નર્મદા દક્ષિણે કૂલે નામ્ના અમરકંટકમ્ । દદર્શ સુમહાલિગં સર્વેષાં ગતિદાયકમ્
નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે, અમરકંટક નામે સ્થળે, તેમણે એક અતિ સુંદર લિંગ જોયું, જે સર્વને મુક્તિ આપનારું હતું.
નત્વા સ્તુત્વા તુ સંપૂજ્ય સિદ્ધનાથં મહેશ્વરમ્ । જ્વાલેશ્વરં તતો દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા ચાપ્યમરેશ્વરમ્
પછી તેમણે સિદ્ધનાથ મહેશ્વરનું વંદન, સ્તુતિ અને પૂજન કર્યું; ત્યારબાદ જ્વાલેશ્વર અને અમરેશ્વરનું પણ દર્શન કર્યું.
બ્રહ્મેશં કપિલેશં ચ માર્કંડેશ્વરમુત્તમમ્ । એવં યાત્રાં તતઃ કૃત્વા ૐકારં સમુપાગતઃ ૨૭ **। વટચ્છાયાં સમાશ્રિત્ય શીતલાં શ્રમનાશિનીમ્ । સુખેન સંસ્થિતો વિપ્રશ્ચ્યવનો ભૃગુનંદનઃ
બ્રહ્મેશ્વર, કપિલેશ્વર અને ઉત્તમ માર્કંડેશ્વરનાં દર્શન કર્યા પછી, તે ઓમકાર પાસે પહોંચ્યો. પછી ભૃગુના વંશજ, મહાન ઋષિ ચ્યવન, વટવૃક્ષની ઠંડક છાંયમાં આરામથી બેઠા, જ્યાં થાક પણ દૂર થઈ ગયો.
તત્ર સ્વનં સ શુશ્રાવ સમુક્તં પક્ષિણા તદા । દિવ્યભાષા સમાયુક્તં જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંયુતમ્
ત્યાં તેણે એક પક્ષી દ્વારા ઉચ્ચારાયેલો, દિવ્ય અને જ્ઞાનથી ભરેલો અવાજ સાંભળ્યો.
શુકશ્ચ એકસ્તત્રાસ્તે બહુકાલપ્રજીવકઃ । કુંજલોનામ ધર્માત્મા ચતુઃપુત્રઃ સભાર્યકઃ
ત્યાં એક જ શુક (પોપટ) રહેતો, જે લાંબા આયુષ્યવાળો હતો. તેનું નામ કુંજલ હતું, તે ધર્મપ્રિય હતો, તેની પત્ની અને ચાર પુત્રો હતા.
આસંસ્તસ્ય હિ પુત્રાશ્ચ ચત્વારઃ પિતૃનંદનાઃ । તેષાં નામાનિ રાજેંદ્ર કથયિષ્યે તવાગ્રતઃ
તે પક્ષીના ચાર પુત્રો હતા, જે પિતાને ખૂબ પ્રિય હતા. રાજા, હવે હું તારા સમક્ષ તેમના નામ કહું છું.
જ્યેષ્ઠસ્તુ ઉજ્જ્વલો નામ દ્વિતીયસ્તુ સમુજ્જ્વલઃ । તૃતીયો વિજ્વલોનામ ચતુર્થશ્ચ કપિંજલઃ
મોટા પુત્રનું નામ ઉજ્જ્વલ, બીજાનું સમુજ્જ્વલ, ત્રીજાનું વિજ્વલ અને ચોથાનું કપિંજલ હતું.
એવં પુત્રાસ્તુ ચત્વારઃ કુંજલસ્ય મહામતે । શુકસ્ય તસ્ય પુણ્યસ્ય પિતૃમાતૃપરાયણાઃ
આ રીતે, કુંજલ નામના બુદ્ધિશાળી અને પુણ્યશાળી શુકના ચાર પુત્રો હતા, જે માતા-પિતાના સેવા-ભક્ત હતા.
ભ્રમંતિ ગિરિકુંજેષુ દ્વીપેષુ ચ સમાહિતાઃ । ભોજનાર્થં તુ સંક્ષુબ્ધાઃ ક્ષુધયા પરિપીડિતાઃ
તેઓ બધા પર્વતોના જંગલોમાં અને દ્વીપોમાં ભટકતા, ખોરાકની શોધમાં ભૂખથી પીડાતા અને ચિંતિત રહેતા.
સ્વોદરસ્થાં ક્ષુધાં સૌમ્ય ફલૈરમૃતસન્નિભૈઃ । અમૃતસ્વાદુતોયેન શમયંતિ નૃપોત્તમ
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તેઓ પોતાના પેટની ભૂખને અમૃત જેવાં ફળ અને મીઠાં પાણીથી શમાવતા.
ફલં પક્વં રસાલં તુ આહારાર્થં સુપુત્રકાઃ । દત્વા ફલાનિ દંપત્યોર્નિક્ષિપંતિ પ્રયત્નતઃ
સારા પુત્રો ખોરાક માટે પાકેલા અને રસાળ ફળો એકત્ર કરીને મહેનતે માતા-પિતાને અર્પણ કરતા.
માતુરર્થે મહાભાગા ભક્તિભાવસમન્વિતાઃ । તુષ્ટા આહારમુત્પાદ્ય ભક્ષયંતિ પઠંતિ ચ
માતાની સેવા માટે ભક્તિથી ભરેલા તે પુત્રો, સંતોષ પામ્યા પછી ખોરાક તૈયાર કરતાં, ખાતાં અને શ્લોકો પણ પઠન કરતાં.
તત્ર ક્રીડારતાઃ સર્વે વિલસંતિ રમંતિ ચ । સંધ્યાકાલં સમાજ્ઞાય પિતુરંતિકમુત્તમમ્
ત્યાં બધા ભાઈઓ રમવામાં અને આનંદમાં મગ્ન રહેતા; સાંજનો સમય થતાં જ તેઓ પોતાના શ્રેષ્ઠ પિતાજી પાસે પાછા આવતાં.
આયાંતિ ભક્ષ્યમાદાય ગુર્વર્થં તુ પ્રયત્નતઃ । પશ્યતસ્તસ્ય વિપ્રસ્ય ચ્યવનસ્ય મહાત્મનઃ
તેઓ પોતાના ગુરુ માટે ખોરાક લાવતાં અને મહાન ચ્યવન ઋષિ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે પોતાના પિતાજી પાસે પહોંચતા.
આગતાસ્ત્વંડજાઃ સર્વે પિતુર્નીડં સુશોભનમ્ । પિતરં માતરં ચોભૌ પ્રણેમુસ્તે મહામતે
બધા પક્ષીઓ પોતાના પિતાના સુંદર ગૂંફડા પર આવ્યા અને બુદ્ધિશાળી, બંને માતા-પિતાને વિનમ્રતાથી વંદન કર્યા.
તાભ્યાં ભક્ષ્યં સમાસાદ્ય ઉપતસ્થુસ્તયોઃ પુરઃ । સર્વે સંભાષિતાઃ પિત્રા માનિતાસ્તે સુતોત્તમાઃ
તેઓ ખોરાક આપી, માતા-પિતાના સમક્ષ ઊભા રહ્યા; પિતાએ બધા ઉત્તમ પુત્રોને પ્રેમથી વાત કરી અને સન્માન આપ્યું.
માત્રા ચ કૃપયા રાજન્વચનૈઃ પ્રીતિસંમિતૈઃ । પક્ષવાતેન શીતેન માતાપિત્રોશ્ચ તે તદા
માતાએ પણ દયાથી અને પ્રેમભર્યા શબ્દોથી તેમને આશીર્વાદ આપ્યા; કારણ કે, ત્યારે માતા-પિતા પાંખોની ઠંડી હવા અને શીતળતાથી પીડાતા હતા.
તેષામાપ્યાયનં તૌ દ્વૌ ચક્રાતે પક્ષિણૌ નૃપ । આશીર્ભિરભિનંદ્યૈવ દ્વાભ્યામપિ સુપુત્રકાન્
એ બંને પક્ષીઓએ પોતાના પુત્રોને પ્રેમથી પોષ્યા અને શુભ આશીર્વાદ આપીને ઉત્તમ પુત્રોમાં આનંદ અનુભવ્યો.
તૈશ્ચ દત્તં સુસંપુષ્ટમાહારમમૃતોપમમ્ । તાવેવ હિ સુસંપ્રીતિં ચક્રાતે દ્વિજસત્તમ
પુત્રોએ જે ખોરાક આપ્યો તે ખૂબ પૌષ્ટિક અને અમૃત સમાન હતો; એ બંનેએ, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો.
પિબતો નિર્મલં તોયં તીર્થકોટિસમુદ્ભવમ્ । સ્વસ્થાનં તુ સમાશ્રિત્ય સુખસંતુષ્ટમાનસૌ
તેઓ પવિત્ર તીર્થોના શુદ્ધ પાણી પીતા અને પોતાના નિવાસસ્થાને રહી આનંદ અને સંતોષથી જીવન વિતાવતા.
ચક્રાતે ચ કથાં દિવ્યાં સુપુણ્યાં પાપનાશિનીમ્ । વિષ્ણુરુવાચ- પિત્રા તુ કુંજલેનાપિ પૃષ્ટ ઉજ્જ્વલ આત્મજઃ
તેઓએ એક દિવ્ય અને પુણ્યમયી, પાપનો નાશ કરતી વાર્તા શરૂ કરી. વિષ્ણુએ કહ્યું: પિતા કુંજલએ પોતાના તેજસ્વી પુત્રને પ્રશ્ન કર્યો.
ક્વગતોઽસ્યદ્ય પુત્ર ત્વં કિમપૂર્વં ત્વયા પુનઃ । તત્ર દૃષ્ટં શ્રુતં પુણ્યં તન્મે કથય નંદન
પુત્ર, આજે તું ક્યાં ગયો હતો? તારે કંઈક નવી વાત જોઈ કે સાંભળી છે? એમાં જો કશું પુણ્યમય હોય તો મને કહેજે, નંદન.
કુંજલસ્ય પિતુર્વાક્યં સમાકર્ણ્ય સ ઉજ્જ્વલઃ । પિતરં પ્રત્યુવાચાથ ભક્ત્યા નમિતકંધરઃ
કુંજલના પિતાના શબ્દો સાંભળીને, તેજસ્વી ઉજ્જ્વલ ભક્તિપૂર્વક નમ્રતાથી માથું ઝુકાવી પિતાને જવાબ આપ્યો.
પ્રણામમકરોન્મૂર્ધ્ના કથાં ચક્રે મનોહરામ્ । ઉજ્જ્વલ ઉવાચ- પ્લક્ષદ્વીપં મહાભાગ નિત્યમેવ વ્રજામ્યહમ્
ઉજ્જ્વલે માથું ઝુકાવી પ્રણામ કર્યો અને મનમોહક વાર્તા શરૂ કરી. ઉજ્જ્વલ બોલ્યો: હે મહાભાગ્યશાળી, હું હંમેશા પ્લક્ષદ્વીપે જાઉં છું.
મહતા ઉદ્યમેનાપિ આહારાર્થં મહામતે । પ્લક્ષેદ્વીપે મહારાજ સંતિ દેશા અનેકશઃ
હે મહામતિ, હું ત્યાં મોટા પ્રયત્નથી અન્ન મેળવવા જાઉં છું. હે મહારાજા, પ્લક્ષદ્વીપમાં અનેક પ્રદેશો છે.
પર્વતાઃ સરિદુદ્યાન વનાનિ ચ સરાંસિ ચ । ગ્રામાશ્ચ પત્તનાશ્ચાન્યે સુપ્રજાભિઃ પ્રમોદિતાઃ
ત્યાં પહાડો, નદીઓ, બાગો, જંગલો અને સરોવરો છે; ગામડાં અને શહેરો પણ છે, જ્યાં સારા અને ખુશહાલ લોકો વસે છે.
સદા સુખેન સંતુષ્ટા લોકા હૃષ્ટા વસંતિ તે । દાનપુણ્યજપોપેતાઃ શ્રદ્ધાભાવસમન્વિતાઃ
ત્યાંના લોકો હંમેશા આનંદથી સંતોષમાં રહે છે, દાન, પુણ્ય અને જપમાં તત્પર છે અને શ્રદ્ધા-ભક્તિથી ભરપૂર છે.
પ્લક્ષદ્વીપે મહારાજ આસીત્પુણ્યમતિઃ સદા । દિવોદાસસ્તુ ધર્માત્મા તત્સુતાસીદનૂપમા
હે મહારાજા, પ્લક્ષદ્વીપમાં હંમેશા પુણ્યવંત મનુષ્ય દિવોદાસ રહેતો હતો, જે ધર્મનિષ્ઠ હતો અને તેની પુત્રીનું નામ અનુપમા હતું.
ગુણરૂપસમાયુક્તા સુશીલા ચારુમંગલા । દિવ્યાદેવીતિ વિખ્યાતા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ
એ પુત્રી ગુણ અને સૌંદર્યથી યુક્ત, સારા સ્વભાવવાળી અને શુભ લક્ષણો ધરાવતી હતી. એનું નામ દિવ્યાદેવી હતું અને પૃથ્વી પર રૂપે બેનમૂન ગણાતી હતી.
પિત્રા વિલોકિતા સા તુ રૂપતારુણ્યમંગલા । પ્રથમે વયસિ સા ચ વર્ત્તતે ચારુમંગલા
પિતાએ પોતાની પુત્રીને જોયી, જે રૂપ, યુવાની અને મંગળથી તેજસ્વી હતી; એ પોતાની યુવાનીના પ્રથમ અવસ્થામાં હતી અને ખૂબ આકર્ષક અને શુભ હતી.