આકર્ણ્ય સર્વં મુનિના પ્રયુક્તમાશ્ચર્યભૂતં સ હિ ચિંત્યમાનઃ । તસ્યાંતમેકઃ પરિકર્તુકામ આયોઃ સુતઃ કોપમથો ચકાર
મુનિએ જે બધું કહ્યું તે આશ્ચર્યજનક હતું, એ સાંભળીને આયુનો પુત્ર વિચારમાં પડ્યો અને અંતને નાશ કરવા ઈચ્છી ગુસ્સે થયો.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નાહુષાખ્યાનેઽષ્ટોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનની વાર્તા, ગુરુતીર્થના મહિમા, ચ્યવનના ચરિત્ર અને નહુષની કથા એમ આ એકસો આઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
કુંજલ ઉવાચ- પ્રણિપત્ય પ્રસાદ્યૈવ વશિષ્ઠં તપતાં વરમ્ । આમંત્ર્ય નિર્જગામાથ બાણપાણિર્ધનુર્ધરઃ
કુંજલે કહ્યું: વશિષ્ઠ મહર્ષિને વંદન કરીને અને પ્રસન્ન કરી, ધનુષ્ય-બાણ લઈને તેણે તેમને વિદાય આપી અને ત્યાંથી નીકળી ગયો.
એણસ્ય માંસં સુવિપાચ્યભોજિતં બાલસ્તયા રક્ષિત એવ બુદ્ધ્યા । આયોઃ સુપુત્રઃ સગુણઃ સુરૂપો દેવોપમો દેવગુણૈશ્ચ યુક્તઃ
હરણનું માંસ સારી રીતે રાંધીને, સમજદારીથી એ બાળકે સાચવી રાખ્યું હતું. આયુનો પુત્ર ગુણવાન, સુંદર અને દેવ જેવો દેવગुणોથી ભરેલો હતો.
તેનૈવ માંસેન સુસંસ્કૃતેન મૃષ્ટેન પક્વેન રસાનુગેન । તમેવ દૈત્યં પરિભાષ્ય સૂદો દુષ્ટં સુહર્ષેણ વ્યભોજયત્તદા
એ સ્વાદિષ્ટ અને સારી રીતે તૈયાર કરેલું માંસ લઈ, રસથી ભરેલું, રસોઈયાએ દૈત્યને ખુશીથી આપી અને કહ્યું.
બુભુજે દાનવો માંસં રસસ્વાદુસમન્વિતમ્ । હર્ષેણાપિ સમાવિષ્ટો જગામાશોકસુંદરીમ્
દૈત્યે એ સ્વાદિષ્ટ રસવાળું માંસ ખાધું અને આનંદથી ભરાઈને અશોકસુંદરી પાસે ગયો.
તામુવાચ તતસ્તૂર્ણં કામોપહતચેતનઃ । આયુપુત્રો મયા ભદ્રે ભક્ષિતઃ પતિરેવ તે
પછી, કામથી અંધ થયેલો, તેણે તુરંત કહ્યું: 'હે સુંદર, આયુનો પુત્ર મેં ખાઈ નાખ્યો છે, એ તારો પતિ હતો.'
મામેવ ભજ ચાર્વંગિ ભુંક્ષ્વ ભોગાન્મનોનુગાન્ । કિં કરિષ્યસિ તેન ત્વં માનુષેણ ગતાયુષા
હે સૌંદર્યવતી, હવે મને સ્વીકાર અને મનગમતા ભોગ ભોગવી. એ મરેલા માનવ સાથે તારે શું કામ છે?
પ્રત્યુવાચ સમાકર્ણ્ય શિવકન્યા તપસ્વિની । ભર્તા મે દૈવતૈર્દત્તો અજરો દોષવર્જિતઃ
શિવપુત્રી તપસ્વિએ સાંભળીને ઉત્તર આપ્યો: 'મારા પતિને દેવોએ આપ્યો છે, એ કદી વૃદ્ધ થતો નથી અને કોઈ દોષ નથી.'
તસ્ય મૃત્યુર્ન વૈ દૃષ્ટો દેવૈરપિ મહાત્મભિઃ । એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં દાનવો દુષ્ટચેષ્ટિતઃ
એના મૃત્યુને તો દેવો કે મહાન આત્માઓ પણ જોઈ શક્યા નથી. આ સાંભળીને દૈત્યે દુષ્ટ વર્તન કર્યું.
તામુવાચ વિશાલાક્ષીં પ્રહસ્યૈવ પુનઃ પુનઃ । અદ્યૈવ ભક્ષિતં માંસમાયુપુત્રસ્ય સુંદરિ
એ દૈત્યે વિશાળ આંખવાળી અશોકસુંદરીને વારંવાર હસીને કહ્યું: 'આજે આયુના પુત્રનું માંસ ખાઈ લીધું છે, હે સુંદર.'
જાતમાત્રસ્ય બાલસ્ય નહુષસ્ય દુરાત્મનઃ । એવમાકર્ણ્ય સા વાક્યં કોપં ચક્રે સુદારુણમ્
એ નવજાત બાળક નહુષ દુષ્ટ મનનો હતો. આ સાંભળીને એણે ભયંકર ગુસ્સો કર્યો.
પ્રોવાચ સત્યસંસ્થા સા તપસા ભાવિતા પુનઃ । તપ એવ મયા તપ્તં મનસા નિયમેન વૈ । આયુસુતશ્ચિરાયુશ્ચ સત્યેનૈવ ભવિષ્યતિ
સત્યમાં સ્થિર અને તપથી પવિત્ર થયેલી એણે ફરી કહ્યું: 'મેં મનથી અને નિયમથી તપ કર્યું છે. આયુનો પુત્ર સત્યના બળે દીર્ઘાયુ રહેશે.'
ઇતો ગચ્છ દુરાચાર યદિ જીવિતુમિચ્છસિ । અન્યથા ત્વામહં શપ્સ્યે પુનરેવ ન સંશયઃ
હે દુષ્ટ, જો જીવવું હોય તો અહીંથી ચાલે જા, નહિ તો હું તને ફરીથી શાપ આપીશ, એમાં શંકા નથી.
એવમાકર્ણિતં તસ્યાઃ સૂદેન નૃપતિં પ્રતિ । પરિત્યજ્ય મહારાજ એતામન્યાં સમાશ્રય
એના મોઢેથી આ સાંભળીને રસોઈયાએ રાજાને કહ્યું: 'હે મહારાજ, આને છોડો અને બીજું શોધો.'
સૂદેન પ્રેષિતો દૈત્યઃ સ હુંડઃ પાપચેતનઃ । નિર્જગામ ત્વરાયુક્તઃ સ સ્વાં ભાર્યાં પ્રિયાં પ્રતિ
રસોઈયાએ મોકલેલો પાપી મનવાળો દૈત્ય હુંડા ઝડપથી પોતાની પ્રિય પત્ની પાસે ગયો.
ચેષ્ટિતં નૈવ જાનાતિ દાસ્યા સૂદેન યત્કૃતમ્ । તસ્યૈ નિવેદિતં સર્વં પ્રિયાયૈ વૃત્તમેવ ચ
દાસી રસોઈયાએ શું કર્યું છે એ જાણતી નથી; બધું જ તેની પ્રિયાને કહી દેવામાં આવે છે, સાથે સાથે તેનો વ્યવહાર પણ.
સૂત ઉવાચ- અશોકસુંદરી સા ચ મહતા તપસા કિલ । દુઃખશોકેન સંતપ્તા કૃશીભૂતા તપસ્વિની
સૂતાએ કહ્યું: અશોકસુંદરીએ ભારે તપ કરીને, દુઃખ અને શોકથી દુર્બળ બની, પોતે તપસ્વિ બની હતી.
ચિંતયંતી પ્રિયં કાંતં તં ધ્યાયતિ પુનઃ પુનઃ । કિં ન કુર્વંતિ વૈ દૈત્યા ઉપાયૈર્વિવિધૈરપિ
પોતાના પ્રિય પતિને વિચારતી અને વારંવાર ધ્યાન કરતી હતી; દૈત્યોએ તો કેટલાંય ઉપાય અજમાવ્યા, એવું શું છે જે તેઓ નથી કરતા?
ઉપાયજ્ઞાઃ સદા બુદ્ધ્યા ઉદ્યમેનાપિ સર્વદા । વર્તંતે દનુજશ્રેષ્ઠા નાનાભાવૈશ્ચ સર્વદા
દૈત્યોએ હંમેશા બુદ્ધિ અને પ્રયત્નથી અનેક રીતે ઉપાય શોધ્યા છે; તેઓ અનેક રીતથી કામ કરતા રહે છે.
માયોપાયેન યોગેન હૃતાહં પાપિના પુરા । તથા સ ઘાતિતઃ પુત્ર આયોશ્ચૈવ ભવિષ્યતિ
મારે પણ એક વખત પાપી દ્વારા માયા અને યોગથી અપહરણ કરવામાં આવ્યું હતું; એ જ રીતે તેના પુત્રને પણ મારી નાખ્યો અને હવે આયુ સાથે પણ એવું જ થશે.
યં દૃષ્ટ્વા દૈવયોગેન ભવિતારમનામયમ્ । ઉદ્યમેનાપિ પશ્યેત કિં વા નશ્યતિ વા ન વા
દૈવી ભાગ્યથી જે નિરોગી રહેશે એવો જોવામાં આવે, તો પ્રયત્નથી પણ જોઈ શકાય કે એ નાશ પામે છે કે નહીં.
કિં વા સ ઉદ્યમઃ શ્રેષ્ઠઃ કિં વા તત્કર્મજં ફલમ્ । ભાવિભાવઃ કથં નશ્યેત્તતો વેદઃ પ્રતિષ્ઠતિ
પ્રયત્ન શ્રેષ્ઠ છે કે કર્મથી મળતું ફળ? જે destined છે, તે કેવી રીતે ટળી શકે? એ માટે જ વેદ અડગ છે.
વિશેષો ભાવિતો દેવૈઃ સ કથં ચાન્યથા ભવેત્ । એવમેવં મહાભાગા ચિંતયંતી પુનઃ પુનઃ
દેવતાઓએ વિશેષ ભાગ્ય નક્કી કર્યું છે, તો પછી એ બીજું કેમ થઈ શકે? એ રીતે, મહાભાગ્યવતી, એ વારંવાર વિચારે છે.
કિન્નરો વિદ્વરો નામ બૃહદ્વંશોમહાતનુઃ । સનાભ્યોર્ધનરઃ કાયઃ પક્ષાભ્યાં હિ વિવર્જિતઃ
વિદ્વર નામનો એક કિન્નર હતો, જે મહાન વંશ અને બળવાન શરીર ધરાવતો હતો; તેની કમરથી ઉપર માનવદેહ હતો અને પાંખો નહોતા.
દ્વિભુજો વંશહસ્તસ્તુ હારકંકણશોભિતઃ । દિવ્યગંધાનુલિપ્તાંગો ભાર્યયા સહ ચાગતઃ
તેના બે હાથ હતા, વાંસળી પકડી હતી, ગળામાં હાર અને હાથમાં કંકણથી શોભતો હતો; શરીરે દિવ્ય સુગંધ લગાવેલી હતી અને પત્ની સાથે આવ્યો હતો.
તામુવાચ નિરાનંદાં સ સુતાં શંકરસ્યહિ । કિમર્થં ચિંતસે દેવિ વિદ્વરં વિદ્ધિ ચાગતમ્
તેને શંકરજીની દુઃખી દીકરીને કહ્યું: 'હે દેવી, તું શા માટે ચિંતિત છે? જાણ કે વિદ્વર અહીં આવ્યો છે.'
કિન્નરં વિષ્ણુભક્તં માં પ્રેષિતં દેવસત્તમૈઃ । દુઃખમેવં ન કર્તવ્યં ભવત્યા નહુષં પ્રતિ
'હું કિન્નર છું, વિષ્ણુભક્ત છું અને દેવોમાં શ્રેષ્ઠોએ મને મોકલ્યો છે; તારે નાહુષ માટે આવું દુઃખ કરવું નહીં.'
હુંડેન પાપચારેણ વધાર્થં તસ્ય ધીમતઃ । કૃતમેવાખિલં કર્મ હૃતશ્ચાયુસુતઃ શુભે
હુંડએ દુષ્ટતાથી અને છેતરપિંડીથી એ બુદ્ધિશાળી માટે મૃત્યુ લાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, બધું કરી નાખ્યું અને આયુના પુત્રને પણ લઈ ગયો, હે શુભે.
સ તુ વૈ રક્ષિતો દેવૈરુપાયૈર્વિવિધૈરપિ । હુંડ એવં વિજાનાતિ આયુપુત્રો હૃતો મયા
પણ દેવતાઓએ વિવિધ ઉપાયોથી તેને બચાવ્યો હતો; હુંડા જાણે છે કે આયુનો પુત્ર મેં લઈ ગયો છે.