તેન દૃષ્ટા પ્રચંડા સા આયાંતી ક્રૂરલોચના । સા તસ્ય ભાર્યા નદ્યાં વૈ જલમધ્યે પપાત હ
એ ક્રૂર આંખોવાળી સ્ત્રી, જ્યારે એ આવી રહી હતી, ત્યારે એના પતિએ એને જોયી; એ પત્ની નદીના પાણીમાં પડી ગઈ.
તાવત્તયોક્તશ્ચંડાત્મા એહિ શીઘ્રં ચ ભક્ષય । સમાનીતં ત્વદર્થં ચ મત્સ્યમાંસં મયાધુના
ત્યારે એ ક્રૂર સ્વભાવની સ્ત્રીએ કહ્યું: 'ઝલદી આવો અને ખાઓ; હું તાજું માછલી અને માંસ લઈને આવી છું.'
કૃતં કિં મૂઢ પૂર્વેદ્યુર્માંસં પાર્શ્વે ન દૃશ્યતે । નાશિતં ચ ત્વયા મૂઢ કુટુંબં લંઘતે તવ
'મૂર્ખ, ગઈકાલે જે માંસ લાવી હતી એ ક્યાં ગયું? તારી પાસે દેખાતું નથી; તું એ ખાઈ ગયું છે, મૂર્ખ, અને તું ઘરનું ધ્યાન રાખતો નથી.'
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં ચંડાયાશ્ચંડરૂપવાન્ । શિવરાત્ર્યુપવાસેન રાત્રૌ જાગરણેન ચ
એ ક્રૂર સ્ત્રીના આ શબ્દો સાંભળી, એ ક્રૂર સ્વભાવના પુરુષે શિવરાત્રિનું ઉપવાસ અને રાત્રે જાગરણ કર્યું.
શુદ્ધાંતઃકરણો જાતઃ સ્નાતું નદ્યાં શુચિવ્રતઃ । યાવત્સ્નાતિ સ દુષ્ટાત્મા તાવત્શ્વા તત્ર ચાગતઃ
એથી એનું મન શુદ્ધ થયું, અને શુદ્ધ વર્તન રાખીને એ નદીમાં સ્નાન કરવા ગયો; જ્યારે એ દુષ્ટ માણસ સ્નાન કરી રહ્યો હતો, ત્યારે ત્યાં એક કૂતરો આવ્યો.
શુના તદા ભક્ષિતં ચ સર્વં માંસં સુરેશ્વરિ । ચંડા પ્રકુપિતા તં ચ શ્વાનં હંતુમુપસ્થિતા
ત્યારે, હે દેવીઓની દેવી, એ કૂતરાએ બધું માંસ ખાઈ લીધું; ચંડા ગુસ્સે થઈને એ કૂતરાને મારવા તૈયાર થઈ.
નિવારિતા હિ ચંડેન ચંડા પ્રકુપિતા તદા । ન હંતવ્યસ્ત્વયા ચૈષ કિમનેનાશુભં કૃતમ્
પણ ચંડાએ એને રોકી દીધી, ભલે એ સમયે ચંડા ખૂબ ગુસ્સે હતી; 'તું એને મારતો નહીં—એણે શું ખરાબ કર્યું છે?'
તયોક્તં ભક્ષિતં ચાન્નં અનેનૈવ દુરાત્મના । કિં ત્વં ભક્ષયિતા મૂઢ ભવિતાદ્ય બુભુક્ષિતઃ
એણે કહ્યું, 'આ દુષ્ટે બધું ખાઈ લીધું છે; હવે તને ભૂખ લાગશે ત્યારે તું શું ખાશે, મૂર્ખ?'
પુષ્કસ ઉવાચ। યચ્છુના ભક્ષિતં ચાન્નં તેનાહં પરિતોષિતઃ । કિમનેન શરીરેણ નશ્વરેણ ગતાયુષા
પુષ્કસએ કહ્યું: જે ભોજન કૂતરાએ ખાધું હતું, એ જ મને સંતોષ આપ્યું છે. આ નાશવાન શરીરનું, જેના જીવનનું અંત આવી ગયું છે, હવે શું કામ?
યે પુષ્યંતિ શરીરં વૈ સર્વભાવેન ભામિનિ । મૂઢાસ્તે પાપિનો જ્ઞેયા લોકદ્વય બહિષ્કૃતાઃ
જે લોકો આખા મનથી પોતાનું શરીર પોષે છે, હે સુંદરિ, તેઓ મૂર્ખ અને પાપી ગણાય છે, અને બંને લોકમાંથી બહાર ફેંકાઈ જાય છે.
તસ્માન્માનં પરિત્યજ્ય કામં ચાપિ દુરાત્મતામ્ । સ્વસ્થાભાવવિમર્શેન તત્વબુધ્યા સ્થિરા ભવ
એથી, માન અને કામ તથા દુષ્ટતા છોડી દે અને પોતાના સારા માટે વિચાર કરીને, સત્યની સમજથી સ્થિર બની જા.
અહમેતચ્છરીરં વૈ ખઙ્ગધારવ્રતેન ચ । ત્યક્ષ્યામ્યદ્ય વરારોહે કિં ચિરંજીવનેન મે
હે સુંદરિ, આજે હું આ શરીર તલવારની ધારના વ્રતથી ત્યજી દઈશ. લાંબું જીવન જીવવાથી મને શું લાભ?
ઇત્યુક્ત્વા ખઙ્ગમાકૃષ્ય યાવદ્ભિનત્તિ કં સ્વકમ્ । આગતાશ્ચ ગણાસ્તાવદ્બહવઃ શિવનોદિતાઃ
આ રીતે કહીને, તેણે તલવાર ખેંચી અને પોતાને ઘાયલ કરવા જતો હતો, ત્યારે શિવજી દ્વારા મોકલાયેલા અનેક ગણો આવી પહોંચ્યા.
વિમાનાનિ બહૂન્યત્ર આગતાનિ તદંતિકે । દૃષ્ટ્વા સ ચૈવ તાન્યેવં વિમાનાનિ ગણાંસ્તથા
તે સમયે ત્યાં ઘણા દિવ્ય વિમાનો આવી ગયા; પુષ્કસએ એ વિમાનો અને ગણોને જોઈને તેમને નિહાળ્યા.
ઉવાચ પરયા ભક્ત્યા પુષ્કસોઽપિ ચ તાન્પ્રતિ । કસ્માત્સમાગતા યૂયં સર્વે રુદ્રાક્ષધારિણઃ
પુષ્કસએ ઊંડા ભક્તિભાવથી તેમને પૂછ્યું: તમે બધા, રુદ્રાક્ષ ધારણ કરનારાઓ, અહીં કેમ આવ્યા છો?
સર્વે સ્ફટિકસંકાશાઃ સર્વે ચંદ્રાર્દ્ધશેખરાઃ । કપર્દિનશ્ચર્મપરીતવાસસો ભુજંગભોગૈઃ કૃતહારભૂષણાઃ
બધા જ સ્ફટિક જેવું તેજ ધરાવતા, ચાંદની કળા ધારણ કરનાર, જટાવાળા, ચામડાં પહેરેલા અને સાપની માળા ધારણ કરેલા હતા.
શ્રિયાન્વિતા રુદ્રસમાનવીર્યા યથાતથં ભો વદતોચિતં મમ । પુષ્કસેન તદા પૃષ્ટા ઊચુસ્તે રુદ્રપાર્ષદાઃ
તેઓ સૌ ભવ્યતા ધરાવતા, રુદ્ર જેટલી શક્તિ ધરાવતા, મને યોગ્ય રીતે કહો. પુષ્કસે પૂછતાં રુદ્રના પરિચારો બોલ્યા.
ગણા ઊચુઃ। પ્રેષિતાસ્મો વયં ચંડ શિવેન પરમેષ્ઠિના । આગચ્છ ત્વરિતો ભૂત્વા સસ્ત્રીકો યાનમારુહ
ગણોએ કહ્યું: અમને પરમેશ્વર ભયંકર શિવે મોકલ્યા છે. તું અને તારી પત્ની ઝડપથી આવીને વિમાનમાં બેસો.
લિગાર્ચનં કૃતં યચ્ચ ત્વયા રાત્રૌ શિવસ્ય ચ । તેન કર્મવિપાકેન પ્રાપ્તોઽસિ પરમાં ગતિમ્
તમે રાત્રે શિવલિંગની જે પૂજા કરી હતી, તેના ફળે તું પરમ ગતિને પામ્યો છે.
તથોક્તો વીરભદ્રેણ ઉવાચ પ્રહસન્નિવ । કિં મયા સુકૃતં ચીર્ણં પાપિના પુષ્કસેન હિ
વીરભદ્રે આમ કહ્યાના પછી, પુષ્કસે હળવી હાસ્ય સાથે કહ્યું: હું પાપી પુષ્કસે કયું સારા કર્મ કર્યું છે?
મૃગયારસિકેનૈવ મૂઢેન ચ દુરાત્મના । પાપાચારોહ્યહં નિત્યં કથં સ્વર્ગે વસામ્યહમ્
હું તો હંમેશા શિકારપ્રિય, મૂર્ખ અને દુષ્ટ રહીને પાપ કરતો આવ્યો છું. પછી હું સ્વર્ગમાં કેમ રહી શકું?
કથં લિગાર્ચનં ચાદ્યા કૃતમસ્તિ તદુચ્યતામ્ । પરં કૌતુકમાપન્નઃ પૃચ્છામિ કૃપયા વદ
આજે લિંગની પૂજા કેવી રીતે થઈ? કૃપા કરીને મને કહો, કેમ કે હું ખૂબ જ આશ્ચર્યમાં છું અને પૂછું છું.
વીરભદ્ર ઉવાચ। દેવદેવો મહાદેવો યો ગંગાધરસંજ્ઞકઃ । પરિતુષ્ટોઽદ્ય તે ચંડ સભાર્યસ્ય ઉમાપતિઃ
વીરભદ્રે કહ્યું: દેવોમાંના દેવ, મહાદેવ, જેને ગંગાધર કહે છે, આજે તું અને તારી પત્ની પર પ્રસન્ન થયા છે, હે ભયંકર.
પ્રાસંગિકં ત્વયા ચાદ્ય કૃતમર્ચનમેવ ચ । કોલં નિરીક્ષમાણેન બિલ્વપત્રાણિ ચૈવ હિ
આજે તું કોલા વૃક્ષ અને બિલ્વ પાંદડાં જોઈને અનાયાસે પૂજા કરી છે.
છેદિતાનિ ત્વયા ચંડ પતિતાનિ તદૈવ હિ । લિંગસ્ય મસ્તકે તાનિ તેન ત્વં સુકૃતી પ્રભો
તમે જે પાંદડાં કાપી નીચે પાડી, તે લિંગના શિખરે પડ્યાં. એથી, હે પ્રભુ, તું પુણ્યવાન થયો છે.
તવૈવં જાગરો જાતો મહાવૃક્ષોપરિ ધ્રુવમ્ । તેનૈવ જાગરેણૈવ તુતોષ જગદીશ્વરઃ
આ રીતે તું મહાન વૃક્ષની ઉપર જાગતો રહ્યો, એ જાગરણથી જગતના ઈશ્વર પ્રસન્ન થયા.
છલેનૈવ મહાભાગ કોલસંદર્શનેન હિ । શિવરાત્રિદિનં વ્યાધ પ્રસંગેનાપ્યુપોષિતમ્
હે મહાભાગ્યશાળી, માત્ર દેખાડા માટે કોલાનું દર્શન કરીને, શિવરાત્રિના દિવસે, એ વ્યાધે અજાણતાં ઉપવાસ પાળ્યો.
તેનોપવાસેન ચ જાગરેણતુષ્ટો હ્યસૌ દેવવરો મહાત્મા । તવ પ્રસાદાય મહાનુભાવો દદાતિ સર્વાન્વરદો વરાંશ્ચ
એ ઉપવાસ અને જાગરણથી મહાત્મા દેવ પ્રસન્ન થયા; તારી કૃપા માટે મહાન દેવ સર્વે આશીર્વાદ આપે છે.
એવમુક્તસ્તદા તેન વીરભદ્રેણ ધીમતા । પુષ્કસોઽપિ વિમાનાગ્ર્યમારુરોહ ચ પશ્યતામ્
એ સમયે વિરુભદ્રે જે કહ્યું, તે સાંભળી પુષ્કસ પણ સૌની સામે શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં ચઢી ગયો.
ગણાનાં દેવતાનાં ચ સર્વેષાં પ્રાણિનામપિ । તદા દુંદુભયો નેદુર્ભેરીતૂર્યાણ્યનેકશઃ
પછી દેવતાઓ, ગણા અને સર્વે જીવોમાં અનેક પ્રકારના ઢોલ, ભેરી અને વાદ્યો વગાડાયા.