ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે જાંબવતતીર્થમાહાત્મ્યંનામ પંચાશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના પંચપંચાશત્સાહસ્ર્ય સંહિતાના ઉત્તરખંડમાં ઉમા અને મહેશ્વર સંવાદમાં 'જાંબવંત તીર્થ મહાત્મ્ય' નામે એકસો પચાસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
સાભ્રમત્યાસ્તટે ગુપ્તં તીર્થં પરમપાવનમ્ । ખઙ્ગધારમિતિ ખ્યાતં કલૌ ગુપ્તં ભવિષ્યતિ
સાબરમતીના કિનારે એક અત્યંત પવિત્ર અને ગુપ્ત તીર્થ છે, જેને ખડગધાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; કળિયુગમાં તે છુપાયેલું રહેશે.
યત્ર પ્રસંગતઃ સ્નાત્વા પીત્વા વાપો યદૃચ્છયા । સર્વપાપવિનિર્મુક્તો રુદ્રલોકે મહીયતે
જે ત્યાં જઈને ઈચ્છા મુજબ સ્નાન કરે છે અથવા પાણી પીવે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને રુદ્રલોકમાં સન્માન પામે છે.
યત્ર સાભ્રમતી પુણ્યા કશ્યપાનુગતા સતી । રુદ્રેણ હિ જટાજૂટે ધૃતા પાતાલગામિનઃ
અહીં પવિત્ર સાબરમતી, કશ્યપના અનુસરણમાં, રુદ્રે પોતાની જટામાં પકડી હતી, જ્યારે તે પાતાળ તરફ જતી હતી.
ખઙ્ગધારેતિ વૈ નામ્ના રુદ્રસ્તત્રૈવ સંસ્થિતઃ । યત્ર સ્નાત્વા દિવં યાતાઃ પાપિનોઽપિ સુરેશ્વરિ
અહીં ખડગધાર નામે રુદ્ર પોતે નિવાસ કરે છે; જ્યાં, દેવી, પાપી પણ સ્નાન કરીને સ્વર્ગમાં જાય છે.
અત્રૈવોદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ । કિરાતેન કૃતં યચ્ચ વ્રતં પરમદુષ્કરમ્
અહીં એક પ્રાચીન કથા કહે છે, જેમાં કિરાતે એક અત્યંત કઠિન વ્રત કર્યું હતું.
પાર્વત્યુવાચ। કિં નામ વૈ કિરાતોઽભૂત્કિં તેન વ્રતમાહિતમ્ । તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ યથાતથ્યેન કથ્યતામ્
પાર્વતી બોલી: એ કિરાતનું નામ શું હતું અને તેણે કયું વ્રત લીધું હતું? હું એ બધું સાચું સાંભળવા ઈચ્છું છું.
નહ્યન્યો વિદ્યતે લોકે ત્વાં વિના વદતાં વરઃ । તસ્માત્કથય ભો દેવ સર્વં શુશ્રૂષણે હિતમ્
હે દેવ, દુનિયામાં તારી સિવાય બીજું કોઈ કહેવા યોગ્ય નથી; તેથી, કૃપા કરીને બધું કહો, જે સાંભળવા માટે હિતાવહ છે.
મહાદેવ ઉવાચ। આસીત્પુરા મહારૌદ્રશ્ચંડો નામ દુરાત્મવાન્ । ક્રૂરઃ શઠો નૈષ્કૃતિકો ભૂતાનાં ચ ભયાવહઃ
મહાદેવ બોલ્યા: એક વખત ચંડો નામનો અત્યંત ભયાનક અને દુષ્ટ સ્વભાવનો કિરાત હતો; તે ક્રૂર, ધૂર્ત, નિર્દય અને સર્વ પ્રાણીઓ માટે ભયજનક હતો.
જાલેન મત્સ્યાન્દુષ્ટાત્મા ઘાતયત્યનિશં તતઃ । ભલ્લૈર્મૃગાન્શ્વાપદાંશ્ચ કૃષ્ણસારાન્સશલ્લકાન્
તે દુષ્ટ ચિત્તે જાળ વડે સતત માછલીઓ મારી નાખતો અને બાણ વડે હરણો, જંગલી પ્રાણીઓ, કાળી હરણો અને શિંગવાળા પ્રાણીઓને મારતો.
ખગાન્નાનાવિધાંશ્ચૈવ વિધ્વા કાંશ્ચિત્પ્રપાતયેત્ । પક્ષિણો ઘાતયન્ક્રુદ્ધો બર્હિણશ્ચ વિશેષતઃ
તે ક્રોધમાં વિવિધ પ્રકારના પક્ષીઓને મારતો, ખાસ કરીને મોરોને વધારે મારી નાખતો હતો.
લુબ્ધકો હિ મહાપાપો દુષ્ટો દુષ્ટજનપ્રિયઃ । ભાર્યા તથાવિધા તસ્ય પુંશ્ચલી ચ મહામયા
શિકારી મોટો પાપી અને દુષ્ટ હતો, દુષ્ટ લોકોનો પ્રિય પણ હતો; તેની પત્ની પણ એવી જ, ચાલાક અને કપટી સ્ત્રી હતી.
એવં વિહરતસ્તસ્ય બહુકાલો વ્યવર્ત્તત । એકદા નિશિ પાપીયાન્શ્રીવૃક્ષોપરિ સંસ્થિતઃ
આ રીતે ફરતા ફરતા ઘણો સમય વીતી ગયો; એક રાત્રે એ વધુ પાપી માણસ શ્રીવૃક્ષ પર બેઠો હતો.
કોલં હંતું ધનુઃપાણિઃ શરં સંયોજ્ય કાર્મુકે । એવં નિશા ગતા તસ્ય જાગ્રતો નિમિષસ્ય હિ । માઘમાસે સિતાયાં વૈ ચતુર્દશ્યાં નગાત્મજે
કોલાને મારવા માટે ધનુષ્યમાં બાણ ચડાવી હાથમાં લઈને એ જાગતો રહ્યો; એ રીતે આખી રાત વીતી ગઈ, માઘ માસની શુક્લ ચૌદશે, હે પર્વતકન્યા.
શ્રીવૃક્ષપત્રાણિ બહૂનિ તત્ર સંચ્છેદયામાસ રુષાન્વિતોઽપિ । શ્રીવૃક્ષમૂલે પરિવર્ત્તમાનં લિગં ચ તસ્યોપરિતાનિ પેતુઃ
ત્યાં એ ગુસ્સામાં શ્રીવૃક્ષના ઘણા પાંદડા તોડી નાખતો હતો; એ પાંદડા શ્રીવૃક્ષના તળે પડેલા લિંગ પર પડતા હતા, જ્યારે એ ફરતો હતો.
શ્રીવૃક્ષપર્ણાનિ ચ દૈવયોગાત્જાતં ચ સર્વં શિવપૂજનં તત્
દેવયોગે એ બધા શ્રીવૃક્ષના પાંદડા શિવની પૂજા બની ગયા.
ગંડૂષકારિણા તેન સ્નપનં ચ મહત્કૃતમ્ । અજ્ઞાનિના ચ તેનૈવ પુષ્કસેન દુરાત્મના
એણે મોઢામાં પાણી રાખીને મોટું અભિષેક કર્યું; અજ્ઞાન અને દુષ્ટ પુષ્કસે એ બધું કર્યું.
માઘમાસે સિતે પક્ષે ચતુર્દશ્યાં વિધૂદયે । પુષ્કસો હિ દુરાચારો નિષ્પન્નો ગતકલ્મષઃ
માઘ માસની શુક્લ ચૌદશે ચાંદ્રોદય સમયે એ દુશ્ચરીત પુષ્કસ પાપમુક્ત થયો.
તસ્ય ભાર્યા પ્રચંડા ચ આગતા તસ્ય સન્નિધૌ । નિરાશા ચ નિરાહારા યત્રાસૌ પુષ્કસઃ સ્થિતઃ
એની ક્રૂર પત્ની ત્યાં આવી, એના સમક્ષ; જ્યાં પુષ્કસ હતો, ત્યાં એ આશાવિહોણી અને ભૂખી હતી.
ન પ્રાપ્તઃ શૂકરસ્તેન મૃગોઽપિ મહિષોઽપિ વા । અશનાર્થં ચ તસ્યૈવ અન્નમાદાય ભામિની
એને શૂકર, હરણ કે મહિષ કંઈ મળ્યું નહોતું; એટલે એની તેજસ્વી પત્ની એના માટે ખોરાક લઈને આવી.
તેન દૃષ્ટા પ્રચંડા સા આયાંતી ક્રૂરલોચના । સા તસ્ય ભાર્યા નદ્યાં વૈ જલમધ્યે પપાત હ
એ ક્રૂર આંખોવાળી સ્ત્રી, જ્યારે એ આવી રહી હતી, ત્યારે એના પતિએ એને જોયી; એ પત્ની નદીના પાણીમાં પડી ગઈ.
તાવત્તયોક્તશ્ચંડાત્મા એહિ શીઘ્રં ચ ભક્ષય । સમાનીતં ત્વદર્થં ચ મત્સ્યમાંસં મયાધુના
ત્યારે એ ક્રૂર સ્વભાવની સ્ત્રીએ કહ્યું: 'ઝલદી આવો અને ખાઓ; હું તાજું માછલી અને માંસ લઈને આવી છું.'
કૃતં કિં મૂઢ પૂર્વેદ્યુર્માંસં પાર્શ્વે ન દૃશ્યતે । નાશિતં ચ ત્વયા મૂઢ કુટુંબં લંઘતે તવ
'મૂર્ખ, ગઈકાલે જે માંસ લાવી હતી એ ક્યાં ગયું? તારી પાસે દેખાતું નથી; તું એ ખાઈ ગયું છે, મૂર્ખ, અને તું ઘરનું ધ્યાન રાખતો નથી.'
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં ચંડાયાશ્ચંડરૂપવાન્ । શિવરાત્ર્યુપવાસેન રાત્રૌ જાગરણેન ચ
એ ક્રૂર સ્ત્રીના આ શબ્દો સાંભળી, એ ક્રૂર સ્વભાવના પુરુષે શિવરાત્રિનું ઉપવાસ અને રાત્રે જાગરણ કર્યું.
શુદ્ધાંતઃકરણો જાતઃ સ્નાતું નદ્યાં શુચિવ્રતઃ । યાવત્સ્નાતિ સ દુષ્ટાત્મા તાવત્શ્વા તત્ર ચાગતઃ
એથી એનું મન શુદ્ધ થયું, અને શુદ્ધ વર્તન રાખીને એ નદીમાં સ્નાન કરવા ગયો; જ્યારે એ દુષ્ટ માણસ સ્નાન કરી રહ્યો હતો, ત્યારે ત્યાં એક કૂતરો આવ્યો.
શુના તદા ભક્ષિતં ચ સર્વં માંસં સુરેશ્વરિ । ચંડા પ્રકુપિતા તં ચ શ્વાનં હંતુમુપસ્થિતા
ત્યારે, હે દેવીઓની દેવી, એ કૂતરાએ બધું માંસ ખાઈ લીધું; ચંડા ગુસ્સે થઈને એ કૂતરાને મારવા તૈયાર થઈ.
નિવારિતા હિ ચંડેન ચંડા પ્રકુપિતા તદા । ન હંતવ્યસ્ત્વયા ચૈષ કિમનેનાશુભં કૃતમ્
પણ ચંડાએ એને રોકી દીધી, ભલે એ સમયે ચંડા ખૂબ ગુસ્સે હતી; 'તું એને મારતો નહીં—એણે શું ખરાબ કર્યું છે?'
તયોક્તં ભક્ષિતં ચાન્નં અનેનૈવ દુરાત્મના । કિં ત્વં ભક્ષયિતા મૂઢ ભવિતાદ્ય બુભુક્ષિતઃ
એણે કહ્યું, 'આ દુષ્ટે બધું ખાઈ લીધું છે; હવે તને ભૂખ લાગશે ત્યારે તું શું ખાશે, મૂર્ખ?'
પુષ્કસ ઉવાચ। યચ્છુના ભક્ષિતં ચાન્નં તેનાહં પરિતોષિતઃ । કિમનેન શરીરેણ નશ્વરેણ ગતાયુષા
પુષ્કસએ કહ્યું: જે ભોજન કૂતરાએ ખાધું હતું, એ જ મને સંતોષ આપ્યું છે. આ નાશવાન શરીરનું, જેના જીવનનું અંત આવી ગયું છે, હવે શું કામ?
યે પુષ્યંતિ શરીરં વૈ સર્વભાવેન ભામિનિ । મૂઢાસ્તે પાપિનો જ્ઞેયા લોકદ્વય બહિષ્કૃતાઃ
જે લોકો આખા મનથી પોતાનું શરીર પોષે છે, હે સુંદરિ, તેઓ મૂર્ખ અને પાપી ગણાય છે, અને બંને લોકમાંથી બહાર ફેંકાઈ જાય છે.