કસ્માત્ત્વં માં ન જાનાસિ કથં શંકા પ્રવર્તતે । ક્ષુધયા પીડ્યમાનેન પયશ્ચાન્નં પ્રતીક્ષ્યતે
'તું મને ઓળખતી નથી કેમ? તને શંકા કેમ થાય છે? હું ભૂખથી પીડાઈ રહ્યો છું અને ખોરાક-પાણી માટે રાહ જોઈ રહ્યો છું.'
વ્યાધ્યુવાચ- બર્બરઃ કૃષ્ણવર્ણશ્ચ રક્તાક્ષઃ કૃષ્ણકંચુકઃ । ઈદૃશશ્ચાસ્તિ મે ભર્તા સર્વસત્વભયંકરઃ
પત્નીએ કહ્યું: 'મારો પતિ તો ખડપાળ, કાળાં રંગનો, લાલ આંખો ધરાવતો, કાળી વસ્ત્રો પહેરતો અને બધાં જીવજંતુઓને ડરાવનાર છે.'
ભવાન્કો દિવ્યદેહસ્તુ પ્રિયેત્યુક્ત્વા સમાહ્વયેત્ । એષ મે સંશયો જાતો વદ સત્યં મમાગ્રતઃ
'પણ તારા શરીર પર તો દેવતાનું રૂપ છે અને તું મને 'પ્રિય' કહી બોલાવે છે. એટલેથી મને શંકા થાય છે. સાચું સાચું કહો, મારી સામે.'
કુલં નામ સ્વકં ગ્રામં ક્રીડાં લિગં સુતં સુતામ્ । સમાચષ્ટ પ્રિયાગ્રે તુ તસ્યાઃ પ્રત્યય હેતવે
'તું તારા કુળ, ગામ, રમણ, ચિહ્ન, દીકરો, દીકરી બધું મારી સામે કહો, જેથી મને વિશ્વાસ આવે.'
પ્રત્યુવાચ સ્વભર્તારં સા વ્યાધી હૃષ્ટમાનસા । કસ્માત્તે ઈદૃશઃ કાયઃ શ્વેતકંચુકધારકઃ
પછી આનંદિત મનથી પત્નીએ પતિને પૂછ્યું: 'તું આવો રૂપ કેમ ધારણ કર્યું છે? સફેદ વસ્ત્ર કેમ પહેર્યું છે?'
કથં જાતઃ સમાચક્ષ્વ મમાશ્ચર્યં પ્રવર્તતે । એવં સંપૃચ્છમાનસ્તુ ભાર્યયા મૃગઘાતકઃ
'આવું બધું કેમ બન્યું? મને તો ખૂબ જ આશ્ચર્ય થાય છે, મને સાચું કહો.' પત્નીએ આમ પૂછતાં, મૃગ મારનાર પતિએ જવાબ આપ્યો.
સૂત ઉવાચ- પ્રત્યુવાચ તતઃ શ્રુત્વા તાં પ્રિયાં પ્રશ્રયાન્વિતામ્ । નર્મદા ઉત્તરે કૂલે સંગમશ્ચાસ્તિ સુવ્રતે
સૂતાએ કહ્યું: પત્નીના વિનમ્ર પ્રશ્ન સાંભળીને, પતિએ કહ્યું: 'નર્મદા નદીના ઉત્તર કાંઠે, સુવ્રતે, એક સંગમ છે.'
આતપેનાકુલો જીવો મમ જાતોતિ સુપ્રિયે । અસ્મિન્વૈ સંગમે કાંતે શ્રમશ્રાંતો હિ સત્વરઃ
'તપતી ધૂપથી હું ખૂબ જ ત્રાસી ગયો હતો, પ્રિયે. એ સંગમ પર હું થાકેલો અને હાંફતો ઝડપથી પહોંચી ગયો.'
ગતઃ સ્નાત્વા જલં પીત્વા પશ્ચાચ્ચાહં સમાગતઃ । તદાપ્રભૃતિ મે કાય ઈદૃશસ્તેજસાવૃતઃ
'ત્યાં મેં સ્નાન કર્યું, પાણી પીધું અને પછી પાછો આવ્યો. ત્યારથી મારું શરીર આવું તેજથી ભરાઈ ગયું.'
સંજાતો વસ્ત્રસંયુક્તઃ કંચુકઃ શુભ્રતાં ગતઃ । પૂર્વોક્તલિંગસંસ્થાનૈઃ કુલૈઃ સ્થાનેન વૈ તથા
'મને વસ્ત્ર મળ્યું અને કંચુક પણ સફેદ થઈ ગયું, પણ મારા અગાઉના ચિહ્નો, કુળ અને સ્થાન બધું એ જ રહ્યું.'
સ્વપ્રિયં લક્ષયિત્વા તુ જ્ઞાત્વા પુણ્યસ્ય સંભવમ્ । પ્રત્યુવાચાથ ભર્તારં સંગમં મમ દર્શય
પત્નીએ પતિને ઓળખી અને પુણ્યના ફળને સમજીને કહ્યું: 'મને એ સંગમ બતાવ.'
તવ પશ્ચાત્પ્રદાસ્યામિ ભોજનં પાનસંયુતમ્ । ઇત્યુક્તઃ પ્રિયયા વ્યાધઃ સત્વરેણ જગામ હ
'પછી હું તને ખાવાનું અને પીવાનું આપીષ.' પ્રિયાએ આમ કહ્યું તો શિકારી તરત જ ત્યાં ગયો.
સંગમો દર્શિતસ્તેન તતોગ્રે પાપનાશનઃ । સમુડ્ડીના મહાભાગ પક્ષિણો લઘુવિક્રમાઃ
એમ કરીને એ મિલન દર્શાવાયું, પછી તે ભયાનક રીતે પાપનાશક બન્યું. મહાન અને ઝડપી પંખીઓ એકસાથે ઉડી ગયા.
તયા સાર્દ્ધં યયુઃ સર્વે રેવાસંગમમુત્તમમ્ । તેષાં તુ વીક્ષમાણાનાં પક્ષિણાં મમ પશ્યતઃ
એ સ્ત્રી સાથે તેઓ બધા રેવા નદીના ઉત્તમ સંગમ પર ગયા. જ્યારે પંખીઓ જોઈ રહ્યા હતા અને હું પણ જોઈ રહ્યો હતો,
તયા હિ સ્નાપિતો ભર્તા પુનઃ સ્નાતા હિ સા સ્વયમ્ । દિવ્યદેહધરૌ ચોભૌ દિવ્યકાંતિસમન્વિતૌ
એ સ્ત્રીએ પોતાના પતિને સ્નાન કરાવ્યું અને પોતે પણ ફરી સ્નાન કરી. બંનેને દિવ્ય શરીર મળ્યાં, અને તેઓ દિવ્ય તેજથી ઉજળા થયા.
સંજાતૌ પક્ષિણાં શ્રેષ્ઠ દિવ્યવસ્ત્રાનુલેપનૌ । દિવ્યમાલાંબરધરૌ દિવ્યગંધાનુલેપનૌ
હે શ્રેષ્ઠ પંખી, તેઓ દિવ્ય વસ્ત્રો અને સુગંધિત લપસણથી શોભિત થયા. દિવ્ય માળા અને આભૂષણ પહેરીને, દિવ્ય સુગંધથી લિપ્ત થયા.
વૈષ્ણવં યાનમાસાદ્ય મુનિગંધર્વપૂજિતૌ । ગતૌ તૌ વૈષ્ણવં લોકં વૈષ્ણવૈઃ પરિપૂજિતૌ
વિષ્ણુના વાહન પર આરૂઢ થઈ, ઋષિઓ અને ગંધર્વોએ તેમની પૂજા કરી. પછી એ બંને વિષ્ણુના લોકમાં ગયા, જ્યાં વિષ્ણુભક્તોએ તેમનું સન્માન કર્યું.
સ્તૂયમાનૌ મહાત્માનૌ દંપતી દૃષ્ટવાનહમ્ । વ્રજંતૌ સ્વર્ગમાર્ગેણ કૂજંતે પક્ષિણસ્તથા
હું એ મહાન દંપતીને સ્વર્ગના માર્ગે જતા અને સૌએ તેમની સ્તુતિ કરતા જોયા. પંખીઓ પણ સાથે કૂજન કરતા હતા.
તીર્થરાજં પરં દૃષ્ટ્વા હર્ષવ્યક્તાક્ષરૈસ્તદા । ચત્વારઃ કૃષ્ણહંસાસ્તે સંગમે પાપનાશને
પછી, સર્વોત્તમ તીર્થરાજને જોઈને, આનંદથી ભરેલા શબ્દો ઉચ્ચાર્યા. એ ચાર કાળા હંસો સંગમ પર, જે પાપનો નાશ કરે છે,
સ્નાત્વા વૈ ભાવશુદ્ધાસ્તે પ્રાપ્તા ઉજ્જ્વલતાં પુનઃ । સ્નાત્વા પીત્વા જલં તે તુ પુનર્બહિર્વિનિર્ગતાઃ
સ્નાન કરીને, મનથી શુદ્ધ થઈ, તેઓ ફરી તેજસ્વી બન્યા. સ્નાન કરીને અને પાણી પીધા પછી, તેઓ પાછા બહાર આવ્યા.
તાવત્યસ્તાઃ સ્ત્રિયઃ કૃષ્ણા મૃતાસ્તત્સ્નાનમાત્રતઃ । ક્રંદમાના વિચેષ્ટંત્યો હાહાકાર વિકંપિતાઃ
એટલી બધી કાળી સ્ત્રીઓ માત્ર એ સ્નાનથી મરી ગઈ. તેઓ રડતી, અશાંત થઈ, હાહાકાર કરતી ફરતી હતી.
યમલોકં ગતાસ્તાસ્તુ તાત દૃષ્ટા મયા તદા । ઉડ્ડીનાસ્તુ તતો હંસાઃ સ્વસ્થાનં પ્રતિજગ્મિરે
એ સ્ત્રીઓ યમલોકમાં ગઈ, મેં એ સમયે તેમને જોયા. હંસો ઉડીને પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.
એવં તાત મયા દૃષ્ટં પ્રત્યક્ષં કથિતં તવ । કૃષ્ણપક્ષા મહાકાયા ધાર્તરાષ્ટ્રાસ્તુ તાઃ સ્ત્રિયઃ
હું જે કંઈ સીધું જોયું તે બધું તને કહી દીધું. એ કાળી, વિશાળ શરીરવાળી સ્ત્રીઓ ધૃતરાષ્ટ્રની જ સંતાન હતી.
કથયસ્વ પ્રસાદેન કે ભવિષ્યંતિ વૈ પિતઃ । નિર્ગતાન્માનસાન્મધ્યાદ્ધાર્તરાષ્ટ્રાન્વદસ્વ મે
કૃપા કરીને કહો, પિતા, હવે કોણ બનશે? માનસ સરોવરમાંથી નીકળી ગયેલી ધૃતરાષ્ટ્ર વંશની સ્ત્રીઓ વિશે મને કહો.
કે ભવિષ્યંતિ તે તાત કથય ત્વં તુ સાંપ્રતમ્ । કસ્માત્સુકૃષ્ણતાં પ્રાપ્તા હંસાઃ શુદ્ધાશ્ચ તે પુનઃ
હવે કોણ બનશે, પિતા, એ કહો. હંસો ફરી શુદ્ધ અને તેજસ્વી કેમ બન્યા એ પણ સમજાવો.
સંજાતાસ્તત્ક્ષણાત્તાત કસ્માન્મૃતાસ્તુ તાઃ સ્ત્રિયઃ । એવં મે સંશયસ્તાત સંજાતો દારુણો હૃદિ
એ સ્ત્રીઓ એ ક્ષણે કેમ જન્મી અને કેમ મરી ગઈ, પિતા? એ રીતે મારા હૃદયમાં ભારે શંકા ઊભી થઈ છે.
છેત્તુમર્હસિ અદ્યૈવ ભવાઞ્જ્ઞાનવિચક્ષણઃ । પ્રસાદસુમુખો ભૂત્વા પ્રણતસ્ય સદૈવ મે
આજે જ, જ્ઞાનમાં પારંગત તમે, કૃપા કરીને મારી આ શંકા દૂર કરો. હંમેશા દયાળુ રહી, તમારા શરણાગત પર કૃપા કરો.
એવં સંભાષ્ય પિતરં વિરરામ સમુજ્જ્વલઃ । તતઃ પ્રવક્તુમારેભે સ શુકઃ કુંજલાભિધઃ
એ રીતે પિતાને કહીને, તેજસ્વી પુત્ર શાંત થયો. પછી કુંજલ નામનો શુક બોલવા લાગ્યો.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થવર્ણને ચ્યવનચરિત્રે એકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાનના ગુરુતીર્થ વર્ણન અને ચ્યવનની કથા વાળું નવ્યાસીમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
સૂતઉવાચ- એવમાકર્ણ્ય તત્સર્વં સમુજ્જ્વલસ્ય ભાષિતમ્ । કુંજલઃ સ હિ ધર્માત્મા પ્રત્યુવાચ સુતં પ્રતિ
સૂતે કહ્યું: તેજસ્વી પુત્રના બધા વચનો સાંભળી, ધર્મનિષ્ઠ કુંજલએ પોતાના પુત્રને જવાબ આપ્યો.