કુંજલ ઉવાચ- સંપ્રવક્ષ્યામ્યહં તાત શ્રૂયતાં સ્થિરમાનસઃ । સર્વસંદેહવિધ્વંસં ચરિત્રં પાપનાશનમ્
કુંજલાએ કહ્યું: હે પ્રિય, હવે હું તને કહું છું, મનને શાંત રાખીને સાંભળ. આ કથા બધા સંશયો દૂર કરે છે અને પાપોનો નાશ કરે છે.
ઇંદ્રલોકે પ્રવવૃતે સંવાદો દેવ કૌતુકઃ । સભાયાં તસ્ય દેવસ્ય ઇંદ્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ
ઇન્દ્રલોકમાં દેવતાઓની સભામાં એક અદ્ભુત વાતચીત શરૂ થઈ, એ મહાન આત્મા ઇન્દ્રની હાજરીમાં.
દેવં દ્રષ્ટું સહસ્રાક્ષં નારદસ્ત્વરિતં યયૌ । સમાગતં સહસ્રાક્ષઃ સૂર્યતેજઃસમપ્રભમ્
હજારો આંખો ધરાવનાર દેવને જોવા માટે નારદજી ઝડપથી ગયા; અને તે હજારો આંખો ધરાવનાર દેવ સૂર્ય જેવી તેજસ્વી કાંતિ સાથે આવ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા હર્ષમાયાતઃ સમુત્થાય મહામતિઃ । દદાવર્ઘં ચ પાદ્યં ચ ભક્ત્યા પ્રણતમાનસઃ
તેને જોઈને વિદ્વાન આનંદિત થયો, ઊભો રહી ભક્તિપૂર્વક અને નમ્રતાથી અર્જ્ય અને પાદ્ય આપ્યા.
બદ્ધાંજલિપુટોભૂત્વા પ્રણામમકરોત્તદા । આસને કોમલે પુણ્યે વિનિવેશ્ય દ્વિજોત્તમમ્
હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યો અને પછી શ્રેષ્ઠ દ્વિજને શુદ્ધ અને નરમ આસન પર બેસાડ્યા.
પપ્રચ્છ પ્રણતો ભૂત્વા શ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ । કસ્માચ્ચાગમનં તેઽદ્ય કારણં વદ સાંપ્રતમ્
ઘણી શ્રદ્ધા સાથે નમન કરીને પૂછ્યું: આજે આપ કેમ આવ્યા છો? કૃપા કરીને આ સમયે આવવાનું કારણ કહો.
ઇત્યુક્તો દેવરાજેન પ્રત્યુવાચ મહામુનિઃ । ભવંતં દ્રષ્ટુમાયાતઃ પૃથિવ્યાસ્તુ પુરંદરઃ
દેવરાજે આમ પૂછતાં મહાન મુનિએ જવાબ આપ્યો: હે પુરંદર, હું પૃથ્વી પરથી તમને જોવા આવ્યો છું.
સ્નાત્વા પુણ્યપ્રદેશેષુ તીર્થેષુ ચ સુશ્રદ્ધયા । દેવાન્પિતૄન્સમભ્યર્ચ્ય દૃષ્ટ્વા તીર્થાન્યનેકશઃ
પવિત્ર સ્થળોએ શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્નાન કરીને, દેવતાઓ અને પિતૃઓની પૂજા કરીને અને અનેક તીર્થોનું દર્શન કર્યું છે.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્ત્વયા પૃચ્છિતં પુરા । દેવેંદ્ર ઉવાચ- દૃષ્ટાનિ પુણ્યતીર્થાનિ સુક્ષેત્રાણિ ત્વયા મુને
જે તું અગાઉ પૂછ્યું હતું, એ બધું હવે તને કહી દીધું છે. ઇન્દ્ર બોલ્યા: હે મુનિ, તું પવિત્ર તીર્થો અને શુભ ક્ષેત્રોનું દર્શન કર્યું છે.
કિં તીર્થં પ્રાપ્ય મુચ્યેત બ્રહ્મઘ્નો બ્રહ્મહત્યયા । સુરાપોમુચ્યતેપાપાદ્ગોઘ્નોહેમાપહારકઃ
કયું તીર્થ છે જ્યાં જઈને બ્રાહ્મણહત્યા કરનાર બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મુક્ત થાય છે? દારૂ પીનાર, ગાય મારનાર કે સોનાની ચોરી કરનાર પણ કયા તીર્થથી પાપમુક્ત થાય છે?
સ્વામિદ્રોહાન્મહાભાગ નારીહંતા કથં સુખી । નારદ ઉવાચ- યાનિ કાનિ ચ તીર્થાનિ ગયાદીનિ સુરેશ્વર
હે મહાભાગ્યશાળી, જે સ્વામીદ્રોહ કરે છે અથવા સ્ત્રીહત્યા કરે છે તે કેવી રીતે સુખી થઈ શકે? નારદે કહ્યું: હે દેવોના સ્વામી, ગયા સહિત જે જે તીર્થો છે,
તેષાં નૈવ પ્રજાનામિ વિશેષં પાપનાશનમ્ । સુપુણ્યાનિ સુદિવ્યાનિ પાપઘ્નાનિ સમાનિ ચ
એ બધાની પાપ નાશ કરવાની વિશેષ શક્તિ મને ખબર નથી; એ બધા પવિત્ર, દિવ્ય, પાપનાશક અને સમાન છે.
સર્વાણ્યેવ સુતીર્થાનિ જાનામ્યહં પુરંદર । અવિશેષં વિશેષં વૈ નૈવ જાનામિ સાંપ્રતમ્
હે પુરંદર, હું બધા ઉત્તમ તીર્થો જાણું છું; પણ હાલમાં કોઈ વિશેષતા કે ભેદ મને ખબર નથી.
પ્રત્યયં ક્રિયતાં દેવ તીર્થાનાં ગતિદાયકમ્ । એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં નારદસ્ય મહાત્મનઃ
હે દેવ, કયા તીર્થો મોક્ષ આપે છે એમાં નિશ્ચય થવો જોઈએ. મહાન આત્મા નારદના આ વચન સાંભળીને,
સમાહૂતાનિ ચેંદ્રેણ તીર્થાનિ ભૂગતાનિ ચ । મૂર્તિવર્તીનિ દિવ્યાનિ સમાયાતાનિ શાસનાત્
ઇન્દ્રે પૃથ્વી પરના અને દિવ્ય એવા બધા તીર્થો બોલાવ્યા; તે બધા તીર્થો ઇન્દ્રના આદેશથી સ્વરૂપે હાજર થયા.
બદ્ધાંજલીનિ દિવ્યાનિ ભૂષિતાનિ સુભૂષણૈઃ । દિવ્યાંબરાણિ સ્નિગ્ધાનિ તેજોવંતિ ચ સુવ્રત
તે બધા તીર્થો હાથ જોડીને, સુંદર આભૂષણોથી શોભાયમાન અને દિવ્ય વસ્ત્રો પહેરીને તેજસ્વી અને સદ્ગુણવંતી દેખાતા હતા.
સ્ત્રીપુંસોશ્ચ સ્વરૂપાણિ કૃતાનિ ચ વિશેષતઃ । હેમચંદનકાશાનિ દિવ્યરૂપધરાણિ ચ
તેના રૂપો સ્ત્રી અને પુરુષ બંને જેવા ખાસ બનાવેલા હતા; સોનાં અને ચંદન જેવા રંગવાળા, દિવ્ય રૂપ ધારણ કરેલા હતા.
મુક્તાફલસ્યવર્ણેન પ્રભાસંતિ નરેશ્વર । તપ્તકાંચનવર્ણાનિ સારુણ્યાનિ ચ તત્ર વૈ
હે રાજા, તે બધા મોતી જેવા રંગથી તેજ પામતા હતા; કેટલાક તપેલા સોનાં જેવા રંગવાળા અને કેટલાકમાં લાલિમા પણ હતી.
કતિ શુક્લ સુપીતાનિ પ્રભાવંતિ સભાંતરે । કાનિ પદ્મનિભાન્યેવ મૂર્તિવર્તીનિ તાનિ તુ
કેટલાં શુદ્ધ પીળા તેજસ્વી છે અને કેટલાં કમળ જેવા રૂપ ધરાવે છે, એ સભામાં કયા-કયા હાજર છે?
સૂર્યતેજઃ પ્રકાશાનિ તડિત્તેજઃ સમાનિ ચ । પાવકાભાનિ ચાન્યાનિ પ્રભાસંતિ સભાંતરે
કેટલાંક સૂર્યના તેજ જેવું પ્રકાશ ફેલાવે છે, કેટલાંક વીજળી જેવી ઝળહળે છે અને કેટલાંક અગ્નિ જેવી કાંતિથી સભામાં ચમકે છે.
સર્વાભરણશોભાઢ્યૈઃ પ્રશોભંતે નરેશ્વર । હારકંકણકેયૂરમાલાભિસ્તુ સુચંદનૈઃ
હે રાજા, તેઓ સર્વે પ્રકારના સુંદર આભૂષણોથી શોભાયમાન છે. હાર, કંકણ, કયુર અને માળાઓથી સજ્જ છે, અને સુંદર ચંદનના સુગંધથી મહેકે છે.
દિવ્યચંદનદિગ્ધાનિ સુરભીણિ ગુરૂણિ ચ । કમંડલુકરાણ્યેવ આયાતાનિ સભાંતરે
દિવ્ય ચંદનથી લિપ્ત, સુગંધિત અને ભારે એવા, તેઓ હાથમાં કમંડલુ લઈને સભામાં દેખાય છે.
ગંગા ચ નર્મદા પુણ્યા ચંદ્રભાગા સરસ્વતી । દેવિકા બિંબિકા કુબ્જા કુંજલા મંજુલા શ્રુતા
ગંગા, નર્મદા, પવિત્ર ચંદ્રભાગા, સરસ્વતી, દેવિકા, બિંબિકા, કુબ્જા, કુંજલા, મંજુલા અને શ્રુતા—
રંભા ભાનુમતી પુણ્યા પારા ચૈવ સુઘર્ઘરા । શોણા ચ સિંધુસૌવીરા કાવેરી કપિલા તથા
રંભા, તેજસ્વી ભાનુમતી, પવિત્ર પારા, સુઘરઘરા, શોણા, સિંધુ-સૌવીરા, કાવેરી અને કપિલા પણ—
કુમુદા વેદનદી પુણ્યા સુપુણ્યા ચ મહેશ્વરી । ચર્મણ્વતી તથા ખ્યાતા લોપા ચાન્યા સુકૌશિકી
કુમુદા, પવિત્ર વેદનદી, મહાપુણ્ય મહેશ્વરી, પ્રસિદ્ધ ચર્મણ્વતી, લોપા અને શ્રેષ્ઠ કૌશિકી—
સુહંસી હંસપાદા ચ હંસવેગા મનોરથા । સુરુથાસ્વારુણા વેણા ભદ્ર વેણા સુપદ્મિની
સુહંસી, હંસપાદા, હંસવેગા, મનોરથા, સુરુથા, સ્વારુણા, વેણા, ભદ્ર વેણા અને સુપદ્મિની—
નાહલીસુમરી ચાન્યા પુણ્યા ચાન્યા પુલિંદિકા । હેમા મનોરથા દિવ્યા ચંદ્રિકા વેદસંક્રમા
નાહલી, સુમરી, પવિત્ર પુલિંદિકા, હેમા, મનોરથા, દિવ્ય ચંદ્રિકા અને વેદસંક્રમા—
જ્વાલાહુતાશની સ્વાહા કાલા ચૈવ કપિંજલા । સ્વધા ચ સુકલા લિંગા ગંભીરા ભીમવાહિની
જ્વાલા, હુતાશની, સ્વાહા, કાળા, કપિન્જલા, સ્વધા, સુકલા, લિન્ગા, ગંભીરા અને ભીમવાહિની—
દેવદ્રીચી વીરવાહા લક્ષહોમા અઘાપહા । પારાશરી હેમગર્ભા સુભદ્રા વસુપુત્રિકા
દેવદ્રીચી, વીરવાહા, લાખ હોમા, અઘાપહા, પારાશરી, હેમગર્ભા, સુભદ્રા અને વસુપુત્રિકા—
એતા નદ્યો મહાપુણ્યા મૂર્તિમત્યો નરેશ્વર । સર્વાભરણશોભાઢ્યાઃ કુંભહસ્તાઃ સુપૂજિતાઃ
હે રાજા, આ નદીઓ મહાપવિત્ર છે અને સ્વરૂપ ધરાવે છે. સર્વે આભૂષણોથી શોભાયમાન, કમંડલુ હાથમાં લઈને, ખૂબ માનથી પૂજાય છે.