ગોદાનં ભૂમિદાનં તુ અન્નોદકે ચ વૈ ત્વયા । જીવમાનેન રાજેંદ્ર ન દત્તં બ્રાહ્મણાય વૈ
ગાયનું દાન, જમીનનું દાન અને અન્ન-પાણીનું દાન—તમે જીવતા બ્રાહ્મણને આપ્યું નહોતું, હે રાજેન્દ્ર.
મૃત્યુકાલેપિ નો દત્તં તસ્માત્ક્ષુધા પ્રવર્તતે । એતત્તે કારણં પ્રોક્તં જાતં કર્મવશાનુગમ્
મૃત્યુ સમયે પણ આપ્યું નહોતું, એટલે હવે ભૂખ લાગે છે. આ કારણ છે, જે તારા કર્મના ફળરૂપે આવ્યું છે.
યાદૃશં તુ કૃતં કર્મ તાદૃશં પરિભુજ્યતે । સુબાહુરુવાચ- કથં ક્ષુધા પ્રશાંતિં મે પ્રયાતિ મુનિસત્તમ
યું જેવું કર્મ કરે છે, એવુ ફળ ભોગવે છે. સુબાહુએ પૂછ્યું: હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, મારી ભૂખ કેવી રીતે શાંત થશે?
અનયા શોષિતઃ કાયો હ્યતીવ પરિદૂયતે । ક્ષુધાં પ્રતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ પ્રાયશ્ચિત્તં વદસ્વ નૌઃ
આથી મારું શરીર સુકાઈને બહુ પીડાય છે. હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ભૂખ માટે કયું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું એ અમને કહો.
કર્મણશ્ચાસ્યઘોરસ્ય યથા શાંતિર્ભવેન્મમ । વામદેવ ઉવાચ- પ્રાયશ્ચિત્તં ન ચૈવાસ્તિ ઋતેભોગાન્નૃપોત્તમ
આ ભયાનક કર્મથી મને શાંતિ કેવી રીતે મળશે? વામદેવે કહ્યું: રાજા, ભોગ વિના આ માટે બીજું કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી.
કર્મણોસ્ય ફલં સર્વં ભવાન્સ્વસ્થઃ પ્રભોક્ષ્યતિ । યત્ર તે પતિતઃ કાયઃ પ્રિયાયાશ્ચૈવ ભૂપતે
રાજા, તું અને તારી પ્રિય જ્યાં પણ પડ્યા હોય, ત્યાં તું સંપૂર્ણ જ્ઞાન સાથે આ કર્મના બધા ફળો ભોગવશે.
યુવાભ્યાં હિ પ્રગંતવ્યમિતશ્ચૈવ ન સંશયઃ । ઉભાભ્યામપિ ભોક્તવ્યં કાયમક્ષયમેવ તત્
નિશ્ચય છે કે, તમે બંને અહીંથી જવું પડશે; અને બંનેએ પોતપોતાના અક્ષય શરીરનું ભોગવું પડશે.
સ્વંસ્વં રાજન્ન સંદેહસ્ત્વયા વૈ પ્રિયયા સહ । રાજોવાચ- કિયત્કાલં પ્રભોક્તવ્યં મયૈવં પ્રિયયા સહ
રાજા, તું અને તારી પ્રિયાએ પોતપોતાનું ભોગવું જ પડશે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. રાજાએ પૂછ્યું: હું અને મારી પ્રિયા આ કેટલો સમય ભોગવવું પડશે?
તદાદિશ મહાભાગ પ્રમાણં તદ્વચો મમ । વામદેવ ઉવાચ- વાસુદેવ મહાસ્તોત્રં મહાપાતકનાશનમ્
મહાભાગ, એ સમયનું માપ મને કહો, તમારું વચન મને માન્ય છે. વામદેવે કહ્યું: વાસુદેવનું મહાસ્તોત્ર મહાપાપો પણ નાશ કરે છે.
યદા ત્વં શ્રોષ્યસે પુણ્યં તદા મોક્ષં પ્રયાસ્યસિ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં ગચ્છ રાજન્પ્રભુંક્ષ્વહિ
જ્યારે તું એ પવિત્ર સ્તોત્ર સાંભળશે, ત્યારે તારે મુક્તિ મળશે. રાજા, હું તને બધું કહી દીધું છે, હવે જઈને ભોગવ.
એવં શ્રુત્વા તતો રાજા ભાર્યયા સહ વૈ પુનઃ । સ્વશરીરસ્ય વૈ માંસં ભક્ષતે પ્રિયયા સહ
આ રીતે સાંભળ્યા પછી, રાજા પોતાની પત્ની સાથે ફરી પોતાના શરીરનું માંસ ખાવા લાગ્યો.
નિત્યમેવ મહાપ્રાજ્ઞ તદ્વત્પૂર્ણં ભવેદ્વપુઃ । નિત્યં પ્રભક્ષતે રાજા રાજ્ઞી તસ્ય ચ પુત્રક
પણ, વિદ્વાન, તેમનું શરીર હંમેશાં ફરી પૂર્ણ થઈ જતું; રાજા અને રાણી સતત એનું ભોજન કરતા.
યથાયથા ચ રાજા ચ ભક્ષતે ચ કલેવરમ્ । હસેતે વૈ સદા નાર્યૌ તયોર્ભાવં વદામ્યહમ્
જ્યારે પણ રાજા પોતાનું શરીર ખાય, ત્યારે બંને સ્ત્રીઓ હંમેશાં હસે; હવે હું એ હાસ્યનું કારણ કહું છું.
પ્રજ્ઞા સાર્દ્ધં મહાસાધ્વી ચરિત્રં તસ્ય ભૂપતેઃ । હાસ્યં હિ કુરુતે નિત્યં તસ્ય શ્રદ્ધાનપાયિની
પત્ની સાથે જ્ઞાન અને રાજાનું સારા સ્વભાવને, તેની અવિશ્વાસુ પત્ની હંમેશાં હાસ્ય કરે છે.
પ્રજ્ઞયા પ્રેર્યમાણેન ન દત્તં શ્રદ્ધયાન્વિતમ્ । બ્રાહ્મણેભ્યઃ સુસંકલ્પ્ય અન્નમુદ્દિશ્ય વૈષ્ણવે
જે અન્ન વિષ્ણુને ઉદ્દેશીને, યોગ્ય સંકલ્પથી, બ્રાહ્મણોને જ્ઞાનથી તો આપવું હતું, પણ શ્રદ્ધા વગર આપ્યું નહોતું—
એવં સ ભક્ષતે માંસં સ્વસ્ય કાયસ્ય નિત્યદા । યોષિદપ્યાત્મકાયં ચ રસૈશ્ચામૃતસન્નિભૈઃ
એથી, તે હંમેશાં પોતાના શરીરનું માંસ ખાય છે; અને સ્ત્રી પણ પોતાના શરીરનું રસથી ભરેલું, અમૃત જેવું માંસ ખાય છે.
તતો વર્ષશતાંતે તુ વામદેવં મહામુનિમ્ । સ્મૃત્વા સ ગર્હયામાસ આત્માનં પ્રતિ સુવ્રત
પછી, સો વર્ષ પૂરા થયા પછી, રાજાએ મહામુનિ વામદેવને યાદ કરીને, પોતાને ધિક્કાર્યો, હે સુવ્રત.
ન દત્તં પિતૃદેવેભ્યો બ્રાહ્મણેભ્યઃ કદા મયા । ન દત્તમતિથિભ્યો હિ વૃદ્ધેભ્યશ્ચ વિશેષતઃ
કદી પણ મેં પિતૃઓને, દેવતાઓને કે બ્રાહ્મણોને કંઈ આપ્યું નથી; મહેમાનોને, ખાસ કરીને વૃદ્ધોને પણ કશું આપ્યું નથી.
દીનેભ્યો હિ ન દત્તં ચ કૃપયા ચાતુરાય ચ । એવં સ ભુંક્તે સ્વં માંસં ગર્હયન્સ્વીય કર્મ ચ
ગરીબોને પણ, દયા કે ચતુરાઈથી કશું આપ્યું નથી; તેથી તે પોતાનું માંસ ખાય છે અને પોતાના કર્મને ધિક્કારે છે.
એવં સ્વમાંસં ભુંજાનં સુબાહું પ્રિયયા સહ । હસેતે ચ તદા દૃષ્ટ્વા પ્રજ્ઞા શ્રદ્ધા ચ દ્વે સ્ત્રિયૌ
આ રીતે, સુબાહુ પોતાની પ્રિય સાથે પોતાનું માંસ ખાય છે, ત્યારે જ્ઞાન અને શ્રદ્ધા, એ બે સ્ત્રીઓ તેને જોઈને હસે છે.
તસ્ય કર્મવિપાકસ્ય શુભાત્મા હસતે નૃપ । મમ સંગપ્રસંગેન ન દત્તં પાપચેતન
તેના કર્મના પરિણામે, તેની શુભ આત્મા હસે છે, હે રાજા; દુષ્ટ મનવાળા, મારા સંગથી કશું આપ્યું નહોતું.
પ્રજ્ઞા ચ વચનૈસ્તૈસ્તુ રાજાનં હસતે પુનઃ । ક્વગતોસૌ મહામોહો યેન ત્વં મોહિતો નૃપ
જ્ઞાન એ વચનો સાથે ફરી રાજા પર હસે છે: એ મોટો મોહ ક્યાં ગયો, જેના કારણે તું મોહિત થયો હતો, હે રાજા?
લોભેન મોહયુક્તેન તમોગર્તે નિપાત્યતે । તત્રાપતિત્વા મામૈવ પતિતં દુઃખસંકટે
લોભ અને મોહથી ભરાયેલી મનુષ્ય અંધકારના ખાડામાં પડી જાય છે; ત્યાં પડીને, પોતે જ એકલો દુઃખ અને સંકટમાં પડેલો અનુભવાય છે.
દાનમાર્ગં પરિત્યજ્ય લોભમાર્ગં ગતો નૃપ । ભાર્યયા સહ ભુંક્ષ્વ ત્વં વ્યાપિતઃ ક્ષુધયા ભૃશમ્
રાજાએ દાનનો માર્ગ છોડી લોભનો રસ્તો અપનાવ્યો છે; હવે તું તારી પત્ની સાથે ભારે ભૂખની પીડા સહન કરવી પડશે.
એવં તં હસતે પ્રજ્ઞા સુબાહું પ્રિયયાન્વિતમ્ । એતદ્ધિ કારણં સર્વં તયોર્હાસસ્ય પુત્રક
પુત્ર, પ્રજ્ઞા સુબાહુ અને તેની પ્રિય સાથે હસે છે; એ બંનેના હસવાનો આખો કારણ આ જ છે.
ભક્ષ્યમાણસ્ય ભૂપસ્ય દેહં સ્વં દુઃખિતે તદા । ઊચતુર્દેહિદેહીતિ યાચ્યમાનઃ સદૈવ હિ
જ્યારે દુઃખી રાજાને ખાવા માટે તૈયાર થવામાં આવ્યો, ત્યારે તેઓ વારંવાર કહેતા, 'અમને તારો શરીર આપ, અમને તારો શરીર આપ', એમ સતત માગતા રહેતા.
ક્ષુધાતૃષ્ણામહાપ્રાજ્ઞ ભીમરૂપે ભયાનકે । પયસા મિશ્રિતં ભક્ષં યાચેતે નૃપતીશ્વરમ્
ભૂખ અને તરસના ભયાનક અને ભયંકર સ્વરૂપોએ રાજાને પાણી સાથે ભેળેલું ખોરાક માગ્યું.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્ત્વયા પરિપૃચ્છિતમ્ । અન્યત્કિં તે પ્રવક્ષ્યામિ તદ્વદસ્વ મહામતે
તમે જે પૂછ્યું હતું તે બધું હું કહી દીધું છે; હવે બીજું શું કહું? હે વિદ્વાન, તમે કહો.
વિજ્વલ ઉવાચ- વાસુદેવાભિધાનં તત્સ્તોત્રં કથય મે પિતઃ । યેન મોક્ષં વ્રજેદ્રાજા તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્
વિજ્વલાએ કહ્યું: પિતા, મને એ વાસુદેવ નામનું સ્તોત્ર કહો, જેના દ્વારા રાજા મોક્ષ પામે છે—એ વિષ્ણુનું પરમ સ્થાન મેળવે છે.
સૂત ઉવાચ- એવમુક્તે શુભે વાક્યે વિજ્વલેન મહાત્મના ।। કુંજલો વદતાં શ્રેષ્ઠઃ સ્તોત્રં પુણ્યમુદૈરયત્
સૂતે કહ્યું: મહાન આત્મા વિજ્વલાએ આ શુભ વચન કહ્યા પછી, શ્રેષ્ઠ વક્તા કુંજલે પવિત્ર સ્તોત્ર બોલવાનું શરૂ કર્યું.