આનીતાત્મગૃહં દિવ્યમનૌપમ્યં સુશોભનમ્। મેરોસ્તુ શિખરે પુત્ર વૈડૂર્યાખ્યં પુરોત્તમમ્
તેને પોતાના દિવ્ય અને અદ્વિતીય સુંદર ઘર પર લઈ ગયો, જે મેરુ પર્વતની ટોચ પર, વૈડૂર્ય નામના શ્રેષ્ઠ શહેરમાં હતું.
અસ્તિ સર્વગુણોપેતં કાંચનાખ્યં મહાશિવમ્। તુંગપ્રાસાદસંબાધૈઃ કલશૈર્દંડચામરૈઃ
ત્યાં સર્વ ગુણોથી ભરેલું, કાંચન નામનું મહાશિવ શહેર છે, ઊંચા મહલોથી ભરેલું, કળશ, દંડ અને ચામરથી શોભિત છે.
નાનવૃક્ષસમોપેતૈર્વનૈર્નીલૈર્ઘનોપમૈઃ। વાપીકૂપતડાગૈશ્ચ નદીભિસ્તુ જલાશયૈઃ
તે શહેર અનેક વૃક્ષો અને ઘન વનોથી ઘેરાયેલું છે, જે વાદળ જેવા છે, અને વાપી, કૂવા, તળાવ, નદીઓ અને જળાશયોથી ભરેલું છે.
શોભમાનં મહારત્નૈઃ પ્રાકારૈર્હેમસંયતૈઃ। સર્વકામસમૃદ્ધાર્થં સમ્પૂર્ણં દાનવસ્ય હિ
મોટા રત્નોથી ઝવાળતું, સોનાથી બંધાયેલા કિલ્લા સાથે, તે સર્વ સુખ અને સમૃદ્ધિથી ભરેલું છે, ખરેખર એ દાનવનું રાજ્ય છે.
દદૃશે સા પુરં રમ્યમશોકસુન્દરી તદા। કસ્ય દેવસ્ય સંસ્થાનં કથયસ્વ સખે મમ
પછી એ સુંદર અશોકસુન્દરીએ એ મનોહર શહેર જોયું અને કહ્યું: 'મારા મિત્ર, મને કહો, આ શહેર કયા દેવતાનું છે?'
સોવાચ દાનવેન્દ્રસ્ય દૃષ્ટપૂર્વસ્ય વૈ ત્વયા। તસ્ય સ્થાનં મહાભાગે સોઽહં દાનવપુઙ્ગવઃ
તે જવાબ આપ્યો: 'હે ભાગ્યશાળી સ્ત્રી, આ શહેર એ દાનવોના રાજાનું છે, જેને તું પહેલાં જોઈ ચૂકી છે. હું એ દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ છું.'
મયા ત્વં તુ સમાનીતા માયયા વરવર્ણિનિ । તામાભાષ્ય ગૃહં નીતા શાતકૌમ્ભં સુશોભનમ્
હે સુંદર રંગવાળી સ્ત્રી, તને હું મારી માયાથી અહીં લાવ્યું છું. આવું કહીને, મેં તને એક ચમકતું સોનાનું મકાન બતાવ્યું.
નાનાવેશ્મૈઃ સમાજુષ્ટં કૈલાસશિખરોપમમ્। નિવેશ્ય સુંદરીં તત્ર દોલાયાં કામપીડિતઃ
એ શહેર અનેક મકાનોથી સજ્જ હતું અને કૈલાસના શિખર જેવું દેખાતું હતું. દાનવ તને ત્યાં એક ઝૂલામાં બેસાડ્યો, કારણ કે તે કામથી પીડિત હતો.
પુનઃ સ્વરૂપી દૈત્યેન્દ્રઃ કામબાણપ્રપીડિતઃ। કરસમ્પુટમાબધ્ય ઉવાચ વચનં તદા
પછી દાનવોના રાજાએ, પ્રેમથી પીડિત થઈ, પોતાનું સાચું રૂપ ધારણ કર્યું, હાથ જોડ્યા અને એ સમયે આ શબ્દો બોલ્યા.
યં યં ત્વં વાઞ્છસે ભદ્રે તં તં દદ્મિ ન સંશયઃ। ભજ માં ત્વં વિશાલાક્ષિભજન્તં કામપીડિતમ્
'હે વિશાળ આંખવાળી, તું જે પણ ઈચ્છે છે, હું તને નિશ્ચયથી આપું. મને સ્વીકાર, હું તારા પ્રેમમાં પીડિત છું.'
'શ્રીદેવ્યુવાચ- નૈવ ચાલયિતું શક્તો ભવાન્માં દાનવેશ્વરઃ। મનસાપિ ન વૈ ધાર્યં મમ મોહં સમાગતમ્
શ્રીદેવી બોલી: 'હે દાનવોના સ્વામી, તું મને હલાવી શકતો નથી; મારા મનમાં પણ મોહ આવી શકતો નથી.'
ભવાદૃશૈર્મહાપાપૈર્દેવૈર્વા દાનવાધમૈઃ। દુષ્પ્રાપ્યાહં ન સંદેહો મા વદસ્વ પુનઃ પુનઃ
તારા જેવા મોટા પાપીઓ, દેવતાઓ કે નીચા દાનવો દ્વારા હું અપ્રાપ્ય છું—આમાં કોઈ શંકા નથી. ફરી ફરી આવી વાત ન કર.
સ્કન્દાનુજા સા તપસાભિયુક્તા જાજ્વલ્યમાના મહતા રુષા ચ। સંહર્તુકામા પરિ દાનવં તં કાલસ્ય જિહ્વેવ યથા સ્ફુરન્તી
સ્કંદની બહેન, મહાન તપથી યુક્ત અને ભારે ગુસ્સાથી જ્વલંત, એ દાનવને નાશ કરવા ઈચ્છતી, સમયની જીભ જેવી ફફડતી હતી.
પુનરુવાચ સા દેવી તમેવં દાનવાધમમ્ । ઉગ્રં કર્મ કૃતં પાપ ચાત્મનાશનહેતવે
પછી દેવી એ દાનવોને ફરીથી કહ્યું: 'તમે ભયંકર અને પાપી કામ કર્યું છે, જે તારા પોતાના નાશનું કારણ બનશે.'
આત્મવઞ્શસ્ય નાશાય સ્વજનસ્યાસ્ય વૈ ત્વયા। દીપ્તા સ્વગૃહમાનીતા સુશિખા કૃષ્ણવર્ત્મનઃ
તારા જાતિ અને સ્વજનોના નાશ માટે, તું તારા ઘરમાં જ્વલંત શીખ સાથે કાળી વાટવાળું દીપ લાવ્યું છે.
યથાઽશુભઃ કૂટપક્ષી સર્વશોકૈઃ સમુદ્ગતઃ। ગૃહં તુ વિશતે યસ્ય તસ્ય નાશં પ્રયચ્છતિ
જેમ અશુભ અને કપટી પક્ષી, દુઃખ સાથે ઉદ્ભવીને, કોઈના ઘરમાં પ્રવેશ કરે છે અને એના નાશને લાવે છે—
સ્વજનસ્ય ચ સર્વસ્ય સધનસ્ય કુલસ્ય ચ। સ દ્વિજો નાશમિચ્છેત વિશત્યેવ યદા ગૃહમ્
એ રીતે, જ્યારે એવો પક્ષી ઘરમાં આવે, તો દ્વિજ પોતાના સ્વજનો, સંપત્તિ અને કુળના નાશની ઈચ્છા કરે છે.
તથા તેહં ગૃહં પ્રાપ્તા તવ નાશં સમીહતી । પુત્રાણાં ધનધાન્યસ્ય તવ વંશસ્ય સામ્પ્રતમ્
એ જ રીતે, હું તારા ઘરમાં આવી છું, તારા પુત્રો, ધન, અનાજ અને વંશના નાશની ઈચ્છા લઈને, આ જ ક્ષણે.
જીવં કુલં ધનં ધાન્યં પુત્રપૌત્રાદિકં તવ। સર્વં તે નાશયિત્વાહં યાસ્યામિ ચ ન સંશયઃ
તું જીવ, તારો કુળ, તારી સંપત્તિ, અનાજ, પુત્રો અને પૌત્રો—આ બધું હું નાશ કરીશ અને પછી અહીંથી જઇશ, આમાં કોઈ શંકા નથી.
યથા ત્વયાહમાનીતા ચરન્તી પરમં તપઃ । પતિકામા પ્રવાઞ્ચ્છન્તી નહુષં ચાયુનન્દનમ્
જેમ તું મને અહીં લાવ્યું, જ્યારે હું શ્રેષ્ઠ તપ કરી રહી હતી, પતિની ઈચ્છા રાખતી અને આયુના પુત્ર નાહુષને છેતરતી—
તથા ત્વાં મમ ભર્તા ચ નાશયિષ્યતિ દાનવ । મન્નિમિત્તઉપાયોઽયં દૃષ્ટો દેવેન વૈ પુરા
એ જ રીતે, હે દાનવ, મારા પતિ તારો નાશ કરશે. આ ઉપાય દેવએ મારી خاطر પહેલાંથી જ બનાવ્યો હતો.
સત્યેયં લૌકિકી ગાથા યાં ગાયન્તિ વિદો જનાઃ। પ્રત્યક્ષં દૃશ્યતે લોકે ન વિન્દન્તિ કુબુદ્ધયઃ
આ લોકમાં જ્ઞાની લોકો જે ગાથા ગાય છે, એ સાચી છે: 'જગતમાં સામે જોઈ શકાય છે, પણ મૂર્ખો એ સમજતા નથી.'
યેન યત્ર પ્રભોક્તવ્યં યસ્માદ્દુઃખસુખાદિકમ્। સ એવ ભુંજતે તત્ર તસ્માદેવ ન સંશયઃ
જેના કારણે, ક્યાં અને કઈ રીતે કોઈને બોલવું પડે છે, અને જ્યાંથી દુઃખ-સુખ વગેરે આવે છે, એ જ વ્યક્તિ એ બધું ત્યાં અનુભવે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
કર્મણોસ્ય ફલં ભુઙ્ક્ષ્વ સ્વકીયસ્ય મહીતલે। યાસ્યસે નિરયસ્થાનં પરદારાભિમર્શનાત્
પૃથ્વી પર તું પોતાના કર્મનું ફળ ભોગવી, અને બીજા ની પત્ની સાથે સંબંધ રાખવા બદલ તું નરકમાં જશે.
સુતીક્ષ્ણં હિ સુધારં તુ સુખડ્ગં ચ વિઘટ્ટતિ। અઙ્ગુલ્યગ્રેણ કોપાય તથા માં વિદ્ધિ સામ્પ્રતમ્
સખત અને તીક્ષ্ণ તલવાર દંડ માટે કાઢવામાં આવે છે, અને ફક્ત આંગળીના ટોચથી પણ દુઃખ થાય છે—હવે મને એ રીતે જાણ.
સિંહસ્ય સમ્મુખં ગત્વા ક્રુદ્ધસ્ય ગર્જિતસ્ય ચ। કો લુનાતિ મુખાત્કેશાન્સાહસાકારસંયુતઃ।૮૪ સત્યાચારાં દમોપેતાં નિયતાં તપસિ સ્થિતામ્। નિધનં ચેચ્છતે યો વૈ સ વૈ માં ભોક્તુમિચ્છતિ
કોણ એવા અવિચારી સાહસ સાથે ગુસ્સે અને ગર્જન કરતા સિંહના મોઢા સામે જઈને તેના મોઢામાંથી વાળ કાપી શકે?
સમણિં કૃષ્ણસર્પસ્ય જીવમાનસ્ય સામ્પ્રતમ્ । ગૃહીતુમિચ્છતે સો હિ યથા કાલેન પ્રેષિતઃ
કોઈ જીવતા કાળાં સાપની ફણ પકડવાની ઈચ્છા રાખે છે, એ તો જાણે સમયના ઇશારે મોકલાયેલો હોય છે.
ભવાંસ્તુ પ્રેષિતો મૂઢ કાલેન કાલમોહિતઃ । તદા તે ઈદૃશી જાતા કુમતિઃ કિં નપશ્યસિ
તુ, મૂર્ખ, સમયના ભ્રમમાં પડીને સમયના ઇશારે મોકલાયો છે; તારી અંદર આવી દુર્ભાવના ઉદભવી છે—શું તું એ જોઈ શકતો નથી?
ઋતે તુ આયુપુત્રેણ સમાલોકયતે હિ કઃ। અન્યો હિ નિધનં યાતિ મમરૂપાવલોકનાત્
આયુના પુત્ર સિવાય, મારા રૂપને માત્ર જોઈને કોણ મૃત્યુ પામે છે, જ્યારે બીજું કોઈ જીવતો રહે છે?
એવમાભાષયિત્વા તં ગઙ્ગાતીરં ગતા સતી । સશોકા દુઃખસંવિગ્ના નિયતાનિ યમાન્વિતા
એ રીતે બોલીને, એ ગંગાના કિનારે ગઈ, દુઃખથી પીડાયેલી, દુઃખમાં ગભરાયેલી, નિયમિત અને આત્મસંયમ ધરાવતી.