ઇંદુમત્યા ગૃહં હૃષ્ટઃ પ્રવિવેશ શ્રિયાન્વિતમ્ । સર્વકામસમૃદ્ધાર્થમિંદ્રસ્ય સદનોપમમ્
આયુ આનંદથી ઇંદુમતીના વૈભવયુક્ત ઘર માં પ્રવેશ્યા, જ્યાં સર્વ સુખ અને સંપત્તિ હતી, જે ઇન્દ્રના મહેલ જેવી હતી.
રાજ્યં ચક્રે સ મેધાવી યથા સ્વર્ગે પુરંદરઃ । સ્વર્ભાનુસુતયા સાર્દ્ધમિંદુમત્યા દ્વિજોત્તમ
એ બુદ્ધિશાળી રાજાએ ઇંદુમતી, સ્વર્ભાનુની પુત્રી સાથે, સ્વર્ગમાં પુરંદર જેવો રાજ્ય સંભાળ્યું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
સા ચ ઇંદુમતી રાજ્ઞી ગર્ભમાપ ફલાશનાત્ । દત્તાત્રેયસ્ય વચનાદ્દિવ્યતેજઃ સમન્વિતમ્
એ રાણી ઇંદુમતી, દત્તાત્રેયના શબ્દ મુજબ ફળ ખાઈને, દિવ્ય તેજવાળું બાળક ગર્ભમાં ધારણ કર્યું.
ઇંદુમત્યા મહાભાગ સ્વપ્નં દૃષ્ટમનુત્તમમ્ । રાત્રૌ દિવાન્વિતં તાત બહુમંગલદાયકમ્
હે મહાભાગ્યશાળી, ઇંદુમતીએ રાત્રે, દિવસ જેવી તેજસ્વી અને અનેક શુભ સંકેતો આપતી, અદભુત સ્વપ્ન જોયું.
ગૃહાંતરે વિશંતં ચ પુરુષં સૂર્યસન્નિભમ્ । મુક્તામાલાન્વિતં વિપ્રં શ્વેતવસ્ત્રેણશોભિતમ્
તેણે ઘરનાં અંદર પ્રવેશતા, સૂર્ય સમાન તેજવાળા, મુક્તાની માળા પહેરેલા, સફેદ વસ્ત્રોમાં શોભતા બ્રાહ્મણને જોયા.
શ્વેતપુષ્પકૃતામાલા તસ્ય કંઠે વિરાજતે । સર્વાભરણશોભાંગો દિવ્યગંધાનુલેપનઃ
સફેદ ફૂલોની માળા તેના ગળે શોભતી હતી; તેનું શરીર સર્વ આભૂષણોથી શોભિત અને દિવ્ય સુગંધથી લિપ્ત હતું.
ચતુર્ભુજઃ શંખપાણિર્ગદાચક્રાસિધારકઃ । છત્રેણ ધ્રિયમાણેન ચંદ્રબિંબાનુકારિણા
તે ચાર ભુજાવાળા હતા, હાથમાં શંખ, ગદા, ચક્ર અને તલવાર હતી; ચાંદની જેવો છત્ર તેના ઉપર રાખવામાં આવ્યો હતો.
શોભમાનો મહાતેજા દિવ્યાભરણભૂષિતઃ । હારકંકણકેયૂર નૂપુરાભ્યાં વિરાજિતઃ
દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત, મહાતેજસ્વી, હાર, કંકણ, કેયૂર અને નૂપુરથી શોભતા હતા.
ચંદ્રબિંબાનુકારાભ્યાં કુંડલાભ્યાં વિરાજિતઃ । એવંવિધો મહાપ્રાજ્ઞો નરઃ કશ્ચિત્સમાગતઃ
ચાંદની જેવાં કુંડળ તેના કાનમાં શોભતા હતા; એવો મહાપ્રજ્ઞ પુરુષ ત્યાં ઉપસ્થિત થયો.
ઇંદુમતીં સમાહૂય સ્નાપિતા પયસા તદા । શંખેન ક્ષીરપૂર્ણેન શશિવર્ણેન ભામિની
તેણે ઇંદુમતીને બોલાવી, ચાંદની જેવું સફેદ દૂધથી ભરેલા શંખથી, તેજસ્વી સ્ત્રીને સ્નાન કરાવ્યું.
રત્નકાંચનબદ્ધેન સંપૂર્ણેન પુનઃ પુનઃ । શ્વેતં નાગં સુરૂપં ચ સહસ્રશિરસં વરમ્
રત્ન અને સોનાથી બંધાયેલા, ભરપૂર શંખથી, વારંવાર, સુંદર સફેદ અને હજાર માથાવાળા સાપને પણ સ્નાન કરાવ્યું.
મહામણિયુતં દીપ્તં ધામજ્વાલાસમાકુલમ્ । ક્ષિપ્તં તેન મુખપ્રાંતે દત્તં મુક્તાફલં પુનઃ
મહામણિથી શોભિત, તેજસ્વી અને પ્રકાશથી ઘેરાયેલા, એણે મુક્તા સાપના મુખ પાસે મૂકી.
કંઠે તસ્યાઃ સ દેવેશ ઇંદુમત્યા મહાયશાઃ । પદ્મં હસ્તે તતો દત્વા સ્વસ્થાનં પ્રતિ જગ્મિવાન્
દેવેશ, ઇંદુમતીના મહાયશસ્વી પતિએ, તેના હાથમાં કમળ આપ્યું અને પછી પોતાના સ્થાન પર ગયા.
એવંવિધં મહાસ્વપ્નં તયા દૃષ્ટં સુતોત્તમમ્ । સમાચષ્ટ મહાભાગા આયું ભૂમિપતીશ્વરમ્
એવો મહાન સ્વપ્ન ઇંદુમતીએ જોયો અને મહાભાગ્યશાળી એ રાજા આયુને એ વાત કહી.
સમાકર્ણ્ય મહારાજશ્ચિંતયામાસ વૈ પુનઃ । સમાહૂય ગુરું પશ્ચાત્કથિતં સ્વપ્નમુત્તમમ્
મહારાજાએ આ સાંભળીને ફરી વિચાર કર્યો; પછી પોતાના ગુરુને બોલાવીને, તે ઉત્તમ સ્વપ્નની વાત કહી.
શૌનકં સુમહાભાગં સર્વજ્ઞં જ્ઞાનિનાં વરમ્ । રાજોવાચ- અદ્ય રાત્રૌ મહાભાગ મમ પત્ન્યા દ્વિજોત્તમ
શૌનક, જે બહુ ભાગ્યશાળી અને સર્વજ્ઞ છે, જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેને રાજાએ કહ્યું: 'દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, ગઈ રાત્રે મારી પત્નીએ એક સ્વપ્ન જોયું.'
વિપ્રો ગેહં વિશન્દૃષ્ટઃ કિમિદં સ્વપ્નકારણમ્ । શૌનક ઉવાચ- વરો દત્તસ્તુ તે પૂર્વં દત્તાત્રેયેણ ધીમતા
'એક બ્રાહ્મણ ઘર અંદર પ્રવેશતો જોવા મળ્યો—આ સ્વપ્નનું કારણ શું છે?' શૌનક બોલ્યા: 'પહેલાં તને વિદ્વાન દત્તાત્રેયે આશીર્વાદ આપ્યો હતો.'
આદિષ્ટં ચ ફલં રાજ્ઞાં સુગુણં સુતહેતવે । તત્ફલં કિં કૃતં રાજન્કસ્મૈ ત્વયા નિવેદિતમ્
'અને એ ફળ રાજાએ સારા પુત્ર માટે નિર્ધારિત કર્યું હતું. એ ફળનું શું થયું, રાજા? તું એ કોને અર્પણ કર્યું?'
સુભાર્યાયૈ મયા દત્તમિતિ રાજ્ઞોદિતં વચઃ । શ્રુત્વોવાચ મહાપ્રાજ્ઞઃ શૌનકો દ્વિજસત્તમઃ
રાજાએ કહ્યું, 'હું એ મારા સારા ગુણવાળી પત્નીને આપ્યું.' આ સાંભળીને, મહા પ્રજ્ઞ શૌનક, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, બોલ્યા.
દત્તાત્રેયપ્રસાદેન તવ ગેહે સુતોત્તમઃ । વૈષ્ણવાંશેન સંયુક્તો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
'દત્તાત્રેયની કૃપાથી, તારા ઘરમાં ઉત્તમ પુત્ર જન્મે, જે વિષ્ણુના અંશથી યુક્ત હશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.'
સ્વપ્નસ્ય કારણં રાજન્નેતત્તે કથિતં મયા । ઇંદ્રોપેંદ્ર સમઃ પુત્રો દિવ્યવીર્યો ભવિષ્યતિ
'રાજા, સ્વપ્નનું કારણ મેં તને કહી દીધું: તારો પુત્ર ઇન્દ્ર અને ઉપેન્દ્ર સમાન, દિવ્ય શક્તિથી ભરપૂર હશે.'
પુત્રસ્તે સર્વધર્માત્મા સોમવંશસ્ય વર્દ્ધનઃ । ધનુર્વેદે ચ વેદે ચ સગુણોસૌ ભવિષ્યતિ
'તારો પુત્ર બધા ધર્મોનું પાલન કરનાર, સોમવંશનો વધારો લાવનાર, ધનુરવિદ્યા અને વેદોમાં પણ ગુણવંત હશે.'
એવમુક્ત્વા સ રાજાનં શૌનકો ગતવાન્ગૃહમ્ । હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો રાજાભૂત્પ્રિયયા સહ
આ રીતે રાજાને કહીને, શૌનક પોતાના ઘરે ગયા; રાજા મહાન આનંદથી પોતાની પ્રિય સાથે ખુશ થયા.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે ચતુરધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડમાં વેનોપાખ્યાને, ગુરુતીર્થ મહાત્મ્ય અને ચ્યવનની કથા, ચૌથું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
કુઞ્જલ ઉવાચ- ગતા સા નન્દનવનં સખીભિઃ સહ ક્રીડિતુમ્। તત્રાકર્ણ્ય મહદ્વાક્યમપ્રિયં તુ તદા પિતુઃ
કુંજલાએ કહ્યું: તે પોતાની સખીઓ સાથે નંદનવનમાં રમવા ગઈ; ત્યાં તેણે પિતાના મોટા અને દુઃખદ શબ્દો સાંભળ્યા.
ચારણાનાં સુસિદ્ધાનાં ભાષતાં હર્ષણેન તુ। આયોર્ગેહે મહાવીર્યો વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમઃ
સિદ્ધ ચરણો બોલતા હતા, અને તે આનંદથી સાંભળતી હતી: 'તારા ઘરમાં મહાન પરાક્રમવાળો પુત્ર જન્મશે, જે વિષ્ણુ સમાન શક્તિશાળી હશે.'
ભવિષ્યતિ સુતશ્રેષ્ઠો હુણ્ડસ્યાંતં કરિષ્યતિ । એવંવિધં મહદ્વાક્યમપ્રિયં દુઃખદાયકમ્
'—શ્રેષ્ઠ પુત્ર જન્મશે, જે હુંડનો અંત લાવશે; આવી મોટી અને દુઃખદ વાત હતી.'
સમાકર્ણ્ય સમાયાતા પિતુરગ્રે નિવેદિતમ્ । સમાસેન તયા તસ્ય પુરતો દુઃખદાયકમ્
આ દુઃખદ સંદેશ સાંભળીને, તે પાછી આવી અને પિતાની સામે સંક્ષિપ્ત રીતે એ દુઃખદ વાત જણાવી.
પિતુરગ્રે જગાદાથ પિતા શ્રુત્વા સ વિસ્મિતઃ । શાપમશોકસુંદર્યાઃ સસ્માર ચ પુરાકૃતમ્
પિતાની સામે તેણે કહ્યું; પિતાએ એ સાંભળીને આશ્ચર્યચકિત થયો અને અશોકસુંદરીએ પહેલેથી આપેલો શાપ યાદ કર્યો.
એતસ્યાર્થે તપસ્તેપે સેયં ચાશોકસુંદરી । ગર્ભસ્ય નાશનાયૈવ ઇંદુમત્યાઃ સ દાનવઃ
આ કારણથી અશોકસુંદરીએ તપ કર્યુ; ઇંદુમતીના ગર્ભનો નાશ કરવા માટે એ દાનવે પ્રયત્ન કર્યો.