સ્વપ્રિયં લક્ષયિત્વા તુ જ્ઞાત્વા પુણ્યસ્ય સંભવમ્ । પ્રત્યુવાચાથ ભર્તારં સંગમં મમ દર્શય
પત્નીએ પતિને ઓળખી અને પુણ્યના ફળને સમજીને કહ્યું: 'મને એ સંગમ બતાવ.'
તવ પશ્ચાત્પ્રદાસ્યામિ ભોજનં પાનસંયુતમ્ । ઇત્યુક્તઃ પ્રિયયા વ્યાધઃ સત્વરેણ જગામ હ
'પછી હું તને ખાવાનું અને પીવાનું આપીષ.' પ્રિયાએ આમ કહ્યું તો શિકારી તરત જ ત્યાં ગયો.
સંગમો દર્શિતસ્તેન તતોગ્રે પાપનાશનઃ । સમુડ્ડીના મહાભાગ પક્ષિણો લઘુવિક્રમાઃ
એમ કરીને એ મિલન દર્શાવાયું, પછી તે ભયાનક રીતે પાપનાશક બન્યું. મહાન અને ઝડપી પંખીઓ એકસાથે ઉડી ગયા.
તયા સાર્દ્ધં યયુઃ સર્વે રેવાસંગમમુત્તમમ્ । તેષાં તુ વીક્ષમાણાનાં પક્ષિણાં મમ પશ્યતઃ
એ સ્ત્રી સાથે તેઓ બધા રેવા નદીના ઉત્તમ સંગમ પર ગયા. જ્યારે પંખીઓ જોઈ રહ્યા હતા અને હું પણ જોઈ રહ્યો હતો,
તયા હિ સ્નાપિતો ભર્તા પુનઃ સ્નાતા હિ સા સ્વયમ્ । દિવ્યદેહધરૌ ચોભૌ દિવ્યકાંતિસમન્વિતૌ
એ સ્ત્રીએ પોતાના પતિને સ્નાન કરાવ્યું અને પોતે પણ ફરી સ્નાન કરી. બંનેને દિવ્ય શરીર મળ્યાં, અને તેઓ દિવ્ય તેજથી ઉજળા થયા.
સંજાતૌ પક્ષિણાં શ્રેષ્ઠ દિવ્યવસ્ત્રાનુલેપનૌ । દિવ્યમાલાંબરધરૌ દિવ્યગંધાનુલેપનૌ
હે શ્રેષ્ઠ પંખી, તેઓ દિવ્ય વસ્ત્રો અને સુગંધિત લપસણથી શોભિત થયા. દિવ્ય માળા અને આભૂષણ પહેરીને, દિવ્ય સુગંધથી લિપ્ત થયા.
વૈષ્ણવં યાનમાસાદ્ય મુનિગંધર્વપૂજિતૌ । ગતૌ તૌ વૈષ્ણવં લોકં વૈષ્ણવૈઃ પરિપૂજિતૌ
વિષ્ણુના વાહન પર આરૂઢ થઈ, ઋષિઓ અને ગંધર્વોએ તેમની પૂજા કરી. પછી એ બંને વિષ્ણુના લોકમાં ગયા, જ્યાં વિષ્ણુભક્તોએ તેમનું સન્માન કર્યું.
સ્તૂયમાનૌ મહાત્માનૌ દંપતી દૃષ્ટવાનહમ્ । વ્રજંતૌ સ્વર્ગમાર્ગેણ કૂજંતે પક્ષિણસ્તથા
હું એ મહાન દંપતીને સ્વર્ગના માર્ગે જતા અને સૌએ તેમની સ્તુતિ કરતા જોયા. પંખીઓ પણ સાથે કૂજન કરતા હતા.
તીર્થરાજં પરં દૃષ્ટ્વા હર્ષવ્યક્તાક્ષરૈસ્તદા । ચત્વારઃ કૃષ્ણહંસાસ્તે સંગમે પાપનાશને
પછી, સર્વોત્તમ તીર્થરાજને જોઈને, આનંદથી ભરેલા શબ્દો ઉચ્ચાર્યા. એ ચાર કાળા હંસો સંગમ પર, જે પાપનો નાશ કરે છે,
સ્નાત્વા વૈ ભાવશુદ્ધાસ્તે પ્રાપ્તા ઉજ્જ્વલતાં પુનઃ । સ્નાત્વા પીત્વા જલં તે તુ પુનર્બહિર્વિનિર્ગતાઃ
સ્નાન કરીને, મનથી શુદ્ધ થઈ, તેઓ ફરી તેજસ્વી બન્યા. સ્નાન કરીને અને પાણી પીધા પછી, તેઓ પાછા બહાર આવ્યા.
તાવત્યસ્તાઃ સ્ત્રિયઃ કૃષ્ણા મૃતાસ્તત્સ્નાનમાત્રતઃ । ક્રંદમાના વિચેષ્ટંત્યો હાહાકાર વિકંપિતાઃ
એટલી બધી કાળી સ્ત્રીઓ માત્ર એ સ્નાનથી મરી ગઈ. તેઓ રડતી, અશાંત થઈ, હાહાકાર કરતી ફરતી હતી.
યમલોકં ગતાસ્તાસ્તુ તાત દૃષ્ટા મયા તદા । ઉડ્ડીનાસ્તુ તતો હંસાઃ સ્વસ્થાનં પ્રતિજગ્મિરે
એ સ્ત્રીઓ યમલોકમાં ગઈ, મેં એ સમયે તેમને જોયા. હંસો ઉડીને પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.
એવં તાત મયા દૃષ્ટં પ્રત્યક્ષં કથિતં તવ । કૃષ્ણપક્ષા મહાકાયા ધાર્તરાષ્ટ્રાસ્તુ તાઃ સ્ત્રિયઃ
હું જે કંઈ સીધું જોયું તે બધું તને કહી દીધું. એ કાળી, વિશાળ શરીરવાળી સ્ત્રીઓ ધૃતરાષ્ટ્રની જ સંતાન હતી.
કથયસ્વ પ્રસાદેન કે ભવિષ્યંતિ વૈ પિતઃ । નિર્ગતાન્માનસાન્મધ્યાદ્ધાર્તરાષ્ટ્રાન્વદસ્વ મે
કૃપા કરીને કહો, પિતા, હવે કોણ બનશે? માનસ સરોવરમાંથી નીકળી ગયેલી ધૃતરાષ્ટ્ર વંશની સ્ત્રીઓ વિશે મને કહો.
કે ભવિષ્યંતિ તે તાત કથય ત્વં તુ સાંપ્રતમ્ । કસ્માત્સુકૃષ્ણતાં પ્રાપ્તા હંસાઃ શુદ્ધાશ્ચ તે પુનઃ
હવે કોણ બનશે, પિતા, એ કહો. હંસો ફરી શુદ્ધ અને તેજસ્વી કેમ બન્યા એ પણ સમજાવો.
સંજાતાસ્તત્ક્ષણાત્તાત કસ્માન્મૃતાસ્તુ તાઃ સ્ત્રિયઃ । એવં મે સંશયસ્તાત સંજાતો દારુણો હૃદિ
એ સ્ત્રીઓ એ ક્ષણે કેમ જન્મી અને કેમ મરી ગઈ, પિતા? એ રીતે મારા હૃદયમાં ભારે શંકા ઊભી થઈ છે.
છેત્તુમર્હસિ અદ્યૈવ ભવાઞ્જ્ઞાનવિચક્ષણઃ । પ્રસાદસુમુખો ભૂત્વા પ્રણતસ્ય સદૈવ મે
આજે જ, જ્ઞાનમાં પારંગત તમે, કૃપા કરીને મારી આ શંકા દૂર કરો. હંમેશા દયાળુ રહી, તમારા શરણાગત પર કૃપા કરો.
એવં સંભાષ્ય પિતરં વિરરામ સમુજ્જ્વલઃ । તતઃ પ્રવક્તુમારેભે સ શુકઃ કુંજલાભિધઃ
એ રીતે પિતાને કહીને, તેજસ્વી પુત્ર શાંત થયો. પછી કુંજલ નામનો શુક બોલવા લાગ્યો.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થવર્ણને ચ્યવનચરિત્રે એકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાનના ગુરુતીર્થ વર્ણન અને ચ્યવનની કથા વાળું નવ્યાસીમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
સૂતઉવાચ- એવમાકર્ણ્ય તત્સર્વં સમુજ્જ્વલસ્ય ભાષિતમ્ । કુંજલઃ સ હિ ધર્માત્મા પ્રત્યુવાચ સુતં પ્રતિ
સૂતે કહ્યું: તેજસ્વી પુત્રના બધા વચનો સાંભળી, ધર્મનિષ્ઠ કુંજલએ પોતાના પુત્રને જવાબ આપ્યો.
કુંજલ ઉવાચ- સંપ્રવક્ષ્યામ્યહં તાત શ્રૂયતાં સ્થિરમાનસઃ । સર્વસંદેહવિધ્વંસં ચરિત્રં પાપનાશનમ્
કુંજલાએ કહ્યું: હે પ્રિય, હવે હું તને કહું છું, મનને શાંત રાખીને સાંભળ. આ કથા બધા સંશયો દૂર કરે છે અને પાપોનો નાશ કરે છે.
ઇંદ્રલોકે પ્રવવૃતે સંવાદો દેવ કૌતુકઃ । સભાયાં તસ્ય દેવસ્ય ઇંદ્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ
ઇન્દ્રલોકમાં દેવતાઓની સભામાં એક અદ્ભુત વાતચીત શરૂ થઈ, એ મહાન આત્મા ઇન્દ્રની હાજરીમાં.
દેવં દ્રષ્ટું સહસ્રાક્ષં નારદસ્ત્વરિતં યયૌ । સમાગતં સહસ્રાક્ષઃ સૂર્યતેજઃસમપ્રભમ્
હજારો આંખો ધરાવનાર દેવને જોવા માટે નારદજી ઝડપથી ગયા; અને તે હજારો આંખો ધરાવનાર દેવ સૂર્ય જેવી તેજસ્વી કાંતિ સાથે આવ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા હર્ષમાયાતઃ સમુત્થાય મહામતિઃ । દદાવર્ઘં ચ પાદ્યં ચ ભક્ત્યા પ્રણતમાનસઃ
તેને જોઈને વિદ્વાન આનંદિત થયો, ઊભો રહી ભક્તિપૂર્વક અને નમ્રતાથી અર્જ્ય અને પાદ્ય આપ્યા.
બદ્ધાંજલિપુટોભૂત્વા પ્રણામમકરોત્તદા । આસને કોમલે પુણ્યે વિનિવેશ્ય દ્વિજોત્તમમ્
હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યો અને પછી શ્રેષ્ઠ દ્વિજને શુદ્ધ અને નરમ આસન પર બેસાડ્યા.
પપ્રચ્છ પ્રણતો ભૂત્વા શ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ । કસ્માચ્ચાગમનં તેઽદ્ય કારણં વદ સાંપ્રતમ્
ઘણી શ્રદ્ધા સાથે નમન કરીને પૂછ્યું: આજે આપ કેમ આવ્યા છો? કૃપા કરીને આ સમયે આવવાનું કારણ કહો.
ઇત્યુક્તો દેવરાજેન પ્રત્યુવાચ મહામુનિઃ । ભવંતં દ્રષ્ટુમાયાતઃ પૃથિવ્યાસ્તુ પુરંદરઃ
દેવરાજે આમ પૂછતાં મહાન મુનિએ જવાબ આપ્યો: હે પુરંદર, હું પૃથ્વી પરથી તમને જોવા આવ્યો છું.
સ્નાત્વા પુણ્યપ્રદેશેષુ તીર્થેષુ ચ સુશ્રદ્ધયા । દેવાન્પિતૄન્સમભ્યર્ચ્ય દૃષ્ટ્વા તીર્થાન્યનેકશઃ
પવિત્ર સ્થળોએ શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્નાન કરીને, દેવતાઓ અને પિતૃઓની પૂજા કરીને અને અનેક તીર્થોનું દર્શન કર્યું છે.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્ત્વયા પૃચ્છિતં પુરા । દેવેંદ્ર ઉવાચ- દૃષ્ટાનિ પુણ્યતીર્થાનિ સુક્ષેત્રાણિ ત્વયા મુને
જે તું અગાઉ પૂછ્યું હતું, એ બધું હવે તને કહી દીધું છે. ઇન્દ્ર બોલ્યા: હે મુનિ, તું પવિત્ર તીર્થો અને શુભ ક્ષેત્રોનું દર્શન કર્યું છે.
કિં તીર્થં પ્રાપ્ય મુચ્યેત બ્રહ્મઘ્નો બ્રહ્મહત્યયા । સુરાપોમુચ્યતેપાપાદ્ગોઘ્નોહેમાપહારકઃ
કયું તીર્થ છે જ્યાં જઈને બ્રાહ્મણહત્યા કરનાર બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મુક્ત થાય છે? દારૂ પીનાર, ગાય મારનાર કે સોનાની ચોરી કરનાર પણ કયા તીર્થથી પાપમુક્ત થાય છે?