દિવ્યં દિવ્યગુણં પુણ્યં પુણ્યધામ સમાકુલમ્ । સેવિતં પુણ્યલોકૈશ્ચ પુણ્યરાશિં મહાગિરિમ્
દૈવી, પુણ્ય અને સારા ગુણોથી ભરપૂર એ મહાપર્વત, પુણ્ય લોકો દ્વારા પૂજાય છે અને પુણ્યનો ખજાનો છે.
પુલિંદભિલ્લકોલૈશ્ચ સેવિતં પર્વતોત્તમમ્ । વિકટૈઃ શિખરૈઃ કોટૈરદ્રિરાજઃ પ્રકાશતે
પુલિંદ, ભિલ અને કોલ લોકો દ્વારા પૂજાયેલો એ શ્રેષ્ઠ પર્વત, તેની ઉંચી અને કઠિન શિખરો સાથે પર્વતરાજ ચમકે છે.
અન્યૈર્નાનાવિધૈઃ પુણ્યૈઃ કૌતુકૈર્મંગલૈઃ શુભૈઃ । ગંગોદકપ્રવાહૈશ્ચ મહાશબ્દં પ્રસુસ્રુવે
વિવિધ શુભ અને આશ્ચર્યજનક વસ્તુઓ, અને ગંગાના જળના ગર્જનારા પ્રવાહો સાથે એ સ્થળ મહા અવાજ પેદા કરે છે.
શંકરસ્ય ગૃહં તત્ર કૈલાસં ગતવાનહમ્ । તત્રાશ્ચર્યં મયા દૃષ્ટં યન્ન દૃષ્ટં કદા શ્રુતમ્
ત્યાં હું શંકરનું ઘર, કૈલાસ, પહોંચ્યો; ત્યાં મેં એવું આશ્ચર્ય જોયું, જે ક્યારેય જોયું કે સાંભળ્યું નહોતું.
શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ તાત સર્વં મયોદિતમ્ । શિખરાદ્ગિરિરાજસ્ય મેરોઃ પુણ્યાન્મહોદયાત્
હું બધું કહું છું, સાંભળો, પ્રિય; મેરુ પર્વતના પવિત્ર અને મહાન શિખર પરથી જે જોયું તે બધું.
હિમક્ષીરસુવર્ણસ્તુ પ્રવાહઃ પતતે ભુવિ । ગંગાયાશ્ચ મહાભાગ રંહસા ઘોષભૂષિતઃ
હિમ, દૂધ અને સોનાનો પ્રવાહ ધરા પર પડે છે, અને મહાન ગંગા જોરદાર અવાજ સાથે વહે છે.
કૈલાસસ્ય શિરઃ પ્રાપ્ય તત્ર વિસ્તરતાં ગતઃ । દશયોજનમાનેન તત્ર ગંગા હ્રદો મહાન્
કૈલાસના શિખર પર પહોંચીને ત્યાં એ વિસ્તૃત થઈ જાય છે; ત્યાં ગંગાનું મોટું સરોવર છે, જે દસ યોજન જેટલું છે.
મહાતોયેન પુણ્યેન વિમલેન વિરાજતે । સર્વતોભદ્રતાં પ્રાપ્તો મહાહંસૈઃ પ્રશોભતે
પવિત્ર અને સ્વચ્છ જળથી એ સરોવર ચમકે છે, અને ચારે બાજુ શુભતા સાથે મહા હંસોથી શોભાયમાન છે.
સામોચ્ચારેણ પુણ્યેન દિવ્યેન મધુરેણ ચ । હંસાસ્તત્ર પ્રકૂજંતિ સરસ્તેન વિરાજતે
ત્યાં હંસો દૈવી, મીઠા અને પવિત્ર સ્વરમાં ગાય છે, અને એ સરોવર તેમના અવાજથી સુંદર લાગે છે.
તસ્ય તીરે શિલાયાં વૈ હિમકન્યા મહામતે । આસીના મુક્તકેશાંતા રૂપદ્રવિણશાલિની
એના કાંઠે, એક પથ્થર પર, હિમપર્વતની દીકરી, વિદ્વાન, ખુલ્લા વાળ અને રૂપ-ધનથી ભરપૂર બેઠી હતી.
દિવ્યરૂપસુસંપન્ના સગુણા દિવ્યલક્ષણા । દિવ્યાલંકારભૂષા ચ તસ્યાસ્તીરે વિરાજતે
દૈવી રૂપ અને ગુણોથી સજ્જ, દૈવી લક્ષણો અને આભૂષણોથી શોભાયમાન, એ કાંઠે એ ચમકતી હતી.
ન જાને ગિરિરાજસ્ય તનયા વા મહોદધેઃ । નો વાસ્તિ બ્રહ્મણઃ પત્ની સા વા સ્વાહા ભવિષ્યતિ
મને ખબર નથી કે એ પર્વતરાજની દીકરી છે, કે મહાસાગરની, કે બ્રહ્માની પત્ની છે, કે કદાચ એ સ્વાહા જ છે.
ઇંદ્રાણી વા મહાભાગા રોહિણી વા ભવિષ્યતિ । ઈદૃશી રૂપસંપત્તિર્યુવતીનાં ન દૃશ્યતે
ઈન્દ્રાણી કે રોહિણી જેવી ભાગ્યશાળી સ્ત્રી હોય, પણ યુવાન સ્ત્રીઓમાં એવી સુંદરતા અને કળા જોવા મળતી નથી.
અન્યાસાં ચ સુદિવ્યાનાં નારીણાં તાત સર્વથા । યાદૃશં રૂપસંભાવં ગુણશીલં પ્રદૃશ્યતે
અન્ય દિવ્ય સ્ત્રીઓમાં પણ, પ્રિય, જેવો રૂપ, ગુણ અને સ્વભાવ જોવા મળે છે, એ અદભૂત છે.
અપ્સરસાં કદા નાસ્તિ તાદૃશં રૂપલક્ષણમ્ । યાદૃશં તુ મયા દૃષ્ટં તદંગં વિશ્વમોહનમ્
અપ્સરાઓમાં પણ ક્યારેય એવી સુંદરતા નથી, જે હું જોઈ છું—એનું રૂપ આખા વિશ્વને મોહી લે છે.
શિલાપદે સમાસીના દુઃખેનાપિ સમાકુલા । રુદતે સુસ્વરૈર્બાલા અનેકૈઃ સ્વજનૈર્વિના
પથ્થરની પાટ પર બેઠેલી, દુઃખમાં પણ ગભરાયેલી, એ યુવતી મીઠી અવાજે રડે છે, અનેક પોતાના લોકો વિના.
અશ્રૂણિ મુંચમાના સા મુક્તાભાનિ બહૂનિ ચ । નિર્મલાનિ સરસ્યત્ર પતંત્યેવ મહામતે
એ અનેક આંસુ વહાવે છે, જે મુક્તાની જેમ ચમકે છે, શુદ્ધ અને સ્વચ્છ છે, અને એ આંસુ સરોવરમાં પડે છે, હે વિદ્વાન.
બિંદવો મૌક્તિકાભાસ્તે નિપતંતિ મહોદકે । તેભ્યો ભવંતિ પદ્માનિ હૃદ્યાનિ સુરભીણિ તુ
એ મુક્તા જેવી ચમકતી બિંદુઓ મહાન જળમાં પડે છે; એમાંથી સુગંધિત અને મનોહર કમળો ઉગે છે.
પદ્માનિ જજ્ઞિરે તેભ્યો નેત્રાશ્રુભ્યો મહામતે । ગંગાંભસિ તરંત્યેવ અસંખ્યાતાનિ તાનિ તુ
એ આંસુઓમાંથી કમળો જન્મે છે, હે વિદ્વાન; એ અસંખ્ય કમળો ગંગાના જળમાં તરતા રહે છે.
પતિતાનિ સુહૃદ્યાનિ રંહસા યાનિ તાનિ તુ । ગંગાપ્રવાહમધ્યે તુ હંસવૃંદૈઃ સુસેવિતે
જે કમળો ગંગાની ધારા વચ્ચે ઝડપથી વહે છે, એ હંસોના જૂથોથી ઘેરાયેલા છે.
ભાગીરથ્યાઃ પ્રવાહસ્તુ તસ્માત્સ્થાનાદ્વિનિર્ગતઃ । કૈલાસશિખરં પ્રાપ્ય રત્નાખ્યં ચારુકંદરમ્
ભાગીરથીની ધારા એ સ્થાનથી નીકળી, કૈલાસના શિખર અને રત્ન નામના સુંદર ગુફા સુધી પહોંચે છે.
વર્તતે તોયપૂર્ણસ્તુ યોજનદ્વયવિસ્તૃતઃ । હંસવૃંદસમાકીર્ણો જલપક્ષિ સમાકુલઃ
ત્યાં પાણીથી ભરેલું સરોવર વહે છે, જે બે યોજન જેટલું પહોળું છે, હંસોના જૂથો અને જળપક્ષીઓથી ભરેલું છે.
નાનાવર્ણવિશેષાણિ સંતિ પદ્માનિ તત્ર ચ । પ્રવાહે નિર્મલે તાત મુનિવૃંદનિષેવિતે
ત્યાં વિવિધ રંગના અને વિશેષ કમળો મળે છે, પ્રિય, શુદ્ધ ધારા અને મુનિઓના સમૂહથી પાવન થયેલા.
અશ્રુભ્યો યાનિ જાતાનિ પ્રભાતે કમલાનિ તુ । ગંગોદકપ્લુતાન્યેવ સૌરભાણિ મહાંતિ ચ
સવારે એના આંસુઓમાંથી ઉગેલા કમળો ગંગાના જળથી ધોઈને સુગંધિત અને વિશાળ બને છે.
પ્રતરંતિ પ્રવાહે તુ નિર્મલે જલપૂરિતે । મધ્યે મધ્યે સુહંસૈશ્ચ જલપક્ષિનિનાદિતે
એ કમળો શુદ્ધ અને પાણીથી ભરેલી ધારા પર તરતા રહે છે, અને વચ્ચે-વચ્ચે મીઠા અવાજવાળા હંસો અને જળપક્ષીઓ સાથે હોય છે.
સૂત ઉવાચ- રત્નાખ્યે તુ ગિરૌ તસ્મિન્રત્નેશ્વરમહેશ્વરઃ । દેવદૈત્યસુપૂજ્યોપિ તિષ્ઠતે તાત સર્વદા
સૂત કહે છે: એ રત્ન નામના પર્વત પર રત્નેશ્વર મહેશ્વર, દેવો અને દૈત્યો દ્વારા પૂજિત, હંમેશા રહે છે, પ્રિય.
તત્ર દૃષ્ટો મયા તાત કશ્ચિત્પુણ્યમયો મુનિઃ । જટાભારસમાક્રાંતો નિર્વાસા દંડધારકઃ
ત્યાં મેં એક પુણ્યમય મુનિ જોયો, પ્રિય, જે જટાનો ભાર ધરાવે છે, ફક્ત કૂપીન પહેર્યો છે અને દંડ પકડીને બેઠો છે.
નિરાધારો નિરાહારસ્તપસાતીવ દુર્બલઃ । કૃશાંગોઽપ્યસ્થિસંઘાતસ્ત્વચામાત્રેણ વેષ્ટિતઃ
જેને આધાર નથી, જે અનાહારી છે, તપથી ખૂબ જ દુર્બળ છે; એનું શરીર પાતળું, ફક્ત હાડકાં અને ચામડીથી બનેલું છે.
ભસ્મોદ્ધૂલિતમાત્રાણિ સર્વાંગાનિ મહાત્મનઃ । શુષ્કપત્રાણિ ભક્ષેત શીર્ણાનિ પતિતાનિ ચ
મહાન આત્માની આખી અંગો ફક્ત ભસ્મથી ઢંકાયેલ છે; એ સુકાં, ઝાંખા અને પડેલા પાંદાં ખાય છે.
શિવભક્તિસમાસીનો દુરાધારો મહાતપાઃ । અશ્રુભ્યો યાનિ જાતાનિ પદ્માનિ સુરભીણિ ચ
શિવભક્તિમાં સ્થિત, દુર્લભ અને મહાતપસ્વી, એના આંસુઓમાંથી ઉગેલા કમળો સુગંધિત છે.