તાવત્યસ્તાઃ સ્ત્રિયઃ કૃષ્ણા મૃતાસ્તત્સ્નાનમાત્રતઃ । ક્રંદમાના વિચેષ્ટંત્યો હાહાકાર વિકંપિતાઃ
એટલી બધી કાળી સ્ત્રીઓ માત્ર એ સ્નાનથી મરી ગઈ. તેઓ રડતી, અશાંત થઈ, હાહાકાર કરતી ફરતી હતી.
યમલોકં ગતાસ્તાસ્તુ તાત દૃષ્ટા મયા તદા । ઉડ્ડીનાસ્તુ તતો હંસાઃ સ્વસ્થાનં પ્રતિજગ્મિરે
એ સ્ત્રીઓ યમલોકમાં ગઈ, મેં એ સમયે તેમને જોયા. હંસો ઉડીને પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.
એવં તાત મયા દૃષ્ટં પ્રત્યક્ષં કથિતં તવ । કૃષ્ણપક્ષા મહાકાયા ધાર્તરાષ્ટ્રાસ્તુ તાઃ સ્ત્રિયઃ
હું જે કંઈ સીધું જોયું તે બધું તને કહી દીધું. એ કાળી, વિશાળ શરીરવાળી સ્ત્રીઓ ધૃતરાષ્ટ્રની જ સંતાન હતી.
કથયસ્વ પ્રસાદેન કે ભવિષ્યંતિ વૈ પિતઃ । નિર્ગતાન્માનસાન્મધ્યાદ્ધાર્તરાષ્ટ્રાન્વદસ્વ મે
કૃપા કરીને કહો, પિતા, હવે કોણ બનશે? માનસ સરોવરમાંથી નીકળી ગયેલી ધૃતરાષ્ટ્ર વંશની સ્ત્રીઓ વિશે મને કહો.
કે ભવિષ્યંતિ તે તાત કથય ત્વં તુ સાંપ્રતમ્ । કસ્માત્સુકૃષ્ણતાં પ્રાપ્તા હંસાઃ શુદ્ધાશ્ચ તે પુનઃ
હવે કોણ બનશે, પિતા, એ કહો. હંસો ફરી શુદ્ધ અને તેજસ્વી કેમ બન્યા એ પણ સમજાવો.
સંજાતાસ્તત્ક્ષણાત્તાત કસ્માન્મૃતાસ્તુ તાઃ સ્ત્રિયઃ । એવં મે સંશયસ્તાત સંજાતો દારુણો હૃદિ
એ સ્ત્રીઓ એ ક્ષણે કેમ જન્મી અને કેમ મરી ગઈ, પિતા? એ રીતે મારા હૃદયમાં ભારે શંકા ઊભી થઈ છે.
છેત્તુમર્હસિ અદ્યૈવ ભવાઞ્જ્ઞાનવિચક્ષણઃ । પ્રસાદસુમુખો ભૂત્વા પ્રણતસ્ય સદૈવ મે
આજે જ, જ્ઞાનમાં પારંગત તમે, કૃપા કરીને મારી આ શંકા દૂર કરો. હંમેશા દયાળુ રહી, તમારા શરણાગત પર કૃપા કરો.
એવં સંભાષ્ય પિતરં વિરરામ સમુજ્જ્વલઃ । તતઃ પ્રવક્તુમારેભે સ શુકઃ કુંજલાભિધઃ
એ રીતે પિતાને કહીને, તેજસ્વી પુત્ર શાંત થયો. પછી કુંજલ નામનો શુક બોલવા લાગ્યો.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થવર્ણને ચ્યવનચરિત્રે એકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાનના ગુરુતીર્થ વર્ણન અને ચ્યવનની કથા વાળું નવ્યાસીમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
સૂતઉવાચ- એવમાકર્ણ્ય તત્સર્વં સમુજ્જ્વલસ્ય ભાષિતમ્ । કુંજલઃ સ હિ ધર્માત્મા પ્રત્યુવાચ સુતં પ્રતિ
સૂતે કહ્યું: તેજસ્વી પુત્રના બધા વચનો સાંભળી, ધર્મનિષ્ઠ કુંજલએ પોતાના પુત્રને જવાબ આપ્યો.
કુંજલ ઉવાચ- સંપ્રવક્ષ્યામ્યહં તાત શ્રૂયતાં સ્થિરમાનસઃ । સર્વસંદેહવિધ્વંસં ચરિત્રં પાપનાશનમ્
કુંજલાએ કહ્યું: હે પ્રિય, હવે હું તને કહું છું, મનને શાંત રાખીને સાંભળ. આ કથા બધા સંશયો દૂર કરે છે અને પાપોનો નાશ કરે છે.
ઇંદ્રલોકે પ્રવવૃતે સંવાદો દેવ કૌતુકઃ । સભાયાં તસ્ય દેવસ્ય ઇંદ્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ
ઇન્દ્રલોકમાં દેવતાઓની સભામાં એક અદ્ભુત વાતચીત શરૂ થઈ, એ મહાન આત્મા ઇન્દ્રની હાજરીમાં.
દેવં દ્રષ્ટું સહસ્રાક્ષં નારદસ્ત્વરિતં યયૌ । સમાગતં સહસ્રાક્ષઃ સૂર્યતેજઃસમપ્રભમ્
હજારો આંખો ધરાવનાર દેવને જોવા માટે નારદજી ઝડપથી ગયા; અને તે હજારો આંખો ધરાવનાર દેવ સૂર્ય જેવી તેજસ્વી કાંતિ સાથે આવ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા હર્ષમાયાતઃ સમુત્થાય મહામતિઃ । દદાવર્ઘં ચ પાદ્યં ચ ભક્ત્યા પ્રણતમાનસઃ
તેને જોઈને વિદ્વાન આનંદિત થયો, ઊભો રહી ભક્તિપૂર્વક અને નમ્રતાથી અર્જ્ય અને પાદ્ય આપ્યા.
બદ્ધાંજલિપુટોભૂત્વા પ્રણામમકરોત્તદા । આસને કોમલે પુણ્યે વિનિવેશ્ય દ્વિજોત્તમમ્
હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યો અને પછી શ્રેષ્ઠ દ્વિજને શુદ્ધ અને નરમ આસન પર બેસાડ્યા.
પપ્રચ્છ પ્રણતો ભૂત્વા શ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ । કસ્માચ્ચાગમનં તેઽદ્ય કારણં વદ સાંપ્રતમ્
ઘણી શ્રદ્ધા સાથે નમન કરીને પૂછ્યું: આજે આપ કેમ આવ્યા છો? કૃપા કરીને આ સમયે આવવાનું કારણ કહો.
ઇત્યુક્તો દેવરાજેન પ્રત્યુવાચ મહામુનિઃ । ભવંતં દ્રષ્ટુમાયાતઃ પૃથિવ્યાસ્તુ પુરંદરઃ
દેવરાજે આમ પૂછતાં મહાન મુનિએ જવાબ આપ્યો: હે પુરંદર, હું પૃથ્વી પરથી તમને જોવા આવ્યો છું.
સ્નાત્વા પુણ્યપ્રદેશેષુ તીર્થેષુ ચ સુશ્રદ્ધયા । દેવાન્પિતૄન્સમભ્યર્ચ્ય દૃષ્ટ્વા તીર્થાન્યનેકશઃ
પવિત્ર સ્થળોએ શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્નાન કરીને, દેવતાઓ અને પિતૃઓની પૂજા કરીને અને અનેક તીર્થોનું દર્શન કર્યું છે.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્ત્વયા પૃચ્છિતં પુરા । દેવેંદ્ર ઉવાચ- દૃષ્ટાનિ પુણ્યતીર્થાનિ સુક્ષેત્રાણિ ત્વયા મુને
જે તું અગાઉ પૂછ્યું હતું, એ બધું હવે તને કહી દીધું છે. ઇન્દ્ર બોલ્યા: હે મુનિ, તું પવિત્ર તીર્થો અને શુભ ક્ષેત્રોનું દર્શન કર્યું છે.
કિં તીર્થં પ્રાપ્ય મુચ્યેત બ્રહ્મઘ્નો બ્રહ્મહત્યયા । સુરાપોમુચ્યતેપાપાદ્ગોઘ્નોહેમાપહારકઃ
કયું તીર્થ છે જ્યાં જઈને બ્રાહ્મણહત્યા કરનાર બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મુક્ત થાય છે? દારૂ પીનાર, ગાય મારનાર કે સોનાની ચોરી કરનાર પણ કયા તીર્થથી પાપમુક્ત થાય છે?
સ્વામિદ્રોહાન્મહાભાગ નારીહંતા કથં સુખી । નારદ ઉવાચ- યાનિ કાનિ ચ તીર્થાનિ ગયાદીનિ સુરેશ્વર
હે મહાભાગ્યશાળી, જે સ્વામીદ્રોહ કરે છે અથવા સ્ત્રીહત્યા કરે છે તે કેવી રીતે સુખી થઈ શકે? નારદે કહ્યું: હે દેવોના સ્વામી, ગયા સહિત જે જે તીર્થો છે,
તેષાં નૈવ પ્રજાનામિ વિશેષં પાપનાશનમ્ । સુપુણ્યાનિ સુદિવ્યાનિ પાપઘ્નાનિ સમાનિ ચ
એ બધાની પાપ નાશ કરવાની વિશેષ શક્તિ મને ખબર નથી; એ બધા પવિત્ર, દિવ્ય, પાપનાશક અને સમાન છે.
સર્વાણ્યેવ સુતીર્થાનિ જાનામ્યહં પુરંદર । અવિશેષં વિશેષં વૈ નૈવ જાનામિ સાંપ્રતમ્
હે પુરંદર, હું બધા ઉત્તમ તીર્થો જાણું છું; પણ હાલમાં કોઈ વિશેષતા કે ભેદ મને ખબર નથી.
પ્રત્યયં ક્રિયતાં દેવ તીર્થાનાં ગતિદાયકમ્ । એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં નારદસ્ય મહાત્મનઃ
હે દેવ, કયા તીર્થો મોક્ષ આપે છે એમાં નિશ્ચય થવો જોઈએ. મહાન આત્મા નારદના આ વચન સાંભળીને,
સમાહૂતાનિ ચેંદ્રેણ તીર્થાનિ ભૂગતાનિ ચ । મૂર્તિવર્તીનિ દિવ્યાનિ સમાયાતાનિ શાસનાત્
ઇન્દ્રે પૃથ્વી પરના અને દિવ્ય એવા બધા તીર્થો બોલાવ્યા; તે બધા તીર્થો ઇન્દ્રના આદેશથી સ્વરૂપે હાજર થયા.
બદ્ધાંજલીનિ દિવ્યાનિ ભૂષિતાનિ સુભૂષણૈઃ । દિવ્યાંબરાણિ સ્નિગ્ધાનિ તેજોવંતિ ચ સુવ્રત
તે બધા તીર્થો હાથ જોડીને, સુંદર આભૂષણોથી શોભાયમાન અને દિવ્ય વસ્ત્રો પહેરીને તેજસ્વી અને સદ્ગુણવંતી દેખાતા હતા.
સ્ત્રીપુંસોશ્ચ સ્વરૂપાણિ કૃતાનિ ચ વિશેષતઃ । હેમચંદનકાશાનિ દિવ્યરૂપધરાણિ ચ
તેના રૂપો સ્ત્રી અને પુરુષ બંને જેવા ખાસ બનાવેલા હતા; સોનાં અને ચંદન જેવા રંગવાળા, દિવ્ય રૂપ ધારણ કરેલા હતા.
મુક્તાફલસ્યવર્ણેન પ્રભાસંતિ નરેશ્વર । તપ્તકાંચનવર્ણાનિ સારુણ્યાનિ ચ તત્ર વૈ
હે રાજા, તે બધા મોતી જેવા રંગથી તેજ પામતા હતા; કેટલાક તપેલા સોનાં જેવા રંગવાળા અને કેટલાકમાં લાલિમા પણ હતી.
કતિ શુક્લ સુપીતાનિ પ્રભાવંતિ સભાંતરે । કાનિ પદ્મનિભાન્યેવ મૂર્તિવર્તીનિ તાનિ તુ
કેટલાં શુદ્ધ પીળા તેજસ્વી છે અને કેટલાં કમળ જેવા રૂપ ધરાવે છે, એ સભામાં કયા-કયા હાજર છે?
સૂર્યતેજઃ પ્રકાશાનિ તડિત્તેજઃ સમાનિ ચ । પાવકાભાનિ ચાન્યાનિ પ્રભાસંતિ સભાંતરે
કેટલાંક સૂર્યના તેજ જેવું પ્રકાશ ફેલાવે છે, કેટલાંક વીજળી જેવી ઝળહળે છે અને કેટલાંક અગ્નિ જેવી કાંતિથી સભામાં ચમકે છે.