એષ્યત્યસૌ કદા રાજા સુબાહુઃ પ્રિયયા સહ ।। પાતકાન્મોચયિષ્યામિ સ્તોત્રેણાનેન વૈ કદા
મારે ક્યારે રાજા સુબાહુ પોતાના પ્રિય સાથે અહીં આવશે? ક્યારે હું આ સ્તોત્રથી તેને પાપોથી મુક્ત કરીશ?
તાવદ્વિમાનઃ સંપ્રાપ્તઃ કિંકિણીજાલમંડિતઃ ।। ઘંટારવસમાકીર્ણો વીણાવેણુસમન્વિતઃ
એજ સમયે ઘંટડીના જાળથી શોભાયમાન, ઘંટના અવાજોથી ગૂંજી રહેલું, વીણા અને વાંસળી સાથેનું એક વિમાન આવી પહોંચ્યું.
ગંધર્વસ્વરસંઘુષ્ટશ્ચાપ્સરોભિઃ સમન્વિતઃ ।। સર્વકામસમૃદ્ધસ્તુ અન્નોદકવિવર્જિતઃ
તે વિમાન ગંધર્વોના મધુર સંગીતથી અને અપ્સરાઓની સાથે ગૂંજી રહ્યું હતું, તેમાં સર્વ પ્રકારની સુખ-સુવિધાઓ હતી, પણ ખોરાક અને પાણી નહોતું.
તસ્મિન્યાને સ્થિતો રાજા સુબાહુઃ પ્રિયયા સહ ।। સમુત્તીર્ણો વિમાનાત્સ સુતાર્ક્ષ્ય પ્રિયયા સહ
તે યાનમાં રાજા સુબાહુ પોતાની પ્રિય સાથે બેઠો હતો; પછી તે વિમાનમાંથી ઉતરીને પોતાની પ્રિય સાથે ઊભો રહ્યો.
શસ્ત્રમાદાય તીક્ષ્ણં તુ યાવત્કૃંતતિ તચ્છવમ્ ।। તાવદ્ધિ વિજ્વલેનાપિ સમાહ્વાનં કૃતં તદા
જ્યારે તેણે તીક્ષ્ણ શસ્ત્ર લઈને એ મૃતદેહને કાપવા લાગ્યો, એ સમયે એક તેજસ્વી પુરુષે અવાજ આપ્યો.
ભો ભોઃ પુરુષશાર્દૂલ દેવોપમ ભવાનિદમ્ ।। કરોતિ નિર્ઘૃણં કર્મ નૃશંસૈર્ન ચ શક્યતે
'પુરૂષશાર્દુલ, દેવ સમાન, તમે આટલું ક્રૂર કામ કરો છો; આવા દુષ્ટ કર્મ તો દુષ્ટ લોકો પણ કરી શકતા નથી.'
કર્તું પુરુષશાર્દૂલ કોઽયં વિધિવિપર્યયઃ ।। દુષ્કૃતં સાહસં કર્મ નિંદ્યં લોકેષુ સર્વદા
'પુરૂષશાર્દુલ, આ કેવી વિધિ વિરુદ્ધની વાત છે? આવું પાપમય અને ધાડસપૂર્વકનું કામ લોકોમાં હંમેશા નિંદનીય ગણાય છે.'
વેદાચારવિહીનં તુ કસ્માત્પ્રારબ્ધવાનિ હ ।। તન્મે ત્વં કારણં સર્વં કથયસ્વ યથા તથા
'વેદાચારથી વિહોણા બનીને તમે આવું કેમ શરૂ કર્યું? મને બધું સાચું કારણ કહો.'
ઇત્યેવં ભાષિતં તસ્ય વિજ્વલસ્ય મહાત્મનઃ ।। સમાકર્ણ્ય મહારાજઃ સ્વપ્રિયાં વાક્યમબ્રવીત્
મહાત્મા વિજ્વલના આ શબ્દો સાંભળીને રાજાએ પોતાની પ્રિયાને કહ્યું.
પ્રિયે વર્ષશતં ભુક્તં મયેદં પાપકર્મણા ।। કદા ન ભાષિતં કેન યથાયં પરિભાષતે
'પ્રિયે, પાપ કર્મના કારણે મેં શત વર્ષ સુધી આ દુઃખ સહન કર્યું છે; પણ કોઈએ ક્યારેય આવું કહ્યું નહોતું, જેમ આણે હવે કહ્યું.'
મમૈવં પીડ્યમાનસ્ય ક્ષુધયા હૃદયં પ્રિયે ।। નિર્ગતં ચોત્સુકં કાંતે શાંતિશ્ચિત્તે પ્રવર્તતે
'પ્રિયે, ભૂખથી પીડાતું મારું હૃદય બેકાબૂ અને ઉત્સુક બન્યું હતું, પણ હવે મનમાં શાંતિ આવી છે.'
યાવદસ્ય શ્રુતં વાક્યં સર્વદુઃખસ્ય શાંતિદમ્ ।। તાવચ્ચિત્તે સમાહ્લાદો વર્તતે ચારુહાસિનિ
'જ્યારે મેં એ શાંતિ આપનારા શબ્દો સાંભળ્યા, ત્યારે હે સુંદર સ્મિતવાળી, મારું મન આનંદથી ભરાઈ ગયું.'
કોયં દેવો નુ ગંધર્વઃ સહસ્રાક્ષો ભવિષ્યતિ ।। મુનીનાં સ્યાદ્વચઃ સત્યં યદુક્તં મુનિના પુરા
'આ કોણ છે? શું દેવ છે, કે ગંધર્વ છે, કે ઇન્દ્ર બનશે? કદાચ ઋષિએ પહેલાં જે કહ્યું હતું એ સાચું હશે.'
એવમાભાષિતં શ્રુત્વા પ્રિયસ્યાનંતરં પ્રિયા ।। રાજાનં પ્રત્યુવાચાથ ભાર્યા પતિપરાયણા
પતિના આવા વચન સાંભળીને, પતિપ્રેમી પત્નીએ રાજાને જવાબ આપ્યો.
સત્યમુક્તં ત્વયા નાથ ઇદમાશ્ચર્યમુત્તમમ્ ।। યથા તે વર્તતે કાંત મમ ચિત્તે તથા પુનઃ
'નાથ, તમે સાચું કહ્યું; આ તો અદ્ભુત ઘટના છે. જેમ તમને લાગણી થાય છે, તેમ જ મને પણ મનમાં ફરી અનુભવ થાય છે.'
પક્ષિરૂપધરઃ કોઽયં પૃચ્છતે હિતકારિવત્ ।। એવમાભાષિતં શ્રુત્વા પ્રિયાયાઃ પૃથિવીપતિઃ
'આ કોણ છે, પક્ષીનું રૂપ ધારણ કરીને, આપણું કલ્યાણ ઇચ્છીને પૂછે છે?' પ્રિયાની આવી વાત સાંભળીને રાજાએ,
બદ્ધાંજલિપુટોભૂત્વા પક્ષિણં વાક્યમબ્રવીત્ ।। સુબાહુરુવાચ- સ્વાગતં તે મહાપ્રાજ્ઞ પક્ષિરૂપધરઃ પ્રભો
હાથ જોડીને પક્ષીને કહ્યું: સુબાહુ બોલ્યો, 'મહાજ્ઞાની, પક્ષી રૂપ ધારણ કરનાર પ્રભો, તમારું સ્વાગત છે.'
શિરસા ભાર્યયા સાર્દ્ધં તવ પાદાંબુજદ્વયમ્ ।। નમસ્કરોમ્યહં પુણ્યમસ્તુ નસ્ત્વત્પ્રસાદતઃ
'હું અને મારી પત્ની, બંને, તમારાં કમળ સમાન પગને વંદન કરીએ છીએ. આપની કૃપાથી અમને પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય.'
ભવાન્કઃ પક્ષિરૂપેણ પુણ્યમેવં પ્રભાષતે ।। યાદૃશં ક્રિયતેકર્મ પૂર્વદેહેન સત્તમ
ભવાંક, તું પંખીની રૂપમાં પુણ્યની વાત કરે છે; જેવું કર્મ કોઈએ પેહલા શરીરમાં કર્યું હોય, એ જ મળતું હોય છે, હે શ્રેષ્ઠ.
સુકૃતં દુષ્કૃતં વાપિ તદિહૈવ પ્રભુજ્યતે ।। અથ તેનાત્મકં વૃત્તં તસ્યાગ્રે ચ નિવેદિતમ્
સારા કે ખરાબ કર્મ, એ અહીં જ અનુભવાય છે; અને જેવો સ્વભાવ હોય, એ આગળ જણાવવામાં આવે છે.
યથોક્તં કુંજલેનાપિ પિત્રા પૂર્વં શ્રુતં તથા ।। કથયસ્વાત્મવૃત્તાંતં ભવાન્કો માં પ્રભાષતે
કુંજલાએ પેહલાં પિતાથી જે સાંભળ્યું હતું, એ જ રીતે, ભવાંક, તું તારી જ કથા મને કહે.
સુબાહું પ્રત્યુવાચેદં વાક્યં પક્ષિવરસ્તદા ।। વિજ્વલ ઉવાચ- શુકજાત્યાં સમુત્પન્નઃ કુંજલોનામ મે પિતા
પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ વિજ્વલાએ સુબાહુને કહ્યું: 'મારા પિતા કુંજલા છે, જે શુકના વંશમાં જન્મ્યા છે.'
તસ્યાહં વિજ્વલો નામ તૃતીયસ્તુ સુતેષ્વહમ્ ।। નાહં દેવો ન ગંધર્વો ન ચ સિદ્ધો મહાભુજ
હું વિજ્વલા, તેમનો ત્રીજો પુત્ર છું; હું દેવ નથી, ગંધર્વ નથી, સિદ્ધ પણ નથી, હે મહાબાહુ.
નિત્યમેવ પ્રપશ્યામિ કર્મ ચૈવં સુદારુણમ્ ।। કિયત્કાલં મહત્કર્મ સાહસાકારસંયુતમ્
હંમેશા હું કર્મો જોઈ રહ્યો છું, એ બહુ ભયાનક છે; થોડા સમય માટે, મોટા અને સાહસભર્યા કર્મો પણ થાય છે.
કરિષ્યસિ મહારાજ તન્મે કથય સાંપ્રતમ્ ।। સુબાહુરુવાચ- વાસુદેવાભિધાનં યત્પૂર્વમુક્તં હિ બ્રાહ્મણૈઃ
હે મહારાજ, તું જે મહાન કર્મ કરશે, એ મને હવે કહો. સુબાહુએ કહ્યું: 'બ્રાહ્મણોએ પેહલાં જે વાસુદેવ નામનું કહ્યું હતું,'
શ્રોષ્યામ્યહં યદા ભદ્ર ગતિં સ્વાં પ્રાપ્નુયાં તદા ।। પુણ્યાત્મના ભાષિતં વૈ મુનિના સંયતાત્મના
હે શુભ, જ્યારે હું મારી માર્ગ પ્રાપ્ત કરીશ, ત્યારે એ સાંભળીશ; એ પુણ્યાત્મા અને સંયમિત મુનિએ કહ્યું છે.
તદાહં પાતકાન્મુક્તો ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ ।। વિજ્વલ ઉવાચ- તવાર્થે પૃચ્છિતસ્તાતસ્તેન મે કથિતં ચ યત્
ત્યારે હું પાપમાંથી મુક્ત થઈ જઈશ, એમાં કોઈ શંકા નથી. વિજ્વલાએ કહ્યું: 'તારા માટે મારા પિતાને પૂછવામાં આવ્યું હતું, અને તેમણે જે કહ્યું,'
તત્તેદ્યાહં પ્રવક્ષ્યામિ શાશ્વતં શૃણુ સત્તમ
એ જ હું તને કહું છું, એ શાશ્વત છે; હે શ્રેષ્ઠ, સાંભળ.
ૐઅસ્ય શ્રીવાસુદેવાભિધાનસ્ય સ્તોત્રસ્ય નારદઋષિરનુષ્ટુપ્છંદઃ । ૐકારોદેવતા સર્વપાતકનાશનાર્થે ચતુર્વર્ગસાધનાર્થે ચ જપે વિનિયોગઃ । ૐનમો ભગવતે વાસુદેવાય ઇતિ મંત્રઃ । પાવનં પરમં પુણ્યં વેદજ્ઞં વેદમંદિરમ્ ।। વિદ્યાધારં ભવાધારં પ્રણવં વૈ નમામ્યહમ્
'ઓમ'ના આ શ્રીવાસુદેવ સ્તોત્રના ઋષિ નારદ છે, છંદ અનુષ્ટુપ છે; ઓમ એ દેવતા છે. જપ સર્વ પાપ નાશ અને ચાર પુરુષાર્થની પ્રાપ્તિ માટે છે. મંત્ર છે: 'ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય.' હું પાવન, શ્રેષ્ઠ, પુણ્ય, વેદજ્ઞ, વેદમંદિર, જ્ઞાનધારી, ભવાધારી, પ્રણવને વંદન કરું છું.
નિરાવાસં નિરાકારં સુપ્રકાશં મહોદયમ્ ।। નિર્ગુણં ગુણસંબદ્ધં નમામિ પ્રણવં પરમ્
હું પ્રણવને વંદન કરું છું, જે નિવાસરહિત, નિરૂપ, તેજસ્વી, મહાન છે; નિર્ગુણ પણ ગુણોથી જોડાયેલો, શ્રેષ્ઠ છે.