રત્નકાંચનબદ્ધેન સંપૂર્ણેન પુનઃ પુનઃ । શ્વેતં નાગં સુરૂપં ચ સહસ્રશિરસં વરમ્
રત્ન અને સોનાથી બંધાયેલા, ભરપૂર શંખથી, વારંવાર, સુંદર સફેદ અને હજાર માથાવાળા સાપને પણ સ્નાન કરાવ્યું.
મહામણિયુતં દીપ્તં ધામજ્વાલાસમાકુલમ્ । ક્ષિપ્તં તેન મુખપ્રાંતે દત્તં મુક્તાફલં પુનઃ
મહામણિથી શોભિત, તેજસ્વી અને પ્રકાશથી ઘેરાયેલા, એણે મુક્તા સાપના મુખ પાસે મૂકી.
કંઠે તસ્યાઃ સ દેવેશ ઇંદુમત્યા મહાયશાઃ । પદ્મં હસ્તે તતો દત્વા સ્વસ્થાનં પ્રતિ જગ્મિવાન્
દેવેશ, ઇંદુમતીના મહાયશસ્વી પતિએ, તેના હાથમાં કમળ આપ્યું અને પછી પોતાના સ્થાન પર ગયા.
એવંવિધં મહાસ્વપ્નં તયા દૃષ્ટં સુતોત્તમમ્ । સમાચષ્ટ મહાભાગા આયું ભૂમિપતીશ્વરમ્
એવો મહાન સ્વપ્ન ઇંદુમતીએ જોયો અને મહાભાગ્યશાળી એ રાજા આયુને એ વાત કહી.
સમાકર્ણ્ય મહારાજશ્ચિંતયામાસ વૈ પુનઃ । સમાહૂય ગુરું પશ્ચાત્કથિતં સ્વપ્નમુત્તમમ્
મહારાજાએ આ સાંભળીને ફરી વિચાર કર્યો; પછી પોતાના ગુરુને બોલાવીને, તે ઉત્તમ સ્વપ્નની વાત કહી.
શૌનકં સુમહાભાગં સર્વજ્ઞં જ્ઞાનિનાં વરમ્ । રાજોવાચ- અદ્ય રાત્રૌ મહાભાગ મમ પત્ન્યા દ્વિજોત્તમ
શૌનક, જે બહુ ભાગ્યશાળી અને સર્વજ્ઞ છે, જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેને રાજાએ કહ્યું: 'દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, ગઈ રાત્રે મારી પત્નીએ એક સ્વપ્ન જોયું.'
વિપ્રો ગેહં વિશન્દૃષ્ટઃ કિમિદં સ્વપ્નકારણમ્ । શૌનક ઉવાચ- વરો દત્તસ્તુ તે પૂર્વં દત્તાત્રેયેણ ધીમતા
'એક બ્રાહ્મણ ઘર અંદર પ્રવેશતો જોવા મળ્યો—આ સ્વપ્નનું કારણ શું છે?' શૌનક બોલ્યા: 'પહેલાં તને વિદ્વાન દત્તાત્રેયે આશીર્વાદ આપ્યો હતો.'
આદિષ્ટં ચ ફલં રાજ્ઞાં સુગુણં સુતહેતવે । તત્ફલં કિં કૃતં રાજન્કસ્મૈ ત્વયા નિવેદિતમ્
'અને એ ફળ રાજાએ સારા પુત્ર માટે નિર્ધારિત કર્યું હતું. એ ફળનું શું થયું, રાજા? તું એ કોને અર્પણ કર્યું?'
સુભાર્યાયૈ મયા દત્તમિતિ રાજ્ઞોદિતં વચઃ । શ્રુત્વોવાચ મહાપ્રાજ્ઞઃ શૌનકો દ્વિજસત્તમઃ
રાજાએ કહ્યું, 'હું એ મારા સારા ગુણવાળી પત્નીને આપ્યું.' આ સાંભળીને, મહા પ્રજ્ઞ શૌનક, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, બોલ્યા.
દત્તાત્રેયપ્રસાદેન તવ ગેહે સુતોત્તમઃ । વૈષ્ણવાંશેન સંયુક્તો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
'દત્તાત્રેયની કૃપાથી, તારા ઘરમાં ઉત્તમ પુત્ર જન્મે, જે વિષ્ણુના અંશથી યુક્ત હશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.'
સ્વપ્નસ્ય કારણં રાજન્નેતત્તે કથિતં મયા । ઇંદ્રોપેંદ્ર સમઃ પુત્રો દિવ્યવીર્યો ભવિષ્યતિ
'રાજા, સ્વપ્નનું કારણ મેં તને કહી દીધું: તારો પુત્ર ઇન્દ્ર અને ઉપેન્દ્ર સમાન, દિવ્ય શક્તિથી ભરપૂર હશે.'
પુત્રસ્તે સર્વધર્માત્મા સોમવંશસ્ય વર્દ્ધનઃ । ધનુર્વેદે ચ વેદે ચ સગુણોસૌ ભવિષ્યતિ
'તારો પુત્ર બધા ધર્મોનું પાલન કરનાર, સોમવંશનો વધારો લાવનાર, ધનુરવિદ્યા અને વેદોમાં પણ ગુણવંત હશે.'
એવમુક્ત્વા સ રાજાનં શૌનકો ગતવાન્ગૃહમ્ । હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો રાજાભૂત્પ્રિયયા સહ
આ રીતે રાજાને કહીને, શૌનક પોતાના ઘરે ગયા; રાજા મહાન આનંદથી પોતાની પ્રિય સાથે ખુશ થયા.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે ચતુરધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડમાં વેનોપાખ્યાને, ગુરુતીર્થ મહાત્મ્ય અને ચ્યવનની કથા, ચૌથું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
કુઞ્જલ ઉવાચ- ગતા સા નન્દનવનં સખીભિઃ સહ ક્રીડિતુમ્। તત્રાકર્ણ્ય મહદ્વાક્યમપ્રિયં તુ તદા પિતુઃ
કુંજલાએ કહ્યું: તે પોતાની સખીઓ સાથે નંદનવનમાં રમવા ગઈ; ત્યાં તેણે પિતાના મોટા અને દુઃખદ શબ્દો સાંભળ્યા.
ચારણાનાં સુસિદ્ધાનાં ભાષતાં હર્ષણેન તુ। આયોર્ગેહે મહાવીર્યો વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમઃ
સિદ્ધ ચરણો બોલતા હતા, અને તે આનંદથી સાંભળતી હતી: 'તારા ઘરમાં મહાન પરાક્રમવાળો પુત્ર જન્મશે, જે વિષ્ણુ સમાન શક્તિશાળી હશે.'
ભવિષ્યતિ સુતશ્રેષ્ઠો હુણ્ડસ્યાંતં કરિષ્યતિ । એવંવિધં મહદ્વાક્યમપ્રિયં દુઃખદાયકમ્
'—શ્રેષ્ઠ પુત્ર જન્મશે, જે હુંડનો અંત લાવશે; આવી મોટી અને દુઃખદ વાત હતી.'
સમાકર્ણ્ય સમાયાતા પિતુરગ્રે નિવેદિતમ્ । સમાસેન તયા તસ્ય પુરતો દુઃખદાયકમ્
આ દુઃખદ સંદેશ સાંભળીને, તે પાછી આવી અને પિતાની સામે સંક્ષિપ્ત રીતે એ દુઃખદ વાત જણાવી.
પિતુરગ્રે જગાદાથ પિતા શ્રુત્વા સ વિસ્મિતઃ । શાપમશોકસુંદર્યાઃ સસ્માર ચ પુરાકૃતમ્
પિતાની સામે તેણે કહ્યું; પિતાએ એ સાંભળીને આશ્ચર્યચકિત થયો અને અશોકસુંદરીએ પહેલેથી આપેલો શાપ યાદ કર્યો.
એતસ્યાર્થે તપસ્તેપે સેયં ચાશોકસુંદરી । ગર્ભસ્ય નાશનાયૈવ ઇંદુમત્યાઃ સ દાનવઃ
આ કારણથી અશોકસુંદરીએ તપ કર્યુ; ઇંદુમતીના ગર્ભનો નાશ કરવા માટે એ દાનવે પ્રયત્ન કર્યો.
વિચક્રે ઉદ્યમં દુષ્ટઃ કાલાકૃષ્ટો દુરાત્મવાન્ । છિદ્રાન્વેષી તતો ભૂત્વા ઇંદુમત્યાસ્તુ નિત્યશઃ
એ દુષ્ટ દાનવ, સમયના વશમાં, હંમેશા ઇંદુમતીમાં ખામી શોધતો અને અવસરની શોધમાં રહેતો.
યદા પશ્યતિ તાં રાજ્ઞીં રૂપૌદાર્યગુણાન્વિતામ્ । દિવ્યતેજઃ સમાયુક્તાં રક્ષિતાં વિષ્ણુતેજસા
જ્યારે પણ તે રાણીને જુએ, જે રૂપ, ઉદારતા અને ગુણોથી ભરપૂર છે, દિવ્ય તેજથી યુક્ત અને વિષ્ણુના તેજથી રક્ષિત છે—
દિવ્યેન તેજસા યુક્તાં સૂર્યબિંબોપમાં તુ તામ્ । તસ્યાઃ પાર્શ્વે મહાભાગ રક્ષણાર્થં સ્થિતઃ સદા
દિવ્ય તેજથી યુક્ત, સૂર્યના ગોળ જેવો પ્રકાશ ધરાવતી, તે સ્ત્રીના બાજુએ, હંમેશા તેની રક્ષા માટે, ó મહાભાગ્યશાળી, એ ઊભો રહેતો હતો.
દૂરાત્સ દાનવો દુષ્ટસ્તસ્યાશ્ચ બહુદર્શયન્ । નાનાવિદ્યાં મહોગ્રાં ચ ભીષિકાં સુવિભીષિકામ્
દૂરથી એ દુષ્ટ દાનવ વારંવાર અનેક ભયંકર અને ભયાનક જાદુઈ ભ્રમો તેને બતાવતો હતો.
ગર્ભસ્ય તેજસા યુક્તા રક્ષિતા વિષ્ણુતેજસા । ભયં ન જાયતે તસ્યા મનસ્યેવ કદાપુનઃ
ગર્ભના તેજથી યુક્ત અને વિષ્ણુના તેજથી રક્ષિત, તેના મનમાં ક્યારેય કોઈ ભય પેદા થયો નહીં.
વિફલો દાનવો જાત ઉદ્યમશ્ચ નિરર્થકઃ । મનીપ્સિતં નૈવ જાતં હુંડસ્યાપિ દુરાત્મનઃ
દાનવના બધા પ્રયત્નો નિષ્ફળ ગયા અને તેનું કામ વ્યર્થ રહ્યું; દુષ્ટ હુંડા જે ઇચ્છતો હતો, તે પ્રાપ્ત કરી શક્યો નહીં.
એવં વર્ષશતં પૂર્ણં પશ્યમાનસ્ય તસ્ય ચ । પ્રસૂતા સા હિ પુત્રં ચ સ્વર્ભાનોસ્તનયા તદા
આ રીતે, એ દાનવ જોતો રહ્યો અને પૂરા સો વર્ષ વીતી ગયા; ત્યારબાદ, સ્વર્ભાનુની પુત્રીએ પુત્રને જન્મ આપ્યો.
રાત્રાવેવ સુતશ્રેષ્ઠ તસ્યાઃ પુત્રો વ્યજાયત । તેજસાતીવ ભાત્યેષ યથા સૂર્યો નભસ્તલે
ó પુત્રોમાં શ્રેષ્ઠ, રાત્રે તેના પુત્રનો જન્મ થયો, જે સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો.
સૂત ઉવાચ- અથ દાસી મહાદુષ્ટા કાચિત્સૂતિગૃહાગતા । અશૌચાચારસંયુક્તા મહામંગલવાદિની
સૂતાએ કહ્યું: પછી, એક અત્યંત દુષ્ટ દાસી, જે પ્રસૂતિગૃહમાં આવી હતી, અશુદ્ધ વર્તન કરતી, પણ શુભ શબ્દો બોલતી હતી.
તસ્યાઃ સર્વં સમાજ્ઞાય સ હુંડો દાનવાધમઃ । દાસ્યા અંગં પ્રવિશ્યૈવ પ્રવિષ્ટશ્ચાયુમન્દિરે
તે દાસી વિશે બધું જાણીને, એ નીચ દાનવ હુંડાએ દાસીના શરીરમાં પ્રવેશ કર્યો અને આ રીતે આયુમંદિરમાં ગયો.