પાર્વત્યુવાચ। કસ્મિન્કાર્યસમારંભે સમાયાતઃ પુરંદરઃ । સ્વર્ગલોકાદિમં લોકમેતદાખ્યાતુમર્હસિ
પાર્વતીએ પૂછ્યું: કયા કાર્ય માટે પુરંદર સ્વર્ગલોક છોડીને અહીં આવ્યો હતો? કૃપા કરીને એ વાત મને કહો.
વાર્ત્રઘ્ની ચ નદી કેન નિરુક્તેન નિગદ્યતે । પુરંદરપુરં દેવ બ્રહ્મઘોષનિનાદિતમ્ । સંભાવયતિ યોઽજસ્રં મમ તત્સંગમં વદ
વર્ત્રઘ્ની નદી કયા નામથી ઓળખાય છે? દેવ, પુરંદરપુરમાં જ્યાં બ્રહ્માના ગુણગાનથી ગૂંજાય છે, અને જે સતત એ નદીનું માન કરે છે—એના સંગમ વિશે મને કહો.
મહાદેવ ઉવાચ। અસ્મિંશ્ચૈવ તુ ભૂર્લોકે પ્રશ્નોઽયં સમભૂત્પુરા । યુધિષ્ઠિરેતિ વિખ્યાતો રાજા વૈ ધાર્મિકો મહાન્
મહાદેવ બોલ્યા: આ ભૂલોકમાં પણ એ પ્રશ્ન એક વખત ઉઠ્યો હતો. ત્યાં યુધિષ્ઠિર નામે એક મહાન અને ધર્મનિષ્ઠ રાજા હતો.
પૃષ્ટવાન્સ તુ ભીષ્માય ધર્મિણે જ્ઞાનરૂપિણે । તેનોક્તં યત્તુ તદ્દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ તવાગ્રતઃ
એ રાજાએ ધર્મમય અને જ્ઞાનમય ભીષ્મને પૂછ્યું. ભીષ્મે જે કહ્યું, એ દેવી, હવે હું તારી સામે કહું છું.
દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ । વૃત્રવાસવયોર્યુદ્ધમભવલ્લોમહર્ષણમ્
દસ હજાર વર્ષ અને દસ સો વર્ષ સુધી વૃત્ર અને વાસવ વચ્ચે રોમાંચક યુદ્ધ થયું.
તતઃ પરાજિતઃ શક્રઃ કૃત્વા વૃત્રેણ સંવિધમ્ । અદ્રોહે સ રણં ત્યક્ત્વા જગામ શરણં મમ
પછી શક્ર પરાજિત થયો અને વૃત્ર સાથે સંમતિ કરીને, કોઈ દગો કર્યા વિના, યુદ્ધ છોડીને મારી પાસે આશ્રય લેવા આવ્યો.
વાર્ત્રઘ્ન્યા સંગમે પુણ્યે તોષયામાસ શંકરમ્ । અથાંતરિક્ષેઽહં દેવિ દર્શનં દત્તવાંસ્તદા
વર્ત્રઘ્ની નદીના પવિત્ર સંગમ પર તેણે શંકરને પ્રસન્ન કર્યો. ત્યારબાદ, દેવી, હું આકાશમાં દેખાયો અને તેને દર્શન આપ્યું.
મમગાત્રાત્તુ યદ્ભસ્મ પતિતં કાશ્યપી તટે । ભસ્મગાત્રેતિ તત્પુણ્યં લિંગં દેવિ વિનિર્મિતમ્
મારા શરીર પરથી જે ભસ્મ કાશ્યપી નદીના કાંઠે પડ્યું, એ સ્થળે, દેવી, ભસ્મગાત્ર નામનું પવિત્ર લિંગ સ્થાપિત થયું.
ભૂતેશ્વરં ભસ્મગાત્રં બ્રહ્મણા સંપ્રતિષ્ઠિતમ્ । તસ્ય વૈ દર્શનાદેવ બ્રહ્મહત્યા લયં વ્રજેત્
ભૂતેશ્વર ભસ્મગાત્ર લિંગ બ્રહ્માએ સ્થાપ્યું હતું. માત્ર એનું દર્શન કરવાથી પણ બ્રહ્મહત્યાનો પાપ નાશ પામે છે.
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યઃ શ્રાદ્ધં કૃત્વા યુગાદિષુ । તદહં સુપ્રસન્નોઽભૂદિન્દ્રાય સુમહાત્મને
યુગાદિમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી બધા પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે. ત્યારબાદ હું મહાત્મા ઇન્દ્ર પર ખૂબ પ્રસન્ન થયો.
યદ્યત્ત્વં વાંછસે દેવ તત્સર્વં હિ દદામિ તે । અનેન વજ્રયોગેન શીઘ્રં વૃત્રં હનિષ્યસિ
દેવ, તું જે કંઈ ઈચ્છે છે, એ બધું હું તને આપું છું. આ વજ્રના સંયોગથી તું વૃત્રને ઝડપથી મારે છે.
શક્ર ઉવાચ। ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન દિતિજં ચ દુરાસદમ્ । વજ્રેણ નિહનિષ્યામિ પશ્યતસ્તે સુરોત્તમ
શક્ર બોલ્યો: ભગવાન, આપની કૃપાથી હું દિતિના દુર્લભ પુત્રને વજ્રથી મારીશ, એ પણ આપના દર્શનમાં, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ.
એવમુક્ત્વા તદા ઇંદ્રો ગતવાંશ્ચાસુરં પ્રતિ । તદા દુંદુભયો નેદુર્દેવસૈન્યે વિશેષતઃ
આ રીતે કહીને, ઇન્દ્ર અસુર તરફ ગયો. ત્યારે દેવસૈનામાં વિશેષ કરીને દુન્દુભિઓ વાગવા લાગી.
મૃદંગ ડિંડિમાશ્ચૈવ ભેરી તૂર્યાણ્યનેકશઃ । અસુરાણાં ચ સર્વેષાં વૃત્તિલોભો મહાનભૂત
મૃદંગ, ડિંડિમ, ભેરી અને અનેક વાદ્યો વગાડવામાં આવ્યા. બધા અસુરોમાં મોટો લોભ જાગ્યો.
બલવાન્મઘવા ચૈવ ક્ષણેન સમજાયત્ । તમાવિષ્ટં તતો જ્ઞાત્વા ઋષયઃ પન્નગાસ્તથા
બળવાન મઘવાન તરત જ પ્રગટ થયો. તેને આવૃત્ત જોઈને ઋષિઓ અને નાગોએ પણ એ ઓળખી લીધું.
સ્તુવંતિ શક્રમીશાનં સ્તુત્યા જયજયેતિ ચ । ગચ્છતસ્તસ્ય શક્રસ્ય યુદ્ધકામસ્ય સન્નિધૌ । ઋષિભિઃ સ્તૂયમાનસ્ય રૂપમાસીત્સુદુર્ભરમ્
ઋષિઓએ શક્ર, ઈશાનનું સ્તુતિ અને જયજયકારથી ગાન કર્યું. યુદ્ધ માટે ઉત્સુક શક્ર જ્યારે જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે ઋષિઓએ તેની સ્તુતિ કરતા, તેનું રૂપ સહન કરવું અતિ કઠિન બન્યું.
મહાદેવ ઉવાચ। વૃત્રસ્યસહસા દેવિ તદા સંગ્રામમૂર્દ્ધનિ । અભવન્યાનિ લિંગાનિ શરીરે તાનિ મે શૃણુ
મહાદેવ બોલ્યા: દેવી, વૃત્ર સાથેના યુદ્ધના શિખરે, મારા શરીરે અનેક લિંગો પ્રગટ થયા. એ બધું સાંભળ.
જ્વલતાસ્યોભવદ્ધોરો વૈવર્ણ્યમભવત્પરમ્ । ગાત્રકંપશ્ચ સુમહાન્શ્વાસઃ સોષ્મા વ્યજાયત્
પ્રજ્વલિત મુખ દેખાયું, શરીરમાં ભારે ફિકાશ આવી, અંગોમાં કંપન અને ઉગ્ર ઉશ્કેરાટ સાથે શ્વાસ પણ જોરદાર થયો.
રોમહર્ષશ્ચ તીવ્રોઽભૂચ્છ્વાસશ્ચૈવ મહાનભૂત્ । નિષ્પપાત મહાઘોરા ઉલ્કાઃ પાર્શ્વં પ્રપેદિરે
શરીરે રોંવાટા ઉભા થઈ ગયા, ભારે કંપન શરૂ થયું અને એક મોટો ઉચ્છ્વાસ નીકળ્યો; ભયાનક ઉલ્કાઓ પડીને બાજુએ વાગી.
ગૃધ્રા વટાઃ શ્યેન કંકા વચો મુંચન્સુદારુણાઃ । વૃત્રસ્યોપરિ તે સર્વે ચક્રવત્પરિબભ્રમુઃ
ગિધ, વટવાઘડ, શ્યેન અને કાંક જેવા પક્ષીઓ ભયજનક અવાજો કરતા, બધા વૃત્રના ઉપર ચક્રની જેમ ફરતા.
તતઃ સ ગજમાસ્થાય ઇંદ્રસ્તત્ર સમાગતઃ । વજ્રોદ્યતકરસ્તત્ર શક્રસ્તં દૈત્યમાસદત્
પછી ઇન્દ્ર પોતાના હાથી પર ચડીને ત્યાં આવ્યો; હાથમાં વજ્ર ઊંચકીને શક્ર એ દૈત્ય પાસે પહોંચ્યો.
અમાનુષમથો નાદં સ મુમોચ સુરેશ્વરઃ । વૃત્રાસુરસ્ય યતતઃ શક્રો વજ્રમપાતયત્
પછી દેવોના સ્વામી એ અમાનવી અવાજ કર્યો; વૃત્રાસુર પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો ત્યારે શક્ર એ વજ્ર ફેંક્યો.
સ વજ્રઃ સુમહાતેજાઃ કાલાગ્નિસદૃશો મહાન્ । સમુદ્રસ્ય તટે વૃત્રં શક્રો દૈત્યમપાતયત્
એ વજ્ર અત્યંત તેજસ્વી અને પ્રલયાગ્નિ જેવો હતો; શક્ર એ સમુદ્રના કાંઠે વૃત્ર દૈત્ય પર ફેંક્યો.
તતો નાદઃ સમભવત્પુનરેવ સમંતતઃ । વૃત્રં વિનિહતં દૃષ્ટ્વા સર્વદેવભયંકરમ્
પછી ચારે બાજુ ફરીથી મોટો અવાજ થયો, વૃત્રને મારેલો જોઈને બધા દેવતાઓ ડરી ગયા.
પુષ્પવૃષ્ટિસ્તુ મહતી ઇંદ્ર મૂર્ધ્નિ પપાત હ । વૃત્રં હત્વા સ ભગવાન્દાનવેશં ભયંકરમ્
મોટી ફૂલોની વર્ષા ઇન્દ્રના માથા પર પડી; વૃત્રને મારીને, એ ભગવાન ભયાનક દાનવપતિનો વિનાશક બન્યો.
સ્તૂયમાનોઽમરૈઃ સાર્દ્ધં દેવદાનીં તમાવિશત્ । અથ વૃત્રશરીરાત્તુ નિર્ગતં તેજ ઉત્તમમ્
અમરદેવતાઓ સાથે તેની સ્તુતિ થવા લાગી અને એ દેવનગરમાં પ્રવેશ્યો; પછી વૃત્રના શરીરમાંથી ઉત્તમ તેજ બહાર આવ્યું.
બ્રહ્મહત્યામહાઘોરા રૌદ્ર લોકભયંકરી । કરાલવદના સા ચ વિકૃતા કૃષ્ણપિંગલા
ભયાનક બ્રહ્મહત્યાનો પાપ, જે લોકોએ ડરાવે છે, વિકરાળ મુખવાળી, વિકૃત, કાળી અને પીળાશ પડતી હતી.
કપાલમાલિની ચૈવ સુકૃશા નગનંદિનિ । રુધિરાક્તા ચ પાપિષ્ઠા મીનગંધાતિભીષણા
કપાળની માળા પહેરેલી, દુર્બળ, પર્વતકન્યા, લોહીથી લથપથ, અત્યંત પાપી અને માછલી જેવી દુર્ગંધથી ભયાનક હતી.
સાનિષ્ક્રમ્ય મહાદેવિ તાદૃગ્રૂપા ભયાવહા । ઇંદ્રમન્વેષયામાસ તદા વૈ સુરસત્તમે
એ મહાદેવી એવો ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને બહાર આવી અને સર્વશ્રેષ્ઠ દેવતા ઇન્દ્રને શોધવા લાગી.
નિર્ધાવતી તતઃ સા તુ દૃષ્ટ્વા શક્રં મહૌજસમ્ । કંઠે જગ્રાહ દેવેંદ્રં સુલગ્ના સાભવત્તદા
પછી એ મહાશક્તિશાળી શક્રને જોઈ, દોડતી આવી અને દેવરાજને ગળે પકડીને મજબૂતીથી જકડી લીધો.