ચક્રાતે ચ કથાં દિવ્યાં સુપુણ્યાં પાપનાશિનીમ્ । વિષ્ણુરુવાચ- પિત્રા તુ કુંજલેનાપિ પૃષ્ટ ઉજ્જ્વલ આત્મજઃ
તેઓએ એક દિવ્ય અને પુણ્યમયી, પાપનો નાશ કરતી વાર્તા શરૂ કરી. વિષ્ણુએ કહ્યું: પિતા કુંજલએ પોતાના તેજસ્વી પુત્રને પ્રશ્ન કર્યો.
ક્વગતોઽસ્યદ્ય પુત્ર ત્વં કિમપૂર્વં ત્વયા પુનઃ । તત્ર દૃષ્ટં શ્રુતં પુણ્યં તન્મે કથય નંદન
પુત્ર, આજે તું ક્યાં ગયો હતો? તારે કંઈક નવી વાત જોઈ કે સાંભળી છે? એમાં જો કશું પુણ્યમય હોય તો મને કહેજે, નંદન.
કુંજલસ્ય પિતુર્વાક્યં સમાકર્ણ્ય સ ઉજ્જ્વલઃ । પિતરં પ્રત્યુવાચાથ ભક્ત્યા નમિતકંધરઃ
કુંજલના પિતાના શબ્દો સાંભળીને, તેજસ્વી ઉજ્જ્વલ ભક્તિપૂર્વક નમ્રતાથી માથું ઝુકાવી પિતાને જવાબ આપ્યો.
પ્રણામમકરોન્મૂર્ધ્ના કથાં ચક્રે મનોહરામ્ । ઉજ્જ્વલ ઉવાચ- પ્લક્ષદ્વીપં મહાભાગ નિત્યમેવ વ્રજામ્યહમ્
ઉજ્જ્વલે માથું ઝુકાવી પ્રણામ કર્યો અને મનમોહક વાર્તા શરૂ કરી. ઉજ્જ્વલ બોલ્યો: હે મહાભાગ્યશાળી, હું હંમેશા પ્લક્ષદ્વીપે જાઉં છું.
મહતા ઉદ્યમેનાપિ આહારાર્થં મહામતે । પ્લક્ષેદ્વીપે મહારાજ સંતિ દેશા અનેકશઃ
હે મહામતિ, હું ત્યાં મોટા પ્રયત્નથી અન્ન મેળવવા જાઉં છું. હે મહારાજા, પ્લક્ષદ્વીપમાં અનેક પ્રદેશો છે.
પર્વતાઃ સરિદુદ્યાન વનાનિ ચ સરાંસિ ચ । ગ્રામાશ્ચ પત્તનાશ્ચાન્યે સુપ્રજાભિઃ પ્રમોદિતાઃ
ત્યાં પહાડો, નદીઓ, બાગો, જંગલો અને સરોવરો છે; ગામડાં અને શહેરો પણ છે, જ્યાં સારા અને ખુશહાલ લોકો વસે છે.
સદા સુખેન સંતુષ્ટા લોકા હૃષ્ટા વસંતિ તે । દાનપુણ્યજપોપેતાઃ શ્રદ્ધાભાવસમન્વિતાઃ
ત્યાંના લોકો હંમેશા આનંદથી સંતોષમાં રહે છે, દાન, પુણ્ય અને જપમાં તત્પર છે અને શ્રદ્ધા-ભક્તિથી ભરપૂર છે.
પ્લક્ષદ્વીપે મહારાજ આસીત્પુણ્યમતિઃ સદા । દિવોદાસસ્તુ ધર્માત્મા તત્સુતાસીદનૂપમા
હે મહારાજા, પ્લક્ષદ્વીપમાં હંમેશા પુણ્યવંત મનુષ્ય દિવોદાસ રહેતો હતો, જે ધર્મનિષ્ઠ હતો અને તેની પુત્રીનું નામ અનુપમા હતું.
ગુણરૂપસમાયુક્તા સુશીલા ચારુમંગલા । દિવ્યાદેવીતિ વિખ્યાતા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ
એ પુત્રી ગુણ અને સૌંદર્યથી યુક્ત, સારા સ્વભાવવાળી અને શુભ લક્ષણો ધરાવતી હતી. એનું નામ દિવ્યાદેવી હતું અને પૃથ્વી પર રૂપે બેનમૂન ગણાતી હતી.
પિત્રા વિલોકિતા સા તુ રૂપતારુણ્યમંગલા । પ્રથમે વયસિ સા ચ વર્ત્તતે ચારુમંગલા
પિતાએ પોતાની પુત્રીને જોયી, જે રૂપ, યુવાની અને મંગળથી તેજસ્વી હતી; એ પોતાની યુવાનીના પ્રથમ અવસ્થામાં હતી અને ખૂબ આકર્ષક અને શુભ હતી.
સ તાં દૃષ્ટ્વા દિવોદાસો દિવ્યાં દેવીં સુતાં તદા । કસ્મૈ પ્રદીયતે કન્યા સુવરાય મહાત્મને
દિવોદાસે પોતાની દિવ્યાદેવી નામની પુત્રીને જોઈને વિચાર કર્યો: આ કન્યાને કયા યોગ્ય અને મહાન આત્માને આપવી?
ઇતિ ચિંતાપરો ભૂત્વા સમાલોક્ય નરોત્તમઃ । રૂપદેશસ્ય રાજાનં સમાલોક્ય મહીપતિઃ
આવી ચિંતામાં પડીને, શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય એ રાજાએ સૌંદર્યના પ્રદેશના રાજાને જોયો.
ચિત્રસેનં મહાત્માનં સમાહૂય નરોત્તમઃ । કન્યાં દદૌ મહાત્માસૌ ચિત્રસેનાય ધીમતે
એ મહાન આત્મા ચિત્રસેનને બોલાવી, શ્રેષ્ઠ મનુષ્યને પોતાની પુત્રી આપી દીધી.
તસ્યા વિવાહકાલે તુ સંપ્રાપ્તે સમયે નૃપ । મૃતોસૌ ચિત્રસેનસ્તુ કાલધર્મેણ વૈ કિલ
પણ જ્યારે લગ્નનો સમય આવ્યો, હે રાજા, ત્યારે ચિત્રસેન સમયની ગતિએ મૃત્યુ પામ્યો.
દિવોદાસસ્તુ ધર્માત્મા ચિંતયામાસ ભૂપતિઃ । સુબ્રાહ્મણાન્સમાહૂય પપ્રચ્છ નૃપનંદનઃ
ધર્મનિષ્ઠ દિવોદાસે પછી વિચાર કર્યો અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને બોલાવીને, હે રાજાનંદન, તેમને પ્રશ્ન કર્યો.
અસ્યા વિવાહકાલે તુ ચિત્રસેનો દિવં ગતઃ । અસ્યાસ્તુ કીદૃશં કર્મ ભવિષ્યતિ વદંતુ મે
લગ્નના સમયે ચિત્રસેન સ્વર્ગે ગયો. હવે આ કન્યાનું ભવિષ્ય શું થશે, એ મને કહો.
બ્રાહ્મણા ઊચુઃ- વિવાહો દૃશ્યતે રાજન્કન્યાયાસ્તુ વિધાનતઃ । પતિર્મૃત્યું પ્રયાત્યસ્યા નોચેત્સંગં કરોતિ ચ
બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: હે રાજા, વિધિ પ્રમાણે કન્યાનું લગ્ન પૂરું થયું ગણાય છે; પણ તેનો પતિ મૃત્યુ પામે છે અને તેની સાથે સંયોગ થતો નથી.
મહાધિવ્યાધિના ગ્રસ્તસ્ત્યાગં કૃત્વા પ્રયાતિ ચ । પ્રવ્રાજિતો ભવેદ્રાજન્ધર્મશાસ્ત્રેષુ દૃશ્યતે
મહાન અને દિવ્ય રોગથી પીડાઈ, એ પતિ તેને છોડી જાય છે; ધર્મશાસ્ત્રોમાં, હે રાજા, એવું જોવા મળે છે કે એ સંન્યાસી બની જાય છે.
અનુદ્વાહિતાયાઃ કન્યાયા ઉદ્વાહઃ ક્રિયતે બુધૈઃ । ન સ્યાદ્રજસ્વલા યાવદન્યઃ પતિર્વિધીયતે
જેઓ જ્ઞાનવાન છે, તેઓ કન્યાનું લગ્ન ત્યારે જ કરે છે જ્યારે તે પહેલાં ક્યારેય પરણેલી ન હોય. બીજા પતિ ન મળ્યા સુધી એ સ્ત્રીને માસિક ધર્મ આવતો નથી.
વિવાહં તુ વિધાનેન પિતા કુર્યાન્ન સંશયઃ । એવં રાજન્સમાદિષ્ટં ધર્મશાસ્ત્રં બુધૈર્જનૈઃ
પિતા એ વિધિ પ્રમાણે લગ્ન કરાવવું જોઈએ, તેમાં કોઈ શંકા રાખવી નહીં. રાજા, વિદ્વાનોએ ધર્મશાસ્ત્રમાં આવું જ કહ્યું છે.
વિવાહઃ ક્રિયતામસ્યા ઇત્યૂચુસ્તે દ્વિજોત્તમાઃ । દિવોદાસસ્તુ ધર્માત્મા દ્વિજવાક્યપ્રણોદિતઃ
'આ કન્યાનું લગ્ન કરો' એમ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ કહ્યું. ધર્મ પર ચાલનારા દિવોદાસે તેમના કહેવા પર લગ્નની તૈયારી કરી.
વિવાહાર્થં મહારાજ ઉદ્યમં કૃતવાન્નૃપ । પુનર્દત્તા તુ દાનેન દિવ્યાદેવી દ્વિજોત્તમ
મહારાજા, લગ્ન માટે એ રાજાએ બધું આયોજન કર્યું. શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે ફરીથી એ દિવ્યાદેવીને દાન રૂપે આપી.
રૂપસેનાય પુણ્યાય તસ્મૈ રાજ્ઞે મહાત્મને । મૃત્યુધર્મં ગતો રાજા વિવાહે તુ મહીપતિઃ
પવિત્ર અને મહાન આત્માવાળા રૂપસેન રાજાને એ કન્યા અપાઈ. પણ એ સમયે રાજા મૃત્યુ પામ્યા, લગ્ન દરમિયાન જ તેમનું અવસાન થયું.
યદા યદા મહાભાગ દિવ્યાદેવ્યાશ્ચ ભૂપતિઃ । ભર્તા ચ મ્રિયતે કાલે પ્રાપ્તે લગ્નસ્ય સર્વદા
હે ભાગ્યશાળી, જયારે જયારે દિવ્યાદેવીના પતિ રાજા લગ્ન સમયે મૃત્યુ પામ્યા, દરેક વખતે આવું જ બન્યું.
એકવિંશતિભર્તારઃ કાલે કાલે મૃતાઃ પિતઃ । તતો રાજા મહાદુઃખી સંજાતઃ ખ્યાતવિક્રમઃ
પિતા, એક પછી એક એકવીસ પતિઓ મૃત્યુ પામ્યા. ત્યારબાદ વિક્રમમાં પ્રસિદ્ધ રાજા ખૂબ જ દુઃખી થયા.
સમાલોચ્ય સમાહૂય સમામંત્ર્ય સ મંત્રિભિઃ । સ્વયંવરે મહાબુદ્ધિં ચકાર પૃથિવીપતિઃ
રાજાએ મંત્રીઓ સાથે વિચાર વિમર્શ કરીને, બધાને બોલાવી, સ્વયંવરનું આયોજન કર્યું.
પ્લક્ષદ્વીપસ્ય રાજાનઃ સમાહૂતા મહાત્મના । સ્વયંવરાર્થમાહૂતાસ્તથા તે ધર્મતત્પરાઃ
પ્લક્ષદ્વીપના રાજાઓને એ મહાન આત્માએ સ્વયંવર માટે આમંત્રિત કર્યા. એ બધા ધર્મમાં લાગેલા હતા.
તસ્યાસ્તુ રૂપસંમુગ્ધા રાજાનો મૃત્યુનોદિતાઃ । સંગ્રામં ચક્રિરે મૂઢાસ્તે મૃતાઃ સમરાંગણે
દિવ્યાદેવીના રૂપથી મોહિત થયેલા રાજાઓ, મૃત્યુના વશમાં આવી, એકબીજા સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા અને યુદ્ધભૂમિમાં મરી ગયા.
એવં તાત ક્ષયો જાતઃ ક્ષત્રિયાણાં મહાત્મનામ્ । દિવ્યાદેવી સુદુઃખાર્તા ગતા સા વનકંદરમ્
હે પિતા, આમ મહાન ક્ષત્રિય વંશનો વિનાશ થયો. દિવ્યાદેવી ભારે દુઃખી થઈને જંગલની ગુફામાં ગઈ.
રુરોદ કરુણં બાલા દિવ્યાદેવી મનસ્વિની । એવં તાત મયા દૃષ્ટમપૂર્વં તત્ર વૈ તદા
યુવાન અને બુદ્ધિશાળી દિવ્યાદેવી દુ:ખથી રડવા લાગી. હે પિતા, એ સમયે મેં ત્યાં પહેલું જવું એવું કંઈક જોયું.