સુખવ્યાપ્તમનસ્કાનાં સહસા પતનં તથા । ઇહ યત્ક્રિયતે કર્મ ફલં તત્રૈવ ભુજ્યતે
જેના મનમાં સુખ વ્યાપી ગયું હોય, તેઓ અચાનક નીચે પડી જાય છે; અહીં જે કર્મ થાય છે, તેનું ફળ ત્યાં જ મળે છે.
કર્મભૂમિરિયં રાજન્ફલભૂમિરસૌ સ્મૃતા । સુબાહુરુવાચ- મહાંતસ્તુ ઇમે દોષાસ્ત્વયા સ્વર્ગસ્ય કીર્તિતાઃ
હે રાજા, આ જગત કર્મભૂમિ છે અને સ્વર્ગ ફળભૂમિ કહેવાય છે. સુબાહુએ કહ્યું: સ્વર્ગના જે દોષો તું વર્ણન કર્યા છે, એ ખરેખર મોટા છે.
નિર્દોષાઃ શાશ્વતા યેન્યે તાંસ્ત્વં લોકાન્વદ દ્વિજ । જૈમિનિરુવાચ- આબ્રહ્મસદનાદેવ દોષાઃ સંતિ ચ વૈ નૃપ
કયા લોક શાશ્વત અને નિર્દોષ છે, એ મને કહો, દ્વિજ. જયમિનીએ કહ્યું: રાજા, બ્રહ્માના લોકથી પણ દોષો છે જ.
અતએવ હિ નેચ્છંતિ સ્વર્ગપ્રાપ્તિં મનીષિણઃ । આબ્રહ્મસદનાદૂર્ધ્વં તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્
એટલે જ બુદ્ધિશાળી લોકો સ્વર્ગની ઈચ્છા કરતા નથી. બ્રહ્માના લોકથી ઉપર શ્રીવિષ્ણુનું પરમ સ્થાન છે.
શુભં સનાતનં જ્યોતિઃ પરંબ્રહ્મેતિ તદ્વિદુઃ । ન તત્ર મૂઢા ગચ્છંતિ પુરુષા વિષયાત્મકાઃ
એને શુભ, સનાતન પ્રકાશ અને પરમ બ્રહ્મ કહેવામાં આવે છે. ત્યાં મૂર્ખો કે વિષયોમાં રત મનુષ્યો પહોંચી શકતા નથી.
દંભમોહભયદ્રોહ ક્રોધલોભૈરભિદ્રુતાઃ । નિર્મમા નિરહંકારા નિર્દ્વંદ્વાસ્સંયતેંદ્રિયાઃ
જે લોકો દંભ, મોહ, ભય, દુશ્મની, ક્રોધ અને લોભથી પીડાય છે, પણ જે નિર્મમ, નિરહંકાર, દ્વંદ્વથી મુક્ત અને ઇન્દ્રિય સંયમી છે—
ધ્યાનયોગરતાશ્ચૈવ તત્ર ગચ્છંતિ સાધવઃ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ
અને જે ધ્યાન અને યોગમાં રત છે, એવા સારા લોકો ત્યાં પહોંચે છે. તું જે પૂછ્યું તે બધું મેં તને કહી દીધું.
એવં સ્વર્ગગુણં શ્રુત્વા સુબાહુઃ પૃથિવીપતિઃ । તમુવાચ મહાત્માનં જૈમિનિં વદતાંવરમ્
આ રીતે સ્વર્ગના ગુણો સાંભળી, પૃથ્વીના રાજા સુબાહુએ મહાત્મા અને શ્રેષ્ઠ વક્તા જયમિનીને કહ્યું.
સુબાહુરુવાચ- નાહં સ્વર્ગં ગમિષ્યામિ ન ચૈવેચ્છામ્યહં મુને । યસ્માચ્ચ પતનં પ્રોક્તં તત્કર્મ ન કરોમ્યહમ્
સુબાહુએ કહ્યું: મુનિ, હું સ્વર્ગમાં જવાનો નથી અને એની ઈચ્છા પણ નથી. કેમ કે તું એમાં પતન થવાનું કહ્યું છે, એટલે હું એ કર્મ કરતો નથી.
દાનમેકં મહાભાગ નાહં દાસ્યેકદાધ્રુવમ્ । દાનાચ્ચ ફલલોભાચ્ચ તસ્માત્પતતિ વૈ નરઃ
મહાનુભાવ, હું એકલાં દાન માટે, કે જે સ્થિર નથી, એ માટે દાન આપતો નથી. દાનના ફળની લાલચથી મનુષ્ય પતિત થાય છે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા ધર્માત્મા સુબાહુઃ પૃથિવીપતિઃ । ધ્યાનયોગેન દેવેશં યજિષ્યે કમલાપ્રિયમ્
આ રીતે કહ્યું પછી, ધર્મનિષ્ઠ સુબાહુ રાજા ધ્યાન અને યોગ દ્વારા કમલાવલ્લભ દેવેશનું પૂજન કરશે.
દાહપ્રલયસંવર્જં વિષ્ણુલોકં વ્રજામ્યહમ્ । જૈમિનિરુવાચ- સત્યમુક્તં ત્વયા ભૂપ સર્વશ્રેયઃ સમાકુલમ્
હું દાહ, પ્રલય અને ભયથી રહિત શ્રીવિષ્ણુના લોકમાં જઈશ. જયમિનીએ કહ્યું: રાજા, તું સાચું કહ્યું, સર્વે શુભતાથી ભરેલું છે.
રાજાનો ધર્મશીલાશ્ચ મહાયજ્ઞૈર્યજંતિ તે । સર્વદાનાનિ દીયંતે યજ્ઞેષુ નૃપનંદન
ધર્મપ્રિય રાજાઓ મહાયજ્ઞો દ્વારા પૂજન કરે છે. યજ્ઞોમાં બધા દાન આપવામાં આવે છે, રાજાનંદન.
આદાવન્નં તુ યજ્ઞેષુ વસ્ત્રં તાંબૂલમેવ ચ । કાંચનં ભૂમિદાનં ચ ગોદાનં પ્રદદંતિ ચ
યજ્ઞની શરૂઆતમાં તેઓ અન્ન, વસ્ત્ર, પાન, સોનુ, જમીન અને ગાયનું દાન આપે છે.
સુયજ્ઞૈર્વૈષ્ણવં લોકં તે પ્રયાંતિ નરોત્તમાઃ । દાનેન તૃપ્તિમાયાંતિ સંતુષ્ટાઃ સંતિ ભૂમિપાઃ
સારા યજ્ઞોથી શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો વૈષ્ણવ લોકને પામે છે. દાનથી સંતોષ મળે છે; પૃથ્વીપતિઓ તૃપ્ત રહે છે.
તપસ્વિનો મહાત્માનો નિત્યમેવં યજંતિ તે । સુભિક્ષાં યાચયિત્વા તુ સ્વસ્થાનં તુ સમાગતાઃ
તપસ્વી અને મહાત્માઓ હંમેશા આવી રીતે પૂજન કરે છે. ભિક્ષા માગી પોતપોતાના સ્થાને પાછા જાય છે.
ભિક્ષાર્થં તસ્ય ભાગાનિ પ્રકુર્વંતિ ચ ભૂપતે । બ્રાહ્મણાય વિભાગૈકં ગોગ્રાસં તુ મહામતે
ભિક્ષા માટે તેઓ ભાગ પાડે છે, રાજા. બ્રાહ્મણને એક ભાગ, ગાયને પણ અન્ન આપે છે, મહામતિ.
સુપાર્શ્વવર્તિનાં ચૈકં પ્રયચ્છંતિ તપોધનાઃ । તસ્યાન્નસ્ય પ્રદાનેન ફલં ભુંજંતિ માનવાઃ
જે નજીક રહે છે તેમને તપસ્વીઓ એક ભાગ આપે છે. એ અન્ન આપવાથી મનુષ્યો ફળ ભોગવે છે.
ક્ષુધાતૃષાવિહીનાસ્તે વિષ્ણુલોકં વ્રજંતિ વૈ । તસ્માત્ત્વમપિ રાજેંદ્ર દેહિ ન્યાયાર્જિતં ધનમ્
જે ભૂખ અને તરસથી મુક્ત છે, તેઓ ખરેખર વિષ્ણુના લોકમાં જાય છે. તેથી, રાજેન્દ્ર, તું પણ ન્યાયથી મેળવેલું ધન દાન કર.
દાનાજ્જ્ઞાનં તતઃ પ્રાપ્ય જ્ઞાનાત્સિદ્ધિં પ્રયાસ્યતિ । ય ઇદં શૃણુયાન્મર્ત્યઃ પુણ્યાખ્યાનમનુત્તમમ્
દાનથી જ્ઞાન મળે છે અને જ્ઞાનથી સિદ્ધિ મળે છે. જે મનુષ્ય આ શ્રેષ્ઠ અને પુણ્યમય કથા સાંભળે છે—
તસ્ય સર્વાર્થસિદ્ધિઃ સ્યાત્પાપં સર્વં વિલીયતે । વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યો વિષ્ણુલોકં સગચ્છતિ
એ વ્યક્તિના બધા કામ સફળ થાય છે; તેના બધા પાપો નાશ પામે છે. તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને વિષ્ણુના લોકમાં જાય છે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થે ચ્યવનચરિત્રે પંચનવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનની કથા, ગુરુ તીર્થમાં ચ્યવનની વાર્તામાં પંચાણુંમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
સુબાહુરુવાચ- કીદૃશૈઃ કર્મભિઃ પ્રેત્ય ગચ્છંતિ નરકં નરાઃ । સ્વર્ગં તુ કીદૃશૈઃ પ્રેત્ય તન્મે ત્વં વક્તુમર્હસિ
સુબાહુએ પૂછ્યું: કયા પ્રકારના કર્મો કરીને માણસો મૃત્યુ પછી નરકમાં જાય છે? અને કયા કર્મો કરીને સ્વર્ગમાં જાય છે? કૃપા કરીને તમે મને એ કહો.
જૈમિનિરુવાચ- બ્રાહ્મણ્યં પુણ્યમુત્સૃજ્ય યે દ્વિજા લોભમોહિતાઃ । કુકર્માણ્યુપજીવંતિ તે વૈ નિરયગામિનઃ
જૈમિનીએ કહ્યું: જે દ્વિજજનો ધર્મ અને પુણ્ય છોડીને લોભ અને મોહમાં ફસાઈ દુષ્કર્મો કરીને જીવન પસાર કરે છે, એ નિશ્ચિતપણે નરકમાં જાય છે.
નાસ્તિકા ભિન્નમર્યાદાઃ કંદર્પવિષયોન્મુખાઃ । દાંભિકાશ્ચ કૃતઘ્નાશ્ચ તે વૈ નિરયગામિનઃ
જે નાસ્તિક છે, જે સીમા લંગવે છે, કામવાસનામાં મગ્ન છે, દંભી છે અને અહોભાવ રાખે છે—એ બધા નરકમાં જાય છે.
બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રતિશ્રુત્ય ન પ્રયચ્છંતિ યે ધનમ્ । બ્રહ્મસ્વાનાં ચ હર્તારો નરા નિરયગામિનઃ
જે બ્રાહ્મણોને ધન આપવાનું વચન આપે છે પણ આપે નથી, કે બ્રાહ્મણનું ધન ચોરી લે છે—એવા લોકો નરકમાં જાય છે.
પુરુષાઃ પિશુનાશ્ચૈવ માનિનોઽનૃતવાદિનઃ । અસંબદ્ધપ્રલાપાશ્ચ તે વૈ નિરયગામિનઃ
જે પુરુષો પરનિંદા કરે છે, ઘમંડી છે, ખોટું બોલે છે અને બકવાસ કરે છે—એ બધા નરકમાં જાય છે.
યે પરસ્વાપહર્તારઃ પરદૂષણસૂચકાઃ । પરસ્ત્રીગામિનો યે ચ તે વૈ નિરયગામિનઃ
જે પરધન ચોરી કરે છે, બીજાને ખોટા આરોપે દોષ આપે છે, અને પરસ્ત્રી સાથે સંબંધ રાખે છે—એ બધા નરકમાં જાય છે.
પ્રાણિનાં પ્રાણહિંસાયાં યે નરા નિરતાઃ સદા । પરનિંદારતા યે વૈ તે વૈ નિરયગામિનઃ
જે લોકો હંમેશા જીવજંતુઓને દુઃખ આપે છે, અને બીજાની નિંદામાં આનંદ મેળવે છે—એ બધા નરકમાં જાય છે.
સુકૂપાનાં તડાગાનાં પ્રપાનાં ચ પરંતપ । સરસાં ચૈવ ભેત્તારો નરા નિરયગામિનઃ
હે પરંતપ, જે લોકો સારા કૂવા, તળાવ, પાણીપિયાવ અને સરોવર નષ્ટ કરે છે—એ લોકો નરકમાં જાય છે.