શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ ચરિત્રં શ્રેયદાયકમ્ । દ્વિજસ્યાપિ ચ વૃત્તાંતં કુંજલસ્ય મહાત્મનઃ
હવે હું એક શ્રેષ્ઠ કલ્યાણદાયી વાર્તા અને મહાત્મા કુંજલ નામના દ્વિજની કથા કહેવા જઈ રહ્યો છું, સાંભળો.
વિષ્ણુરુવાચ- કુંજલશ્ચાપિ ધર્માત્મા ચતુર્થં પુત્રમેવ ચ । સમાહૂય મુદાયુક્ત ઉવાચૈનં કપિંજલમ્
વિષ્ણુ કહે છે: ધર્મમય કુંજલએ પોતાના ચોથા પુત્ર કપિંજલને બોલાવી આનંદથી તેને કહ્યું.
કિં નુ પુત્ર ત્વયા દૃષ્ટમપૂર્વં કથયસ્વ મે । ભોજનાર્થં તુ યાસિ ત્વમિતઃ કસ્મિન્સુતોત્તમ
પુત્ર, તું શું નવું જોયું છે તે મને કહો; તું અહીંથી ભોજન માટે ક્યાં જાય છે, હે શ્રેષ્ઠ પુત્ર?
તદાચક્ષ્વ મહાભાગ યદિ દૃષ્ટં સુપુણ્યદમ્ । કપિંજલ ઉવાચ- યચ્ચ તાત ત્વયા પૃષ્ટમપૂર્વં પ્રવદામ્યહમ્
હે મહાભાગ્યશાળી, જો તું કંઈ ઉત્તમ અને પુણ્યદાયી જોયું હોય તો કહો. કપિંજલ કહે છે: પિતા, તમે જે નવું પૂછ્યું છે, તે હું કહું છું.
યન્ન દૃષ્ટં શ્રુતં કેન કસ્માન્નૈવ શ્રુતં મયા । તદિહૈવ પ્રવક્ષ્યામિ શ્રૂયતામધુના પિતઃ
જે હું જોયું નથી, સાંભળ્યું નથી, અથવા કેમ સાંભળ્યું નથી, તે હું અહીં જ હવે કહું છું — પિતા, સાંભળો.
શૃણ્વંતુ ભ્રાતરઃ સર્વે માતસ્ત્વં શૃણુ સાંપ્રતમ્ । કૈલાસઃ પર્વતશ્રેષ્ઠો ધવલશ્ચંદ્ર સન્નિભઃ
મારા બધા ભાઈઓ સાંભળો અને માતા, તમે પણ હવે સાંભળો: કૈલાસ પર્વત સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે, ચાંદની જેવો ધવલ છે.
નાનાધાતુસમાકીર્ણો નાનાવૃક્ષોપશોભિતઃ । ગંગાજલૈઃ શુભૈઃ પુણ્યૈઃ ક્ષાલિતઃ સર્વતઃ પિતઃ
તેમાં વિવિધ ધાતુઓ ભરેલા છે, અનેક પ્રકારના વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે, અને ગંગાના પવિત્ર અને શુદ્ધ જળથી સર્વત્ર ધોઈ શકાય છે, હે પિતા.
નદીનાં તુ સહસ્રાણિ દિવ્યાનિ વિવિધાનિ ચ । યસ્માત્તાત પ્રસૂતાનિ જલાનિ વિવિધાનિ ચ
હે પિતા, ત્યાંથી હજારો દિવ્ય અને વિવિધ નદીઓ તથા અનેક પ્રકારના જળ ઉત્પન્ન થાય છે.
તડાગાનિ સહસ્રાણિ સોદકાનિ મહાગિરૌ । નદ્યઃ સંતિ વિશાલિન્યો હંસસારસસેવિતાઃ
તે મહાપર્વત પર હજારો જળથી ભરેલા તળાવો છે; વિશાળ નદીઓ છે, જ્યાં હંસ અને સારસ વિહરે છે.
તસ્મિઞ્છિખરિણાં શ્રેષ્ઠે પુણ્યદાઃ પાપનાશનાઃ । વનાનિ વિવિધાન્યેવ પુષ્પિતાનિ ફલાનિ ચ
તે શ્રેષ્ઠ શિખર પર અનેક પ્રકારના ફૂલો અને ફળોથી ભરેલા વન છે, જે પુણ્ય આપે છે અને પાપનો નાશ કરે છે.
નાનાવૃક્ષોપયુક્તાનિ હરિતાનિ શુભાનિ ચ । કિન્નરાણાં ગણૈર્યુક્તશ્ચાપ્સરોભિઃ સમાકુલઃ
તે વન અનેક પ્રકારના વૃક્ષોથી, લીલાં અને શુભ છે, અને કિનરાઓના સમૂહો તથા અપ્સરાઓથી ભરપૂર છે.
ગંધર્વચારણૈઃ સિદ્ધૈર્દેવવૃંદૈઃ સુશોભિતઃ । દિવ્યવૃક્ષવનોપેતો દિવ્યભાવૈઃ સમાકુલઃ
તે સ્થળ ગંધર્વ, ચારણ, સિદ્ધ અને દેવોના સમૂહોથી શોભાયમાન છે; દિવ્ય વૃક્ષો અને વનો તથા દિવ્ય પ્રાણીઓથી ભરેલું છે.
દિવ્યગંધૈઃ સુશોભાઢ્યૈર્નાનારત્નસમન્વિતઃ । શિલાભિઃ સ્ફટિકસ્યાપિ શુક્લાભિસ્તુ સુશોભનઃ
દિવ્ય સુગંધોથી, સુંદરતા અને અનેક રત્નોથી ભરપૂર છે; સફેદ સ્ફટિક પથ્થરો થી પણ તેજસ્વી છે.
સૂર્યતેજોમયો રાજંસ્તેજોભિસ્તુ સમાકુલઃ । ચંદનૈશ્ચારુગંધૈશ્ચ બકુલૈર્નીલપુષ્પકૈઃ
હે રાજા, તે પર્વત સૂર્યના તેજથી ચમકે છે, તેજથી ભરપૂર છે, અને ચંદન, સુગંધિત બકુલ તથા નીલ ફૂલો વડે શોભાયમાન છે.
નાનાપુષ્પમયૈર્વૃક્ષૈઃ સર્વત્ર સમલંકૃતઃ । પક્ષિણાં સુનિનાદૈશ્ચ દિવ્યાનાં મધુરાયતે
ચારે બાજુ વિવિધ ફૂલોવાળા વૃક્ષોથી સજ્જ છે, અને દૈવી પક્ષીઓના મીઠા અવાજોથી આ સ્થળ વધુ મીઠું લાગે છે.
ષટ્પદાનાં નિનાદૈશ્ચ વૃક્ષૌઘૈર્મધુરાયતે । રુતૈશ્ચ કોકિલાનાં તુ શોભતે સ વનો ગિરિઃ
મધમાખીઓના ગુંજ અને વૃક્ષોના ઝૂંપડા સાથે એ પર્વતનું જંગલ મીઠું લાગે છે, અને કોયલના ગીતોથી એ જંગલ ચમકે છે.
ગણકોટિસમાકીર્ણં તત્રાસ્તિ શિવમંદિરમ્ । અંશુભિર્ધવલં પુણ્યં પુણ્યરાશિશિલોચ્ચયમ્
ત્યાં અનગણતાની ભીડથી ભરેલું, કિરણોથી ધવલ અને પવિત્ર, પુણ્યથી ભરપૂર શિવનું મંદિર ઊભું છે.
સિંહૈશ્ચ ગર્જમાનૈશ્ચ સૈરિભૈઃ કુંજરૈસ્તતઃ । દિગ્ગજાનાં સુઘોષૈશ્ચ શબ્દિતં ચ સમંતતઃ
ચારે બાજુ સિંહોની ગર્જના, હાથીઓના ટહુકા, વરાળના અવાજ અને દિશાના રક્ષક હાથીઓના પ્રબળ ટહુકા સાથે એ સ્થળ ગુંજતું રહે છે.
નાનામૃગૈઃ સમાકીર્ણં શાખામૃગગણાકુલમ્ । મયૂરકેકાઘોષૈશ્ચ ગુહાસુ ચ વિનાદિતમ્
વિવિધ પ્રાણીઓથી ભરેલું, વાંદરાની ટોળીઓથી ઘેરાયેલું, અને ગુફાઓમાં મયૂરની ઉંચી ટહુકા ગુંજતી રહે છે.
કંદરૈર્લેપનૈઃ કૂટૈઃ સાનુભિશ્ચ વિરાજિતમ્ । નાનાપ્રસ્રવણોપેતમોષધીભિર્વિરાજિતમ્
ખીણો, ઢાળ, શિખરો અને કાંઠાઓથી એ સ્થળ સુંદર લાગે છે, અને વિવિધ ઝરણા તથા ઔષધીઓથી પણ સજ્જ છે.
દિવ્યં દિવ્યગુણં પુણ્યં પુણ્યધામ સમાકુલમ્ । સેવિતં પુણ્યલોકૈશ્ચ પુણ્યરાશિં મહાગિરિમ્
દૈવી, પુણ્ય અને સારા ગુણોથી ભરપૂર એ મહાપર્વત, પુણ્ય લોકો દ્વારા પૂજાય છે અને પુણ્યનો ખજાનો છે.
પુલિંદભિલ્લકોલૈશ્ચ સેવિતં પર્વતોત્તમમ્ । વિકટૈઃ શિખરૈઃ કોટૈરદ્રિરાજઃ પ્રકાશતે
પુલિંદ, ભિલ અને કોલ લોકો દ્વારા પૂજાયેલો એ શ્રેષ્ઠ પર્વત, તેની ઉંચી અને કઠિન શિખરો સાથે પર્વતરાજ ચમકે છે.
અન્યૈર્નાનાવિધૈઃ પુણ્યૈઃ કૌતુકૈર્મંગલૈઃ શુભૈઃ । ગંગોદકપ્રવાહૈશ્ચ મહાશબ્દં પ્રસુસ્રુવે
વિવિધ શુભ અને આશ્ચર્યજનક વસ્તુઓ, અને ગંગાના જળના ગર્જનારા પ્રવાહો સાથે એ સ્થળ મહા અવાજ પેદા કરે છે.
શંકરસ્ય ગૃહં તત્ર કૈલાસં ગતવાનહમ્ । તત્રાશ્ચર્યં મયા દૃષ્ટં યન્ન દૃષ્ટં કદા શ્રુતમ્
ત્યાં હું શંકરનું ઘર, કૈલાસ, પહોંચ્યો; ત્યાં મેં એવું આશ્ચર્ય જોયું, જે ક્યારેય જોયું કે સાંભળ્યું નહોતું.
શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ તાત સર્વં મયોદિતમ્ । શિખરાદ્ગિરિરાજસ્ય મેરોઃ પુણ્યાન્મહોદયાત્
હું બધું કહું છું, સાંભળો, પ્રિય; મેરુ પર્વતના પવિત્ર અને મહાન શિખર પરથી જે જોયું તે બધું.
હિમક્ષીરસુવર્ણસ્તુ પ્રવાહઃ પતતે ભુવિ । ગંગાયાશ્ચ મહાભાગ રંહસા ઘોષભૂષિતઃ
હિમ, દૂધ અને સોનાનો પ્રવાહ ધરા પર પડે છે, અને મહાન ગંગા જોરદાર અવાજ સાથે વહે છે.
કૈલાસસ્ય શિરઃ પ્રાપ્ય તત્ર વિસ્તરતાં ગતઃ । દશયોજનમાનેન તત્ર ગંગા હ્રદો મહાન્
કૈલાસના શિખર પર પહોંચીને ત્યાં એ વિસ્તૃત થઈ જાય છે; ત્યાં ગંગાનું મોટું સરોવર છે, જે દસ યોજન જેટલું છે.
મહાતોયેન પુણ્યેન વિમલેન વિરાજતે । સર્વતોભદ્રતાં પ્રાપ્તો મહાહંસૈઃ પ્રશોભતે
પવિત્ર અને સ્વચ્છ જળથી એ સરોવર ચમકે છે, અને ચારે બાજુ શુભતા સાથે મહા હંસોથી શોભાયમાન છે.
સામોચ્ચારેણ પુણ્યેન દિવ્યેન મધુરેણ ચ । હંસાસ્તત્ર પ્રકૂજંતિ સરસ્તેન વિરાજતે
ત્યાં હંસો દૈવી, મીઠા અને પવિત્ર સ્વરમાં ગાય છે, અને એ સરોવર તેમના અવાજથી સુંદર લાગે છે.
તસ્ય તીરે શિલાયાં વૈ હિમકન્યા મહામતે । આસીના મુક્તકેશાંતા રૂપદ્રવિણશાલિની
એના કાંઠે, એક પથ્થર પર, હિમપર્વતની દીકરી, વિદ્વાન, ખુલ્લા વાળ અને રૂપ-ધનથી ભરપૂર બેઠી હતી.