ખગાન્નાનાવિધાંશ્ચૈવ વિધ્વા કાંશ્ચિત્પ્રપાતયેત્ । પક્ષિણો ઘાતયન્ક્રુદ્ધો બર્હિણશ્ચ વિશેષતઃ
તે ક્રોધમાં વિવિધ પ્રકારના પક્ષીઓને મારતો, ખાસ કરીને મોરોને વધારે મારી નાખતો હતો.
લુબ્ધકો હિ મહાપાપો દુષ્ટો દુષ્ટજનપ્રિયઃ । ભાર્યા તથાવિધા તસ્ય પુંશ્ચલી ચ મહામયા
શિકારી મોટો પાપી અને દુષ્ટ હતો, દુષ્ટ લોકોનો પ્રિય પણ હતો; તેની પત્ની પણ એવી જ, ચાલાક અને કપટી સ્ત્રી હતી.
એવં વિહરતસ્તસ્ય બહુકાલો વ્યવર્ત્તત । એકદા નિશિ પાપીયાન્શ્રીવૃક્ષોપરિ સંસ્થિતઃ
આ રીતે ફરતા ફરતા ઘણો સમય વીતી ગયો; એક રાત્રે એ વધુ પાપી માણસ શ્રીવૃક્ષ પર બેઠો હતો.
કોલં હંતું ધનુઃપાણિઃ શરં સંયોજ્ય કાર્મુકે । એવં નિશા ગતા તસ્ય જાગ્રતો નિમિષસ્ય હિ । માઘમાસે સિતાયાં વૈ ચતુર્દશ્યાં નગાત્મજે
કોલાને મારવા માટે ધનુષ્યમાં બાણ ચડાવી હાથમાં લઈને એ જાગતો રહ્યો; એ રીતે આખી રાત વીતી ગઈ, માઘ માસની શુક્લ ચૌદશે, હે પર્વતકન્યા.
શ્રીવૃક્ષપત્રાણિ બહૂનિ તત્ર સંચ્છેદયામાસ રુષાન્વિતોઽપિ । શ્રીવૃક્ષમૂલે પરિવર્ત્તમાનં લિગં ચ તસ્યોપરિતાનિ પેતુઃ
ત્યાં એ ગુસ્સામાં શ્રીવૃક્ષના ઘણા પાંદડા તોડી નાખતો હતો; એ પાંદડા શ્રીવૃક્ષના તળે પડેલા લિંગ પર પડતા હતા, જ્યારે એ ફરતો હતો.
શ્રીવૃક્ષપર્ણાનિ ચ દૈવયોગાત્જાતં ચ સર્વં શિવપૂજનં તત્
દેવયોગે એ બધા શ્રીવૃક્ષના પાંદડા શિવની પૂજા બની ગયા.
ગંડૂષકારિણા તેન સ્નપનં ચ મહત્કૃતમ્ । અજ્ઞાનિના ચ તેનૈવ પુષ્કસેન દુરાત્મના
એણે મોઢામાં પાણી રાખીને મોટું અભિષેક કર્યું; અજ્ઞાન અને દુષ્ટ પુષ્કસે એ બધું કર્યું.
માઘમાસે સિતે પક્ષે ચતુર્દશ્યાં વિધૂદયે । પુષ્કસો હિ દુરાચારો નિષ્પન્નો ગતકલ્મષઃ
માઘ માસની શુક્લ ચૌદશે ચાંદ્રોદય સમયે એ દુશ્ચરીત પુષ્કસ પાપમુક્ત થયો.
તસ્ય ભાર્યા પ્રચંડા ચ આગતા તસ્ય સન્નિધૌ । નિરાશા ચ નિરાહારા યત્રાસૌ પુષ્કસઃ સ્થિતઃ
એની ક્રૂર પત્ની ત્યાં આવી, એના સમક્ષ; જ્યાં પુષ્કસ હતો, ત્યાં એ આશાવિહોણી અને ભૂખી હતી.
ન પ્રાપ્તઃ શૂકરસ્તેન મૃગોઽપિ મહિષોઽપિ વા । અશનાર્થં ચ તસ્યૈવ અન્નમાદાય ભામિની
એને શૂકર, હરણ કે મહિષ કંઈ મળ્યું નહોતું; એટલે એની તેજસ્વી પત્ની એના માટે ખોરાક લઈને આવી.
તેન દૃષ્ટા પ્રચંડા સા આયાંતી ક્રૂરલોચના । સા તસ્ય ભાર્યા નદ્યાં વૈ જલમધ્યે પપાત હ
એ ક્રૂર આંખોવાળી સ્ત્રી, જ્યારે એ આવી રહી હતી, ત્યારે એના પતિએ એને જોયી; એ પત્ની નદીના પાણીમાં પડી ગઈ.
તાવત્તયોક્તશ્ચંડાત્મા એહિ શીઘ્રં ચ ભક્ષય । સમાનીતં ત્વદર્થં ચ મત્સ્યમાંસં મયાધુના
ત્યારે એ ક્રૂર સ્વભાવની સ્ત્રીએ કહ્યું: 'ઝલદી આવો અને ખાઓ; હું તાજું માછલી અને માંસ લઈને આવી છું.'
કૃતં કિં મૂઢ પૂર્વેદ્યુર્માંસં પાર્શ્વે ન દૃશ્યતે । નાશિતં ચ ત્વયા મૂઢ કુટુંબં લંઘતે તવ
'મૂર્ખ, ગઈકાલે જે માંસ લાવી હતી એ ક્યાં ગયું? તારી પાસે દેખાતું નથી; તું એ ખાઈ ગયું છે, મૂર્ખ, અને તું ઘરનું ધ્યાન રાખતો નથી.'
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં ચંડાયાશ્ચંડરૂપવાન્ । શિવરાત્ર્યુપવાસેન રાત્રૌ જાગરણેન ચ
એ ક્રૂર સ્ત્રીના આ શબ્દો સાંભળી, એ ક્રૂર સ્વભાવના પુરુષે શિવરાત્રિનું ઉપવાસ અને રાત્રે જાગરણ કર્યું.
શુદ્ધાંતઃકરણો જાતઃ સ્નાતું નદ્યાં શુચિવ્રતઃ । યાવત્સ્નાતિ સ દુષ્ટાત્મા તાવત્શ્વા તત્ર ચાગતઃ
એથી એનું મન શુદ્ધ થયું, અને શુદ્ધ વર્તન રાખીને એ નદીમાં સ્નાન કરવા ગયો; જ્યારે એ દુષ્ટ માણસ સ્નાન કરી રહ્યો હતો, ત્યારે ત્યાં એક કૂતરો આવ્યો.
શુના તદા ભક્ષિતં ચ સર્વં માંસં સુરેશ્વરિ । ચંડા પ્રકુપિતા તં ચ શ્વાનં હંતુમુપસ્થિતા
ત્યારે, હે દેવીઓની દેવી, એ કૂતરાએ બધું માંસ ખાઈ લીધું; ચંડા ગુસ્સે થઈને એ કૂતરાને મારવા તૈયાર થઈ.
નિવારિતા હિ ચંડેન ચંડા પ્રકુપિતા તદા । ન હંતવ્યસ્ત્વયા ચૈષ કિમનેનાશુભં કૃતમ્
પણ ચંડાએ એને રોકી દીધી, ભલે એ સમયે ચંડા ખૂબ ગુસ્સે હતી; 'તું એને મારતો નહીં—એણે શું ખરાબ કર્યું છે?'
તયોક્તં ભક્ષિતં ચાન્નં અનેનૈવ દુરાત્મના । કિં ત્વં ભક્ષયિતા મૂઢ ભવિતાદ્ય બુભુક્ષિતઃ
એણે કહ્યું, 'આ દુષ્ટે બધું ખાઈ લીધું છે; હવે તને ભૂખ લાગશે ત્યારે તું શું ખાશે, મૂર્ખ?'
પુષ્કસ ઉવાચ। યચ્છુના ભક્ષિતં ચાન્નં તેનાહં પરિતોષિતઃ । કિમનેન શરીરેણ નશ્વરેણ ગતાયુષા
પુષ્કસએ કહ્યું: જે ભોજન કૂતરાએ ખાધું હતું, એ જ મને સંતોષ આપ્યું છે. આ નાશવાન શરીરનું, જેના જીવનનું અંત આવી ગયું છે, હવે શું કામ?
યે પુષ્યંતિ શરીરં વૈ સર્વભાવેન ભામિનિ । મૂઢાસ્તે પાપિનો જ્ઞેયા લોકદ્વય બહિષ્કૃતાઃ
જે લોકો આખા મનથી પોતાનું શરીર પોષે છે, હે સુંદરિ, તેઓ મૂર્ખ અને પાપી ગણાય છે, અને બંને લોકમાંથી બહાર ફેંકાઈ જાય છે.
તસ્માન્માનં પરિત્યજ્ય કામં ચાપિ દુરાત્મતામ્ । સ્વસ્થાભાવવિમર્શેન તત્વબુધ્યા સ્થિરા ભવ
એથી, માન અને કામ તથા દુષ્ટતા છોડી દે અને પોતાના સારા માટે વિચાર કરીને, સત્યની સમજથી સ્થિર બની જા.
અહમેતચ્છરીરં વૈ ખઙ્ગધારવ્રતેન ચ । ત્યક્ષ્યામ્યદ્ય વરારોહે કિં ચિરંજીવનેન મે
હે સુંદરિ, આજે હું આ શરીર તલવારની ધારના વ્રતથી ત્યજી દઈશ. લાંબું જીવન જીવવાથી મને શું લાભ?
ઇત્યુક્ત્વા ખઙ્ગમાકૃષ્ય યાવદ્ભિનત્તિ કં સ્વકમ્ । આગતાશ્ચ ગણાસ્તાવદ્બહવઃ શિવનોદિતાઃ
આ રીતે કહીને, તેણે તલવાર ખેંચી અને પોતાને ઘાયલ કરવા જતો હતો, ત્યારે શિવજી દ્વારા મોકલાયેલા અનેક ગણો આવી પહોંચ્યા.
વિમાનાનિ બહૂન્યત્ર આગતાનિ તદંતિકે । દૃષ્ટ્વા સ ચૈવ તાન્યેવં વિમાનાનિ ગણાંસ્તથા
તે સમયે ત્યાં ઘણા દિવ્ય વિમાનો આવી ગયા; પુષ્કસએ એ વિમાનો અને ગણોને જોઈને તેમને નિહાળ્યા.
ઉવાચ પરયા ભક્ત્યા પુષ્કસોઽપિ ચ તાન્પ્રતિ । કસ્માત્સમાગતા યૂયં સર્વે રુદ્રાક્ષધારિણઃ
પુષ્કસએ ઊંડા ભક્તિભાવથી તેમને પૂછ્યું: તમે બધા, રુદ્રાક્ષ ધારણ કરનારાઓ, અહીં કેમ આવ્યા છો?
સર્વે સ્ફટિકસંકાશાઃ સર્વે ચંદ્રાર્દ્ધશેખરાઃ । કપર્દિનશ્ચર્મપરીતવાસસો ભુજંગભોગૈઃ કૃતહારભૂષણાઃ
બધા જ સ્ફટિક જેવું તેજ ધરાવતા, ચાંદની કળા ધારણ કરનાર, જટાવાળા, ચામડાં પહેરેલા અને સાપની માળા ધારણ કરેલા હતા.
શ્રિયાન્વિતા રુદ્રસમાનવીર્યા યથાતથં ભો વદતોચિતં મમ । પુષ્કસેન તદા પૃષ્ટા ઊચુસ્તે રુદ્રપાર્ષદાઃ
તેઓ સૌ ભવ્યતા ધરાવતા, રુદ્ર જેટલી શક્તિ ધરાવતા, મને યોગ્ય રીતે કહો. પુષ્કસે પૂછતાં રુદ્રના પરિચારો બોલ્યા.
ગણા ઊચુઃ। પ્રેષિતાસ્મો વયં ચંડ શિવેન પરમેષ્ઠિના । આગચ્છ ત્વરિતો ભૂત્વા સસ્ત્રીકો યાનમારુહ
ગણોએ કહ્યું: અમને પરમેશ્વર ભયંકર શિવે મોકલ્યા છે. તું અને તારી પત્ની ઝડપથી આવીને વિમાનમાં બેસો.
લિગાર્ચનં કૃતં યચ્ચ ત્વયા રાત્રૌ શિવસ્ય ચ । તેન કર્મવિપાકેન પ્રાપ્તોઽસિ પરમાં ગતિમ્
તમે રાત્રે શિવલિંગની જે પૂજા કરી હતી, તેના ફળે તું પરમ ગતિને પામ્યો છે.
તથોક્તો વીરભદ્રેણ ઉવાચ પ્રહસન્નિવ । કિં મયા સુકૃતં ચીર્ણં પાપિના પુષ્કસેન હિ
વીરભદ્રે આમ કહ્યાના પછી, પુષ્કસે હળવી હાસ્ય સાથે કહ્યું: હું પાપી પુષ્કસે કયું સારા કર્મ કર્યું છે?