કમ્પન ઉવાચ- અપહૃત્ય પ્રિયાં તસ્ય આયોશ્ચાપિ સમાનય । અનેનાપિ પ્રકારેણ તવ શત્રુર્ન જાયતે
કંપનાએ કહ્યું: એની પ્રિય વ્યક્તિને દૂર લઈ જો અને એની જિંદગી પણ લાવી દો; આ રીતે પણ તારો દુશ્મન હારતો નથી.
નો વા પ્રપાતયસ્વ ત્વં ગર્ભં તસ્યાઃ પ્રભીષણૈઃ । અનેનાપિ પ્રકારેણ તવ શત્રુર્ન જાયતે
અથવા, તું ભયાનક રીતે એની પત્નીનો ગર્ભ પાત કરાવી શકે છે; આ રીતે પણ તારો દુશ્મન હારતો નથી.
જન્મકાલં પ્રતીક્ષસ્વ નહુષસ્ય દુરાત્મનઃ । અપહૃત્ય સમાનીય જહિ ત્વં પાપચેતનમ્
નહુષ નામના દુષ્ટના જન્મની રાહ જો, પછી એને પકડી લાવી, એ પાપી મનવાળા ને મારી નાખ.
એવં સમંત્ર્ય તેનાપિ કંપનેન સ દાનવઃ । અભૂત્સ ઉદ્યમોપેતો નહુષસ્ય પ્રણાશને
આ રીતે કંપનાની સાથે ચર્ચા કરીને, એ દાનવ નહુષને નાશ કરવા માટે દૃઢ મનથી તૈયાર થયો.
'વિષ્ણુરુવાચ- એલપુત્રો મહાભાગ આયુર્નામ ક્ષિતીશ્વરઃ। સાર્વભૌમઃ સ ધર્માત્મા સત્યવ્રતપરાયણઃ
વિષ્ણુએ કહ્યું: એલા નો ભાગ્યશાળી પુત્ર, આયુસ નામે, એક રાજા હતો; એ સર્વભૌમ, ધર્મપ્રિય અને સત્યવ્રતને સમર્પિત હતો.
ઇન્દ્રોપેન્દ્રસમો રાજા તપસા યશસા બલૈઃ। દાનયજ્ઞૈઃ સુપુણ્યૈશ્ચ સત્યેન નિયમેન ચ
એ રાજા તપ, યશ અને બલમાં ઇન્દ્ર અને ઉપેન્દ્ર સમાન હતો; દાન, યજ્ઞ, ઉત્તમ પુણ્ય, સત્ય અને નિયમમાં પણ શ્રેષ્ઠ હતો.
એકચ્છત્રેણ વૈ રાજ્યં ચક્રે ભૂપતિસત્તમઃ। પૃથિવ્યાં સર્વધર્મજ્ઞઃ સોમવંશસ્ય ભૂષણમ્
ભૂપતિઓમાં શ્રેષ્ઠ એ રાજા એક છત્રી હેઠળ રાજ કરતો, પૃથ્વી પર બધા ધર્મો જાણતો અને સોમવંશનો શોભા હતો.
પુત્રં ન વિંદતે રાજા તેન દુઃખી વ્યજાયત। ચિંતયામાસ ધર્માત્મા કથં મે જાયતે સુતઃ
એ રાજાને પુત્ર મળ્યો નહીં, એટલે એ દુઃખી થયો; ધર્મપ્રિય એ રાજા વિચારી રહ્યો, 'મને પુત્ર કેવી રીતે મળશે?'
ઇતિ ચિન્તાં સમાપેદે આયુશ્ચ પૃથિવીપતિઃ। પુત્રાર્થં પરમં યત્નમકરોત્સુસમાહિતઃ
આ રીતે પૃથ્વીપતિ આયુસે મનમાં વિચાર કર્યો; પુત્ર માટે એણે ખૂબ જ મહેનત અને દૃઢ નિશ્ચયથી પ્રયત્ન કર્યો.
અત્રિપુત્રો મહાત્મા વૈ દત્તાત્રેયો મહામુનિઃ। ક્રીડમાનઃ સ્ત્રિયા સાર્દ્ધં મદિરારુણલોચનઃ
અત્રીના મહાન પુત્ર, દત્તાત્રેય મહામુનિ, સ્ત્રી સાથે રમતો હતો, એની આંખો દારૂથી લાલ થઈ ગઈ હતી.
વારુણ્યા મત્ત ધર્માત્મા સ્ત્રીવૃન્દૈશ્ચ સમાવૃતઃ। અઙ્કે યુવતિમાધાય સર્વયોષિદ્વરાં શુભામ્
વારુણીથી માદક થયેલા એ ધર્મપ્રિય, સ્ત્રીઓના સમૂહથી ઘેરાયેલા હતા; એણે સૌ સુંદર સ્ત્રીને ગોદમાં રાખી હતી.
ગાયતે નૃત્યતે વિપ્રઃ સુરાં ચ પિબતે ભૃશમ્। વિના યજ્ઞોપવીતેન મહાયોગીશ્વરોત્તમઃ
એ બ્રાહ્મણ ગાતા, નૃત્ય કરતા અને ઘણી દારૂ પીતા, યજ્ઞોપવીત વિના, છતાં મહાયોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
પુષ્પમાલાભિર્દિવ્યાભિર્મુક્તાહારપરિચ્છદૈઃ । ચંદનાગુરુદિગ્ધાંગો રાજમાનો મુનીશ્વરઃ
દિવ્ય ફૂલમાળાઓ, મુક્તાની હાર અને આભૂષણોથી સજ્જ, ચંદન અને અગરથી શરીર લિપ્ત, એ મુનિ રાજાની જેમ તેજસ્વી દેખાતા.
તસ્યાશ્રમં નૃપો ગત્વા તં દૃષ્ટ્વા દ્વિજસત્તમમ્ । પ્રણામમકરોન્મૂર્ધ્ના દણ્ડવત્સુસમાહિતઃ
એ રાજા એના આશ્રમમાં ગયો અને દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠને જોઈ, ખૂબ શ્રદ્ધાપૂર્વક માથું નમાવી, દંડવત પ્રણામ કર્યો.
અત્રિપુત્રઃ સ ધર્માત્મા સમાલોક્ય નૃપોત્તમમ્। આગતં પુરતો ભક્ત્યા અથ ધ્યાનં સમાસ્થિતઃ
અત્રીપુત્ર એ ધર્મપ્રિય, રાજાને ભક્તિથી સામે આવ્યો જોઈ, પછી ધ્યાનમાં બેઠા.
એવં વર્ષશતં પ્રાપ્તં તસ્ય ભૂપસ્ય સત્તમ। નિશ્ચલં શાન્તિમાપન્નં માનસં ભક્તિતત્પરમ્
આ રીતે, એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ સો વર્ષ સુધી અડગ શાંતિ પામી, મન ભક્તિમાં તલિન રહ્યો.
સમાહૂય ઉવાચેદં કિમર્થં ક્લિશ્યસે નૃપ। બ્રહ્માચારેણ હીનોસ્મિ બ્રહ્મત્વં નાસ્તિ મે કદા
એણે બોલાવી કહ્યું: 'રાજા, તું કેમ દુઃખી છે? હું બ્રહ્મચર્યમાં ઓછો છું, મને ક્યારેય બ્રહ્મત્વ મળતું નથી.'
સુરામાંસપ્રલુબ્ધોઽસ્મિ સ્ત્રિયાસક્તઃ સદૈવ હિ । વરદાને ન મે શક્તિરન્યં શુશ્રૂષ બ્રાહ્મણમ્
હંમેશા દારૂ અને માંસ માટે લાલચી છું, સ્ત્રીઓમાં આસક્ત છું; મને વરદાન આપવાની શક્તિ નથી—બીજા બ્રાહ્મણની સેવા કર.
"આયુરુવાચ- ભવાદૃશો મહાભાગ નાસ્તિ બ્રાહ્મણસત્તમઃ। સર્વકામપ્રદાતા વૈ ત્રૈલોક્યે પરમેશ્વરઃ
આયુએ કહ્યું: હે મહાભાગ્યશાળી, તમારો જેવો શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ બીજો કોઈ નથી; તમે ત્રણેય લોકમાં સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી પાડનાર પરમેશ્વર છો.
અત્રિવંશે મહાભાગ ગોવિંદઃ પરમેશ્વરઃ। બ્રાહ્મણસ્ય સ્વરૂપેણ ભવાન્વૈ ગરુડધ્વજઃ
હે મહાભાગ્યશાળી, અત્રિ વંશમાં ગોવિંદ પરમેશ્વર, તમે જ ગરુડધ્વજ તરીકે બ્રાહ્મણ સ્વરૂપે પ્રગટ થયા છો.
નમોઽસ્તુ દેવદેવેશ નમોઽસ્તુ પરમેશ્વર। ત્વામહં શરણં પ્રાપ્તઃ શરણાગતવત્સલ
દેવોના દેવ, પરમેશ્વર, તમને વંદન છે; હું તમારી શરણમાં આવ્યો છું, શરણમાં આવનારને પ્રેમ આપનાર.
ઉદ્ધરસ્વ હૃષીકેશ માયાં કૃત્વા પ્રતિષ્ઠસિ । વિશ્વસ્થાનાં પ્રજાનાં તુ વિદ્વાંસંવિશ્વનાયકમ્
હૃષીકેશ, તમારી માયાથી સ્વરૂપ ધારણ કરીને, મને ઉઠાવો; તમે વિશ્વની તમામ પ્રજાઓના જ્ઞાનવાન અને મુખ્ય સ્વામી છો.
જાનામ્યહં જગન્નાથં ભવન્તં મધુસૂદનમ્। મામેવ રક્ષ ગોવિન્દ વિશ્વરૂપ નમોસ્તુ તે
હું તમને જગતના સ્વામી, મધુસૂદન તરીકે ઓળખું છું; ગોવિંદ, વિશ્વરૂપ, મને રક્ષો, તમને વંદન છે.
"કુઞ્જલ ઉવાચ- ગતે બહુતિથે કાલે દત્તાત્રેયો નૃપોત્તમમ્। ઉવાચ મત્તરૂપેણ કુરુષ્વ વચનં મમ
કુંજલાએ કહ્યું: ઘણો સમય વીતી ગયા પછી, દત્તાત્રેયે નશામાં રાજાને કહ્યું: 'મારું કહેલું કરો.'
કપાલે મે સુરાં દેહિ પાચિતં માંસભોજનમ્। એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં સ ચાયુઃ પૃથિવીપતિઃ
'મને કપાળમાં દારૂ અને સારી રીતે પકવેલું માંસ આપો.' એ શબ્દો સાંભળી, રાજા આયુએ એ પ્રમાણે કર્યું.
ઉત્સુકસ્તુ કપાલેન સુરામાહૃત્ય વેગવાન્। પલં સુપાચિતં ચૈવ ચ્છિત્ત્વા હસ્તેન સત્વરમ્
ઉત્સુક થઈને, તેણે ઝડપથી કપાળમાં દારૂ લાવી, અને હાથથી સારી રીતે પકવેલું માંસ કાપીને તાત્કાલિક આપ્યું.
નૃપેન્દ્રઃ પ્રદદૌ ચાપિ દત્તાત્રેયાય સત્તમ। અથ પ્રસન્નચેતાઃ સ સંજાતો મુનિપુઙ્ગવઃ
રાજાએ એ બધું શ્રેષ્ઠ દત્તાત્રેયને આપ્યું; પછી એ મહાન મુનિ આનંદિત મનથી પ્રસન્ન થયો.
દૃષ્ટ્વા ભક્તિં પ્રભાવં ચ ગુરુશુશ્રૂષણં પરમ્। સમુવાચ નૃપેન્દ્રં તમાયું પ્રણતમાનસમ્
રાજાની ભક્તિ, શક્તિ અને ગુરુની શ્રેષ્ઠ સેવા જોઈને, દત્તાત્રેયે નમ્ર મનવાળા રાજા આયુને કહ્યું.
વરં વરય ભદ્રં તે દુર્લભં ભુવિ ભૂપતે। સર્વમેવ પ્રદાસ્યામિ યંયમિચ્છસિ સામ્પ્રતમ્
'રાજા, શુભ હો, ભૂમિ પર દુર્લભ હોય એવું પણ, જે ઈચ્છો તે વર માંગો; હું બધું આપું.'
"રાજોવાચ- ભવાન્દાતા વરં સત્યં કૃપયા મુનિસત્તમ। પુત્રં દેહિ ગુણોપેતં સર્વજ્ઞં ગુણસંયુતમ્
રાજાએ કહ્યું: 'મહાન મુનિ, તમે સત્ય વર આપનાર છો; કૃપાથી મને ગુણો અને જ્ઞાનથી ભરપૂર, સર્વજ્ઞ, ગુણવાન પુત્ર આપો.'