સાભ્રમત્યાં કૃતસ્નાનો દર્શનં કૃતવાન્મમ । તત્ર તિષ્ઠતિ નિત્યં વૈ પૂજાં કુર્વન્નનેકધા
ત્યાં યોગ્ય વિધિથી સ્નાન કરીને, તેણે મારું દર્શન કર્યું અને અનેક રીતે પૂજા કરતા સતત ત્યાં જ રહ્યા.
તત્ર કોઽપિ મહાદુષ્ટઃ કૌલિકઃ પાપરુપધૃક્ । માંસં દત્તં તદા તેન શિવસ્યોપરિ ભામિનિ
ત્યાં કોઈ મહા દુષ્ટ કૌલિક, પાપી રૂપ ધારણ કરીને, એ સમયે શિવ પર માંસ ચઢાવ્યું.
દૃષ્ટ્વા તદપિ માંસં ચ વિશ્વામિત્રોઽથ વૈ પુનઃ । અબ્રવીચ્ચ તદા તત્ર દુષ્કૃતં પાપિના કૃતમ્
એમાંસ જોઈને, વિશ્વામિત્રે ત્યાં કહ્યું: 'આ પાપી દ્વારા દુષ્કર્મ થયું છે.'
ન દત્તસ્તસ્ય દંડો હિ શર્વેણ પરમાત્મના । તસ્માદહં હિ નિશ્ચિત્ય શાપં દાસ્યે ન સંશયઃ
'શર્વે, પરમાત્માએ તેને કોઈ દંડ આપ્યો નથી; તેથી હું નિશ્ચયપૂર્વક શાપ આપીશ, તેમાં શંકા નથી.'
વિચાર્યૈવં તદા તેન શપ્તોઽહં દેવિ વૈ તદા
હું એ રીતે વિચાર કર્યા પછી, એ સમયે, દેવી, તેના દ્વારા શાપિત થયો હતો.
અસ્મિન્કલિયુગે ઘોરે ગુપ્તસ્ત્વં ભવ સર્વથા । ઇતિ દત્વાથ વૈ શાપં ગતવાન્મુનિસત્તમઃ
આ ભયાનક કળિયુગમાં, તું સર્વ રીતે છુપાયેલી રહે — એમ શાપ આપીને, મહાન ઋષિ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
તદા પ્રભૃતિ ભો દેવિ ગુપ્તોઽહં ઋષિશાપતઃ । મમસ્થાને વિશેષેણ પૂજનં કુરુતે યદિ
એ સમયે થી, દેવી, હું ઋષિના શાપથી છુપાયેલો છું; જો કોઈ મારા વિશેષ સ્થાન પર પૂજા કરે—
તેષાં હિ દુરિતં યચ્ચ નશ્યતે તત્ક્ષણાદપિ । મૃન્મયીં મામકીં મૂર્તિં કૃત્વા યે પૂજયંતિ વૈ
તો તેમના બધા પાપો તરત જ નાશ પામે છે; જે લોકો માટીથી મારી મૂર્તિ બનાવીને પૂજા કરે છે—
અત્ર સ્થાને વિશેષેણ મામકે તુ વસંતિ હિ । ખઙ્ગધારેશ્વર ઇતિ નામ્ના ખ્યાતઃ કલૌયુગે
અહીં મારા વિશેષ સ્થાન પર રહેતા લોકો કળિયુગમાં 'ખંડઘારેશ્વર' નામથી ઓળખાય છે.
કૃતે વૈ મંદિરં નામ ત્રેતાયાં ગૌરવઃ સ્મૃતઃ । દ્વાપરે વિશ્વવિખ્યાતઃ કલૌ ખઙ્ગેશ્વરઃ સ્મૃતઃ
કૃતયુગમાં તેનું નામ 'મંદિર' હતું; ત્રેતાયુગમાં તેને 'ગૌરવ' તરીકે ઓળખવામાં આવતું; દ્વાપરયુગમાં તે સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ હતું; કળિયુગમાં તેને 'ખંડેશ્વર' તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.
દક્ષિણં ભાગમાશ્રિત્ય મમ સ્થાનં સુરેશ્વરિ । ઇતિ જ્ઞાત્વા તુ તત્રૈવ કૃત્વા મૂર્તિં સદા બુધઃ
દક્ષિણ ભાગમાં આવેલું મારું સ્થાન છે, સુરેશ્વરી; આ જાણીને, વિદ્વાન લોકો ત્યાં હંમેશા મૂર્તિ સ્થાપે છે.
પૂજનં કુરુતે નિત્યં વાંછિતં ફલમાપ્નુયાત્ । ધર્માર્થકામમોક્ષાંશ્ચ લભતે માનવો ભુવિ
જે ત્યાં નિયમિત પૂજા કરે છે, તેને ઇચ્છિત ફળ મળે છે; મનુષ્યને ધરમ, ધન, કામ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે.
ધૂપં દીપં ચ નૈવેદ્યં તથા વૈ ચંદનાદિકમ્ । યેઽર્પયંતિ હિ દેવેશિ લોકનાથે મહેશ્વરિ । ન દુઃખં તુ ભવેત્તેષાં સત્યં સત્યં વરાનને
જે લોકો ધૂપ, દીવો, નૈવેદ્ય અને ચંદન વગેરે ભગવાન મહેશ્વરને અર્પણ કરે છે, તેમને ક્યારેય દુઃખ થતું નથી — આ સાચું છે, સાચું છે, સુન્દર મુખવાળી દેવી.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્રસંહિતાયામુઉત્તરખંડે ધારેશ્વરમાહાત્મ્યં નામ ચતુષ્પંચાશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડમાં, પચપંચાસ હજાર સંહિતાવાળા ભાગમાં, ધારેશ્વર મહાત્મ્ય નામના એકસો ચૌવત્તેર અધ્યાયનો અંત આવ્યો.
મહાદેવ ઉવાચ। દુગ્ધેશ્વરસમીપે તુ તીર્થં ચાતીવપાવનમ્ । રમ્યં તત્પિપ્પલાદસ્ય નામ્ના વૈ પ્રથિતં ભુવિ
મહાદેવ બોલ્યા: દુગ્ધેશ્વર પાસે એક અત્યંત પાવન તીર્થ છે, જે સુંદર છે અને પૃથ્વી પર પિપ્પલાદ નામે પ્રસિદ્ધ છે.
યત્ર કૃત્વા તપઃ પૂર્વં માતુર્વચનતો મુનિઃ । ઉત્પાદયામાસ કૃત્યાં વડવાનલસમ્મિતામ્
ત્યાં, પોતાની માતાની આજ્ઞાથી, ઋષિએ પહેલાં તપ કર્યું અને વડવાનલ સમાન કૃત્યા નામની શક્તિ ઉત્પન્ન કરી.
પિતુરાનૃણ્યમન્વિચ્છન્દધીચસ્ય મહાત્મનઃ । તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ
પિતાને ઋણમુક્ત કરવા માટે મહાન આત્મા દધીચિએ એ કર્યું; ત્યાં સ્નાન અને પાણી પીવાથી બ્રાહ્મણ હત્યાનો પાપ દૂર થાય છે.
સાભ્રમત્યાસ્તટે ગુપ્તં પિપ્પલાદં સુરેશ્વરમ્ । તત્ર સ્નાત્વા તુ ભો દેવિ મુક્તિભાગી ભવેન્નરઃ
સાબરમતીના કાંઠે પિપ્પલાદ ભગવાન છુપાયેલા છે; ત્યાં સ્નાન કરવાથી, દેવી, મનુષ્યને મુક્તિ મળે છે.
આરોપણં પિપ્પલાનાં કર્ત્તવ્યં વિધિપૂર્વકમ્ । કૃતે સતિ મહાદેવિ મુચ્યતે કર્મબંધનાત્
ત્યાં પિપ્પળાના વૃક્ષો નિયમ મુજબ રોપવા જોઈએ; એવું કરવાથી, મહાદેવી, કર્મના બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે.
પાર્વત્યુઉવાચ। કિમર્થં સા તુ કૃત્યા વૈ ઉત્પન્ના તાં નિબોધય । તયા વૈ કૃત્યયા પૂર્વં કિં કૃતં વદ મે પ્રભો
પાર્વતી બોલી: એ કૃત્યા શા માટે ઉત્પન્ન થઈ હતી, એ મને કહો; એ કૃત્યાએ પહેલાં શું કર્યું હતું, એ પણ કહો, પ્રભુ.
યેન પુત્રેણ સા નીતા પિતુરાનૃણ્યકારણાત્
કયા પુત્ર દ્વારા એ કૃત્યા પિતાને ઋણમુક્ત કરવા માટે લઈ જવામાં આવી?
મહાદેવ ઉવાચ। દાધીચો ઋષિવર્યોઽસૌ હ્યાગતસ્તપકારણાત્ । અત્ર તેન મહત્તપ્તમૃષિણા પરમાત્મના
મહાદેવ બોલ્યા: એ શ્રેષ્ઠ ઋષિ દધીચિ તપ માટે અહીં આવ્યા હતા; એ મહાન ઋષિ, પરમાત્માએ અહીં મહાન તપ કર્યું હતું.
તત્ર કોલાસુરો નામ વિઘ્નાર્થં વૈ સમાગતઃ । તેન વિઘ્નં બહુતરં કૃતં વૈ નાત્ર સંશયઃ
ત્યાં કોલા નામનો અસુર અવરોધ ઉભો કરવા આવ્યો હતો. એ અસુરે ઘણાં વિઘ્નો ઊભાં કર્યા, એમાં કોઈ શંકા નથી.
તદ્દૃષ્ટં તુ સુપુત્રેણ કહોડેન ચ ધીમતા । કૃત્યા હ્યુત્પાદિતા તત્ર હનનાર્થં સુરેશ્વરિ
આ જોઈને, તેના વિવેકી પુત્ર કહોડે ત્યાં દુષ્ટને નાશ કરવા માટે વિધિ રચી.
તયા વૈ નિહતો દૈત્યઃ કોલો નામ મહાસુરઃ । તસ્માત્તીર્થં મહજ્જાતં કલૌ ગુપ્તં તુ પાર્વતિ
તે વિધિથી, મહાન અસુર કોલાનો વિનાશ થયો. એથી ત્યાં મહાન તીર્થ ઉત્પન્ન થયું, જે કળિયુગમાં ગુપ્ત છે, હે પાર્વતી.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ઉત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે પિપ્પલાદતીર્થં નામ સપ્તપંચાશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડમાં ઉમા અને મહેશ્વર સંવાદમાં પિપ્પલાદ તીર્થ નામે એકસો સત્તાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
મહાદેવ ઉવાચ। ભૂતાલયં તતો ગચ્છેત્તીર્થં પાપહરં પદમ્ । ભૂતાલયો વટો યત્ર યત્ર પ્રાચી તુ ચંદના
મહાદેવ કહે છે: પછી ભૂતાલય નામના પાપહારી તીર્થે જવું જોઈએ. જ્યાં વટવૃક્ષ છે અને પૂર્વ દિશામાં ચંદનનું વૃક્ષ છે, એ ભૂતાલય છે.
ભૂતાલયે નરઃ સ્નાત્વા કૃષ્ણાષ્ટમ્યામુપોષિતઃ । યસ્તુ કૃષ્ણતિલાન્દદ્યાન્ન સ પ્રેતોઽભિજાયતે
જે મનુષ્ય કૃષ્ણાષ્ટમીના દિવસે ઉપવાસ કરીને ભૂતાલયમાં સ્નાન કરે છે અને કાળા તિલનું દાન કરે છે, તે મૃત્યુ પછી ભૂત નથી بنتો.
પિતૄનુદ્દિશ્ય યો દદ્યાદુદકુંભં તિલૈઃ સહ । પૂર્વજાન્પ્રેતભાવાત્સ મોચયેન્નાત્ર સંશયઃ
જે પોતાના પિતૃઓ માટે તિલ સાથે જળકુંભ અર્પણ કરે છે, તે પોતાના પૂર્વજોને ભૂત અવસ્થાથી મુક્ત કરે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.
યસ્ય નામ્ના નરઃ સ્નાતિ પ્રેતત્વાત્સ વિમુચ્યતે । ચતુર્દશ્યામથાષ્ટમ્યાં પ્રભાતે વિમલોદકે
જેના નામે મનુષ્ય સ્નાન કરે છે, તે ભૂતત્વમાંથી મુક્ત થાય છે, ખાસ કરીને ચતુર્દશી કે અષ્ટમીના દિવસે, સવારે શુદ્ધ જળથી.