૃતમ્ । તદ્વિવેશ મહાવીરો નંદનં હિ યથાઽમરઃ
શહેરના કાંઠે એક દિવ્ય વન હતું, જે દિવ્ય વૃક્ષોથી શોભાયમાન હતું; મહાવીર એ વનમાં પ્રવેશ્યો, જેમ અમર નંદન વનમાં જાય છે.
રથેન સહ ધર્માત્મા તેન માતલિના સહ । પ્રવિષ્ટઃ સ તુ રાજેંદ્રો વનમધ્યે સરિત્તટે
માતલિ સાથે ધર્માત્મા રાજા રથમાં બેઠો અને એ વનના મધ્યમાં, નદીના કિનારે પ્રવેશ્યો.
તત્ર તા રૂપસંયુક્તા દિવ્યા નાર્યઃ સમાગતાઃ । ગંધર્વા ગીતતત્ત્વજ્ઞા જગુર્ગીતૈર્નૃપોત્તમમ્
ત્યાં રૂપવતી દિવ્ય સ્ત્રીઓ ભેગી થઈ; ગીતવિદ્યામાં પારંગત ગંધર્વોએ રાજાને ગીતથી પ્રસન્ન કર્યો.
સૂતાશ્ચ માગધાઃ સર્વે તં સ્તુવંતિ નૃપોત્તમમ્ । રાજાનમાયુપુત્રં તં ભ્રાજમાનં યથા રવિમ્
બધા સૂત અને માગધોએ એ તેજસ્વી અયુપુત્ર રાજાને, જે સૂર્ય સમાન ચમકતો હતો, સ્તુતિઓથી વંદન કર્યો.
શુશ્રાવ ગીતં મધુરં નહુષઃ કિન્નરેરિતમ્
નહુષે કિન્નરો દ્વારા ગવાયેલું મીઠું ગીત સાંભળ્યું.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નહુષાખ્યાને એકાદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેણાની વાર્તા, ગુરુતીર્થ મહિમા, ચ્યવનની કથા અને નહુષની કહાણીનો એકસો અગિયારમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
કુંજલ ઉવાચ- તદેવ ગાનં ચ સુરાંગનાભિર્ગીતં સમાકર્ણ્ય ચ ગીતકૈર્ધ્રુવૈઃ । સમાકુલા ચાપિ બભૂવ તત્ર સા શંભુપુત્રી પરિચિંતયાના
કુંજલાએ કહ્યું: એ જ ગીત દેવકન્યાઓએ ગાયું, તેની ધ્રુવીઓ સાથે ગવાયેલું ગીત સાંભળીને શંભુની પુત્રી મનમાં વિચારોમાં પડી અને ગભરાઈ ગઈ.
આસનાત્તૂર્ણમુત્થાય મહોત્સાહેન સંયુતા । તૂર્ણં ગતા વરારોહા તપોભાવસમન્વિતા
એ મહિલા ઉત્સાહથી તરત જ બેઠેલી જગ્યા પરથી ઊભી રહી અને તપસ્યાની શક્તિથી ભરપૂર, ઝડપથી ત્યાંથી ચાલતી ગઈ.
તં દૃષ્ટ્વા દેવસંકાશં દિવ્યરૂપસમપ્રભમ્ । દિવ્યગંધાનુલિપ્તાંગં દિવ્યમાલાભિશોભિતમ્
તેણે જ્યારે તેને જોયો, જે દેવો જેવો તેજસ્વી અને દિવ્ય રૂપવાળો હતો, દેવગંધથી અંજાયેલાં અંગો અને દિવ્ય માળાઓથી શોભતો હતો,
દિવ્યૈરાભરણૈર્વસ્ત્રૈઃ શોભિતં નૃપનંદનમ્ । દીપ્તિમંતં યથા સૂર્યં દિવ્યલક્ષણસંયુતમ્
દિવ્ય આભૂષણો અને વસ્ત્રોથી શોભતો, રાજાઓના આનંદરૂપ એ પુરુષ સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો અને સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હતો.
કિં વા દેવો મહાપ્રાજ્ઞો ગંધર્વો વા ભવિષ્યતિ । કિં વા નાગસુતઃ સોયં કિંવા વિદ્યાધરો ભવેત્
શું એ દેવ છે, મહા વિદ્વાન છે કે ગંધર્વ છે? શું એ નાગપુત્ર છે કે વિદ્યા ધરાવનાર છે?
દેવેષુ નૈવ પશ્યામિ કુતો યક્ષેષુ જાયતે । અનયા લીલયા વીરઃ સહસ્રાક્ષોપિ જાયતે
દેવોમાં તો એવો કોઈ દેખાતો નથી, તો યક્ષોમાં તો કેવી રીતે હોઈ શકે? સહસ્ત્રનેત્ર ઈન્દ્ર પણ આવી સહજતા અને રમતમાં જન્મતો નથી.
શંભુરેષ ભવેત્કિંવા કિંવા ચાયં મનોભવઃ । કિંવા પિતુઃ સખા મે સ્યાત્પૌલસ્ત્યોઽયં ધનાધિપઃ
શું એ શંભુ છે કે મનમોહન દેવ છે? કે પછી એ મારા પિતાનો મિત્ર છે, કે પૌલસ્ત્યનો પુત્ર, ધનની દેવી છે?
એવં સમા ચિંતયતી ચ યાવત્તાવત્ત્વરં રૂપગુણાધિપા સા । સમેત્ય રંભાસુ મહાસખીભિરુવાચ તાં શંભુસુતાં પ્રહસ્ય
એવી રીતે તે વિચારી રહી હતી, ત્યારે સૌ રૂપ અને ગુણમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાની મહાસખીઓ સાથે રંભા આવી, અને હસતાં શંભુની પુત્રીને કહ્યું.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નહુષાખ્યાને દ્વાદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેણાની વાર્તા, ગુરુતીર્થ મહિમા, ચ્યવનની કથા અને નહુષની કહાણીનો એકસો બારમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
રંભોવાચ- તપ એતત્પરિત્યજ્ય કિંવા લોકયસે શુભે । તપસઃ ક્ષરણં સ્યાદ્વૈ પુરુષસ્યાપિ ચિંતનાત્
રંભાએ કહ્યું: હે શુભે, તું તપસ્યા કેમ છોડે છે અથવા કેમ ચિંતામાં પડી છે? મનની ચંચળતા પુરુષનું તપ પણ ક્ષીણ કરી નાખે છે.
અશોકસુંદર્યુવાચ- તપસિ મે મનો લીનં નહુષસ્યાપિ કામ્યયા । ન માં ચાલયિતું શક્તા દેવાસુરમહોરગાઃ
અશોકસુંદરીએ કહ્યું: મારું મન તપમાં લીન છે, પણ નહુષ માટેની ઇચ્છાથી. દેવ, દાનવ કે મહાનાગ પણ મને ચળવળાવી શકતા નથી.
એનં દૃષ્ટ્વા મહાભાગે મે મનશ્ચલતે ભૃશમ્ । રંતુમિચ્છામ્યહં ગત્વા એવમુત્સુકતાં ગતમ્
પણ, જ્યારે મેં તેને જોયો, હે મહાભાગ્યવતી, ત્યારે મારું મન ખૂબ જ અશાંત થઈ ગયું; હવે હું તેની પાસે જઈને એક થવા માંગું છું, એટલી મારી આતુરતા છે.