એતન્મે સંશયં જાતં તદ્ભવાંશ્છેત્તુમર્હતિ । અન્યઃ કોપિ મહાપ્રાજ્ઞઃ કુત્રાસૌ નહુષેતિ ચ
મને આ શંકા ઉદ્ભવી છે, એ તમે દૂર કરો. મહાપંડિત, આ નહુષ કોણ છે અને ક્યાં છે, એ બીજું કોણ કહી શકે?
તત્સર્વં તાત મે બ્રૂહિ કારણાંતરમેવ હિ । વશિષ્ઠ ઉવાચ- આયુ રાજા સ ધર્માત્મા સપ્તદ્વીપાધિપો બલી
પિતા, આ બધું અને બીજું કારણ પણ મને કહો. વશિષ્ઠ કહે છે: તે રાજા આયુ ધર્મનિષ્ઠ અને શક્તિશાળી હતો, સાત દ્વીપનો સ્વામી હતો.
ભાર્યા ઇંદુમતી તસ્ય સત્યરૂપા યશસ્વિની । તસ્યામુત્પાદિતઃ પુત્રો ભવાન્વૈ ગુણમંદિરમ્
તેની પત્નીનું નામ ઇન્દુમતી હતું, જે સત્ય અને યશથી પ્રસિદ્ધ હતી. એમાંથી તમે જન્મ્યા, સર્વ ગુણોના ભંડાર.
આયુના રાજરાજેન સોમવંશસ્ય ભૂષણમ્ । હરસ્ય કન્યા સુશ્રોણી ગુણરૂપૈરલંકૃતા
રાજાઓના રાજા આયુએ તમને ચંદ્રવંશનું શોભા રૂપે જન્મ આપ્યો. હરાની દીકરી, સુંદર કટિવાળી, ગુણ અને રૂપથી શોભાયમાન હતી.
અશોકસુંદરી નામ્ના સુભગા ચારુહાસિની । તસ્ય હેતોસ્તપસ્તેપે નિરાલંબા તપોવને
તેનું નામ અશોકસુંદરી હતું, ભાગ્યશાળી અને મોહક સ્મિતવાળી. તમારા માટે, એ એકલી જ તપોવનમાં નિર્ભર રહી તપ કરતી હતી.
તસ્યા ભર્તા ભવાન્સૃષ્ટો ધાત્રા યોગેન નિશ્ચિતઃ । ગંગાયાસ્તીરમાશ્રિત્ય ધ્યાનયોગ સમાશ્રિતા
સૃષ્ટિકર્તાએ યોગશક્તિથી ચોક્કસપણે તમને તેના પતિ તરીકે રચ્યા. ગંગાના કિનારે રહી એ ધ્યાન અને યોગમાં લીન રહી.
હુંડશ્ચ દાનવેંદ્રો યો દૃષ્ટ્વા ચૈકાકિનીં સતીમ્ । તપસા પ્રજ્વલંતીં ચ સુભગાં કમલેક્ષણામ્
ત્યાં દાનવોના રાજા હુંડાએ, એને એકલી, સ્થિર અને તપથી તેજસ્વી તથા કમળ જેવી આંખોવાળી જોઈ—
રૂપૌદાર્યગુણોપેતાં કામબાણૈઃ પ્રપીડિતઃ । તાં બભાષેઽન્તિકં ગત્વા મમ ભાર્યા ભવેતિ ચ
સુંદરતા, ઉદારતા અને ગુણોથી યુક્ત એ સ્ત્રીને જોઈ, કામના તીરોને કારણે પીડાયેલી સ્થિતિમાં, એ પાસે જઈ કહ્યું: 'મારી પત્ની બનો.'
એવં સા તદ્વચઃ શ્રુત્વા તમુવાચ તપસ્વિની । મા હુંડ સાહસં કાર્ષીર્મા જલ્પસ્વ પુનઃ પુનઃ
એના શબ્દો સાંભળી, તપસ્વિ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'હુંડા, દુશ્મનાવટ ન કર, અને વારંવાર આવી રીતે બોલશો નહીં.'
અપ્રાપ્યાહં ત્વયા વીર પરભાર્યા વિશેષતઃ । દૈવેન મે પુરા સૃષ્ટ આયુપુત્રો મહાબલઃ
'હું તારી માટે અપ્રાપ્ય છું, ખાસ કરીને કારણ કે હું બીજાની પત્ની છું. દૈવથી મને આયુનો શક્તિશાળી પુત્ર મળવાનો પહેલેથી જ નિર્ધારિત છે.'
નહુષો નામ મેધાવી ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ । દેવદત્તો મહાતેજા અન્યથા ત્વં કરિષ્યસિ
'નહુષ નામે એક બુદ્ધિશાળી પુત્ર અવશ્ય જન્મશે—આમાં કોઈ સંશય નથી. તે દેવો દ્વારા આપેલો અને મહાતેજસ્વી હશે; નહિંતર તું બીજું કંઈ કરશે.'
તતઃ શાપ્રં પદાસ્યામિ યેન ભસ્મી ભવિષ્યસિ । એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં કામબાણૈઃ પ્રપીડિતઃ
'પછી હું તને શાપ આપીશ, જેના કારણે તું ભસ્મ થઈ જઈશ.' આવું સાંભળી, કામના તીરોની પીડામાં એ દાનવ—
વ્યાજેનાપિ હૃતા તેન પ્રણીતા નિજમંદિરે । જ્ઞાત્વા તયા મહાભાગ શપ્તોઽસૌ દાનવાધમઃ
એણે છેતરપિંથી એને અપહરણ કરી પોતાના ઘેર લઈ ગયો. એ જાણતાં, ધન્ય સ્ત્રીએ એ પાપી દાનવને શાપ આપ્યો.
નહુષસ્યૈવ હસ્તેન તવ મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ । અજાતે ત્વયિ સંજાતા વદસે ત્વં યથૈવ તત્
'નહુષના હાથથી જ તારો અંત આવશે. તારો જન્મ પણ ન થયો ત્યારે આ વાત કહી દેવામાં આવી હતી, જેમ તમે હવે સાંભળી.'
સ ત્વમાયુસુતો વીર હૃતો હુંડેન પાપિના । સૂદેન રક્ષિતો દાસ્યા પ્રેષિતો મમ ચાશ્રમમ્
હે આયુપુત્ર, તને પાપી હુંડાએ અપહરણ કર્યો હતો. રસોઈયા અને દાસી દ્વારા સુરક્ષિત રાખી, તને મારા આશ્રમમાં મોકલવામાં આવ્યો.
ભવંતં વનમધ્યે ચ દૃષ્ટ્વા ચારણકિન્નરૈઃ । યત્તુ વૈ શ્રાવિતં વત્સ મયા તે કથિતં પુનઃ
જ્યારે વનમાં ચરણ અને કિન્નરોએ તને જોયા, ત્યારે જે વાત સાંભળી હતી, એ બધું, વત્સ, હું ફરીથી તને કહી દીધું.
જહિ તં પાપકર્તારં હુંડાખ્યં દાનવાધમમ્ । નેત્રાભ્યાં હિ પ્રમુંચંતીમશ્રૂણિ પરિમાર્જય
હુંડા નામના પાપી દાનવને મારો. તારા આંખોમાંથી વહેતા આંસુ પુંછે નાખ.
ઇતો ગત્વા પ્રપશ્ય ત્વં ગંગાતીરં મહાબલમ્ । નિપાત્ય દાનવેંદ્રં તં કારાગૃહાત્સમાનય
અહીંથી જઈને ગંગાના કિનારે તે મહાબળવાનને જો. દાનવોના રાજાને હરાવી, તેને કેદખાનામાંથી લઈ આવ.
અશોકસુંદરી યાહિ તસ્યા ભર્તા ભવસ્વ હિ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં પ્રશ્નસ્યાસ્ય હિ કારણમ્
અશોકસુંદરી, તું જા અને એનો જીવનસાથી બન. તારે જે પૂછ્યું તેનું કારણ બધું તને કહી દીધું છે.
આભાષ્ય નહુષં વિપ્રો વિરરામ મહામતિઃ
પંડિત બ્રાહ્મણે નહુષ સાથે વાત કરી અને પછી મૌન થઈ ગયો.
આકર્ણ્ય સર્વં મુનિના પ્રયુક્તમાશ્ચર્યભૂતં સ હિ ચિંત્યમાનઃ । તસ્યાંતમેકઃ પરિકર્તુકામ આયોઃ સુતઃ કોપમથો ચકાર
મુનિએ જે બધું કહ્યું તે આશ્ચર્યજનક હતું, એ સાંભળીને આયુનો પુત્ર વિચારમાં પડ્યો અને અંતને નાશ કરવા ઈચ્છી ગુસ્સે થયો.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નાહુષાખ્યાનેઽષ્ટોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનની વાર્તા, ગુરુતીર્થના મહિમા, ચ્યવનના ચરિત્ર અને નહુષની કથા એમ આ એકસો આઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
કુંજલ ઉવાચ- પ્રણિપત્ય પ્રસાદ્યૈવ વશિષ્ઠં તપતાં વરમ્ । આમંત્ર્ય નિર્જગામાથ બાણપાણિર્ધનુર્ધરઃ
કુંજલે કહ્યું: વશિષ્ઠ મહર્ષિને વંદન કરીને અને પ્રસન્ન કરી, ધનુષ્ય-બાણ લઈને તેણે તેમને વિદાય આપી અને ત્યાંથી નીકળી ગયો.
એણસ્ય માંસં સુવિપાચ્યભોજિતં બાલસ્તયા રક્ષિત એવ બુદ્ધ્યા । આયોઃ સુપુત્રઃ સગુણઃ સુરૂપો દેવોપમો દેવગુણૈશ્ચ યુક્તઃ
હરણનું માંસ સારી રીતે રાંધીને, સમજદારીથી એ બાળકે સાચવી રાખ્યું હતું. આયુનો પુત્ર ગુણવાન, સુંદર અને દેવ જેવો દેવગुणોથી ભરેલો હતો.
તેનૈવ માંસેન સુસંસ્કૃતેન મૃષ્ટેન પક્વેન રસાનુગેન । તમેવ દૈત્યં પરિભાષ્ય સૂદો દુષ્ટં સુહર્ષેણ વ્યભોજયત્તદા
એ સ્વાદિષ્ટ અને સારી રીતે તૈયાર કરેલું માંસ લઈ, રસથી ભરેલું, રસોઈયાએ દૈત્યને ખુશીથી આપી અને કહ્યું.
બુભુજે દાનવો માંસં રસસ્વાદુસમન્વિતમ્ । હર્ષેણાપિ સમાવિષ્ટો જગામાશોકસુંદરીમ્
દૈત્યે એ સ્વાદિષ્ટ રસવાળું માંસ ખાધું અને આનંદથી ભરાઈને અશોકસુંદરી પાસે ગયો.
તામુવાચ તતસ્તૂર્ણં કામોપહતચેતનઃ । આયુપુત્રો મયા ભદ્રે ભક્ષિતઃ પતિરેવ તે
પછી, કામથી અંધ થયેલો, તેણે તુરંત કહ્યું: 'હે સુંદર, આયુનો પુત્ર મેં ખાઈ નાખ્યો છે, એ તારો પતિ હતો.'
મામેવ ભજ ચાર્વંગિ ભુંક્ષ્વ ભોગાન્મનોનુગાન્ । કિં કરિષ્યસિ તેન ત્વં માનુષેણ ગતાયુષા
હે સૌંદર્યવતી, હવે મને સ્વીકાર અને મનગમતા ભોગ ભોગવી. એ મરેલા માનવ સાથે તારે શું કામ છે?
પ્રત્યુવાચ સમાકર્ણ્ય શિવકન્યા તપસ્વિની । ભર્તા મે દૈવતૈર્દત્તો અજરો દોષવર્જિતઃ
શિવપુત્રી તપસ્વિએ સાંભળીને ઉત્તર આપ્યો: 'મારા પતિને દેવોએ આપ્યો છે, એ કદી વૃદ્ધ થતો નથી અને કોઈ દોષ નથી.'
તસ્ય મૃત્યુર્ન વૈ દૃષ્ટો દેવૈરપિ મહાત્મભિઃ । એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં દાનવો દુષ્ટચેષ્ટિતઃ
એના મૃત્યુને તો દેવો કે મહાન આત્માઓ પણ જોઈ શક્યા નથી. આ સાંભળીને દૈત્યે દુષ્ટ વર્તન કર્યું.