સ્વપ્નસ્ય કારણં રાજન્નેતત્તે કથિતં મયા । ઇંદ્રોપેંદ્ર સમઃ પુત્રો દિવ્યવીર્યો ભવિષ્યતિ
'રાજા, સ્વપ્નનું કારણ મેં તને કહી દીધું: તારો પુત્ર ઇન્દ્ર અને ઉપેન્દ્ર સમાન, દિવ્ય શક્તિથી ભરપૂર હશે.'
પુત્રસ્તે સર્વધર્માત્મા સોમવંશસ્ય વર્દ્ધનઃ । ધનુર્વેદે ચ વેદે ચ સગુણોસૌ ભવિષ્યતિ
'તારો પુત્ર બધા ધર્મોનું પાલન કરનાર, સોમવંશનો વધારો લાવનાર, ધનુરવિદ્યા અને વેદોમાં પણ ગુણવંત હશે.'
એવમુક્ત્વા સ રાજાનં શૌનકો ગતવાન્ગૃહમ્ । હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો રાજાભૂત્પ્રિયયા સહ
આ રીતે રાજાને કહીને, શૌનક પોતાના ઘરે ગયા; રાજા મહાન આનંદથી પોતાની પ્રિય સાથે ખુશ થયા.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે ચતુરધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડમાં વેનોપાખ્યાને, ગુરુતીર્થ મહાત્મ્ય અને ચ્યવનની કથા, ચૌથું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
કુઞ્જલ ઉવાચ- ગતા સા નન્દનવનં સખીભિઃ સહ ક્રીડિતુમ્। તત્રાકર્ણ્ય મહદ્વાક્યમપ્રિયં તુ તદા પિતુઃ
કુંજલાએ કહ્યું: તે પોતાની સખીઓ સાથે નંદનવનમાં રમવા ગઈ; ત્યાં તેણે પિતાના મોટા અને દુઃખદ શબ્દો સાંભળ્યા.
ચારણાનાં સુસિદ્ધાનાં ભાષતાં હર્ષણેન તુ। આયોર્ગેહે મહાવીર્યો વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમઃ
સિદ્ધ ચરણો બોલતા હતા, અને તે આનંદથી સાંભળતી હતી: 'તારા ઘરમાં મહાન પરાક્રમવાળો પુત્ર જન્મશે, જે વિષ્ણુ સમાન શક્તિશાળી હશે.'
ભવિષ્યતિ સુતશ્રેષ્ઠો હુણ્ડસ્યાંતં કરિષ્યતિ । એવંવિધં મહદ્વાક્યમપ્રિયં દુઃખદાયકમ્
'—શ્રેષ્ઠ પુત્ર જન્મશે, જે હુંડનો અંત લાવશે; આવી મોટી અને દુઃખદ વાત હતી.'
સમાકર્ણ્ય સમાયાતા પિતુરગ્રે નિવેદિતમ્ । સમાસેન તયા તસ્ય પુરતો દુઃખદાયકમ્
આ દુઃખદ સંદેશ સાંભળીને, તે પાછી આવી અને પિતાની સામે સંક્ષિપ્ત રીતે એ દુઃખદ વાત જણાવી.
પિતુરગ્રે જગાદાથ પિતા શ્રુત્વા સ વિસ્મિતઃ । શાપમશોકસુંદર્યાઃ સસ્માર ચ પુરાકૃતમ્
પિતાની સામે તેણે કહ્યું; પિતાએ એ સાંભળીને આશ્ચર્યચકિત થયો અને અશોકસુંદરીએ પહેલેથી આપેલો શાપ યાદ કર્યો.
એતસ્યાર્થે તપસ્તેપે સેયં ચાશોકસુંદરી । ગર્ભસ્ય નાશનાયૈવ ઇંદુમત્યાઃ સ દાનવઃ
આ કારણથી અશોકસુંદરીએ તપ કર્યુ; ઇંદુમતીના ગર્ભનો નાશ કરવા માટે એ દાનવે પ્રયત્ન કર્યો.
વિચક્રે ઉદ્યમં દુષ્ટઃ કાલાકૃષ્ટો દુરાત્મવાન્ । છિદ્રાન્વેષી તતો ભૂત્વા ઇંદુમત્યાસ્તુ નિત્યશઃ
એ દુષ્ટ દાનવ, સમયના વશમાં, હંમેશા ઇંદુમતીમાં ખામી શોધતો અને અવસરની શોધમાં રહેતો.
યદા પશ્યતિ તાં રાજ્ઞીં રૂપૌદાર્યગુણાન્વિતામ્ । દિવ્યતેજઃ સમાયુક્તાં રક્ષિતાં વિષ્ણુતેજસા
જ્યારે પણ તે રાણીને જુએ, જે રૂપ, ઉદારતા અને ગુણોથી ભરપૂર છે, દિવ્ય તેજથી યુક્ત અને વિષ્ણુના તેજથી રક્ષિત છે—
દિવ્યેન તેજસા યુક્તાં સૂર્યબિંબોપમાં તુ તામ્ । તસ્યાઃ પાર્શ્વે મહાભાગ રક્ષણાર્થં સ્થિતઃ સદા
દિવ્ય તેજથી યુક્ત, સૂર્યના ગોળ જેવો પ્રકાશ ધરાવતી, તે સ્ત્રીના બાજુએ, હંમેશા તેની રક્ષા માટે, ó મહાભાગ્યશાળી, એ ઊભો રહેતો હતો.
દૂરાત્સ દાનવો દુષ્ટસ્તસ્યાશ્ચ બહુદર્શયન્ । નાનાવિદ્યાં મહોગ્રાં ચ ભીષિકાં સુવિભીષિકામ્
દૂરથી એ દુષ્ટ દાનવ વારંવાર અનેક ભયંકર અને ભયાનક જાદુઈ ભ્રમો તેને બતાવતો હતો.
ગર્ભસ્ય તેજસા યુક્તા રક્ષિતા વિષ્ણુતેજસા । ભયં ન જાયતે તસ્યા મનસ્યેવ કદાપુનઃ
ગર્ભના તેજથી યુક્ત અને વિષ્ણુના તેજથી રક્ષિત, તેના મનમાં ક્યારેય કોઈ ભય પેદા થયો નહીં.
વિફલો દાનવો જાત ઉદ્યમશ્ચ નિરર્થકઃ । મનીપ્સિતં નૈવ જાતં હુંડસ્યાપિ દુરાત્મનઃ
દાનવના બધા પ્રયત્નો નિષ્ફળ ગયા અને તેનું કામ વ્યર્થ રહ્યું; દુષ્ટ હુંડા જે ઇચ્છતો હતો, તે પ્રાપ્ત કરી શક્યો નહીં.
એવં વર્ષશતં પૂર્ણં પશ્યમાનસ્ય તસ્ય ચ । પ્રસૂતા સા હિ પુત્રં ચ સ્વર્ભાનોસ્તનયા તદા
આ રીતે, એ દાનવ જોતો રહ્યો અને પૂરા સો વર્ષ વીતી ગયા; ત્યારબાદ, સ્વર્ભાનુની પુત્રીએ પુત્રને જન્મ આપ્યો.
રાત્રાવેવ સુતશ્રેષ્ઠ તસ્યાઃ પુત્રો વ્યજાયત । તેજસાતીવ ભાત્યેષ યથા સૂર્યો નભસ્તલે
ó પુત્રોમાં શ્રેષ્ઠ, રાત્રે તેના પુત્રનો જન્મ થયો, જે સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો.
સૂત ઉવાચ- અથ દાસી મહાદુષ્ટા કાચિત્સૂતિગૃહાગતા । અશૌચાચારસંયુક્તા મહામંગલવાદિની
સૂતાએ કહ્યું: પછી, એક અત્યંત દુષ્ટ દાસી, જે પ્રસૂતિગૃહમાં આવી હતી, અશુદ્ધ વર્તન કરતી, પણ શુભ શબ્દો બોલતી હતી.
તસ્યાઃ સર્વં સમાજ્ઞાય સ હુંડો દાનવાધમઃ । દાસ્યા અંગં પ્રવિશ્યૈવ પ્રવિષ્ટશ્ચાયુમન્દિરે
તે દાસી વિશે બધું જાણીને, એ નીચ દાનવ હુંડાએ દાસીના શરીરમાં પ્રવેશ કર્યો અને આ રીતે આયુમંદિરમાં ગયો.
મહાજને પ્રસુપ્તે ચ નિદ્રયાતીવમોહિતે । તં પુત્રં દેવગર્ભાભમપહૃત્ય બહિર્ગતઃ
જ્યારે આખું ઘર ઊંઘમાં ડૂબેલું હતું, એ દાનવે દેવગર્ભ જેવો પુત્ર લઈ બહાર ગયો.
કાંચનાખ્યપુરે પ્રાપ્તઃ સ્વકીયે દાનવાધમઃ । સમાહૂય પ્રિયાં ભાર્યાં વિપુલાં વાક્યમબ્રવીત્
એ દુષ્ટ દાનવ પોતાનું કાંચન નામનું શહેર પહોંચ્યો, પોતાની પ્રિય પત્ની વિપુલાને બોલાવી, આ રીતે કહ્યું.
વધસ્વૈનં મહાપાપં બાલરૂપં રિપું મમ । પશ્ચાત્સૂદસ્ય વૈ હસ્તે ભોજનાર્થં પ્રદીયતામ્
આ મહાપાપી, મારા દુશ્મન, બાળરૂપમાં છે; તેને મારી નાખ, પછી તેને રસોઈયાને ભોજન માટે આપી દે.
નાનાભેદૈર્વિભેદૈશ્ચ પાચયસ્વ હિ નિર્ઘૃણમ્ । સૂદહસ્તાન્મહાભાગે પશ્ચાદ્ભોક્ષ્યે ન સંશયઃ
ó મહાભાગ્યશાળી, તેને વિવિધ રીતે, નિર્દયતાથી પકાવ; પછી, હું રસોઈયાના હાથથી તેને જરૂર ખાઈશ.
વાક્યમાકર્ણ્ય તદ્ભર્તુર્વિપુલા વિસ્મિતાભવત્ । કસ્માન્નિર્ઘૃણતાં યાતિ ભર્ત્તા મમ સુનિષ્ઠુરઃ
પતિના શબ્દો સાંભળીને, વિપુલા આશ્ચર્યમાં પડી ગઈ: શા માટે મારા પતિ એટલા નિર્દય અને ક્રૂર બની ગયા?
સર્વલક્ષણસંપન્નં દેવગર્ભોપમં સુતમ્ । કસ્ય કસ્માત્પ્રભક્ષ્યેત ક્ષમાહીનઃ સુનિર્ઘૃણઃ
સૌથી શુભ લક્ષણો ધરાવતો, દેવગર્ભ જેવો પુત્ર—કોણ, એટલો નિર્દય બની, આવા બાળકને ખાઈ શકે, અને શા માટે?
ઇત્યેવં ચિંતયામાસ કારુણ્યેન સમન્વિતા । પુનઃ પપ્રચ્છ ભર્તારં કસ્માદ્ભક્ષ્યસિ બાલકમ્
એ રીતે, દયાથી ભરેલી, તેણે વિચારી અને ફરી પતિને પૂછ્યું: તમે આ બાળકને શા માટે ખાવા માંગો છો?
કસ્માદ્ભવસિ સંક્રુદ્ધો અતીવ નિરપત્રપઃ । સર્વં મે કારણં બ્રૂહિ તત્ત્વેન દનુજેશ્વર
તમે એટલા ગુસ્સામાં અને નિર્લજ્જ છો, શા માટે? ó દાનવરાજ, સાચું કારણ મને બધું કહો.
આત્મદોષં ચ વૃત્તાંતં સમાસેન નિવેદિતમ્ । શાપમશોકસુંદર્યા હુંડેનાપિ દુરાત્મના
હુંડાએ પોતાની ભૂલ અને ઘટના, તેમજ અશોકસુંદરીના શાપ વિશે સંક્ષિપ્તમાં જણાવ્યું.
તયા જ્ઞાતં તુ તત્સર્વં કારણં દાનવસ્ય વૈ । વધ્યોઽયં બાલકઃ સત્યં નો વા ભર્ત્તા મરિષ્યતિ
તેના દ્વારા દાનવનું કારણ બધું સમજાયું: આ બાળકને મારવું પડશે, નહીં તો મારા પતિનું મૃત્યુ થશે.