રમતે રાજરાજેંદ્રસ્તારુણ્યેન મહીપતિઃ । એવં વિંશત્સહસ્રાણિ ગતાનિ નિરતસ્ય ચ
રાજાઓના રાજા, મહીપતિએ યુવાનીમાં તેના સાથે આનંદ માણ્યો અને એ રીતે વીસ હજાર વર્ષ વીતી ગયા.
ભૂપસ્ય તસ્ય રાજેંદ્ર યયાતેસ્તુ મહાત્મનઃ । વિષ્ણુરુવાચ- એવં તયા મહારાજો યયાતિર્મોહિતસ્તદા
એ મહાન યયાતિ રાજાને—વિષ્ણુ કહે છે—એ રીતે એ સ્ત્રી સાથે મોહ થયો.
કંદર્પસ્ય પ્રપંચેન ઇંદ્રસ્યાર્થે મહામતે । સુકર્મોવાચ- એવં પિપ્પલ રાજાસૌ યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ
કામદેવની યુક્તિથી અને ઇન્દ્રના હિત માટે—સુકર્માએ કહ્યું: હે પિપ્પલ, એ યયાતિ રાજા—
તસ્યા મોહનકામેન રતેન લલિતેન ચ । ન જાનાતિ દિનં રાત્રિં મુગ્ધઃ કામસ્ય કન્યયા
એના મોહક ઇચ્છા અને રમુજી પ્રેમથી, કામદેવની કન્યાથી મોહિત થઈ, તેણે દિવસ-રાતનો ભાન ગુમાવી દીધો.
એકદા મોહિતં ભૂપં યયાતિં કામનંદિની । ઉવાચ પ્રણતં નમ્રં વશગં ચારુલોચના
એક દિવસ, જ્યારે યયાતિ રાજા એ રીતે મોહમાં હતો, ત્યારે સુંદર આંખવાળી કામનંદિનીએ, નમ્ર અને તેના વશમાં થઈ, તેને કહ્યું.
અશ્રુબિંદુમત્યુવાચ- સંજાતં દોહદં કાંત તન્મે કુરુ મનોરથમ્ । અશ્વમેધમખશ્રેષ્ઠં યજસ્વ પૃથિવીપતે
અશ્રુબિંદુમતીએ કહ્યું: હે પ્રિય, મારા મનમાં એક ઈચ્છા ઉઠી છે, એ પૂરી કર—હે પૃથ્વીનાથ, શ્રેષ્ઠ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર.
રાજોવાચ- એવમસ્તુ મહાભાગે કરોમિ તવ સુપ્રિયમ્ । સમાહૂય સુતશ્રેષ્ઠં રાજ્યભોગે વિનિઃસ્પૃહમ્
રાજાએ કહ્યું: એ જ થાઓ, હે મહાભાગ્યવાળી, હું તને જે સૌથી વધુ પ્રિય છે એ કરું છું; મારા શ્રેષ્ઠ પુત્રને બોલાવીશ, જે રાજ્યના ભોગમાં આસક્ત નથી.
સમાહૂતઃ સમાયાતો ભક્ત્યાનમિતકંધરઃ । બદ્ધાંજલિપુટો ભૂત્વા પ્રણામમકરોત્તદા
બોલાવ્યા પછી, તે ભક્તિપૂર્વક નમ્ર માથું ઝુકાવીને આવ્યો; હાથ જોડીને તેણે વંદન કર્યું.
તસ્યાઃ પાદૌ નનામાથ ભક્ત્યા નમિતકંધરઃ । આદેશો દીયતાં રાજન્યેનાહૂતઃ સમાગતઃ
ભક્તિપૂર્વક માથું ઝુકાવી તેણે તેના પગે વંદન કર્યું; 'હે રાજા, તમે જે માટે બોલાવ્યા છો એ આજ્ઞા આપો, હું આવી ગયો છું.'
કિં કરોમિ મહાભાગ દાસસ્તે પ્રણતોસ્મિ ચ । રાજોવાચ- અશ્વમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય સંભારં કુરુ પુત્રક
'હે મહાભાગ્યવાળી, હું તમારો દાસ છું અને તમને વંદન કરું છું, શું કરું?' રાજાએ કહ્યું: 'પુત્ર, અશ્વમેઘ યજ્ઞ માટે તમામ સામગ્રી તૈયાર કર.'
સમાહૂય દ્વિજાન્પુણ્યાનૃત્વિજો ભૂમિપાલકાન્ । એવમુક્તો મહાતેજાઃ પૂરુઃ પરમધાર્મિકઃ
પવિત્ર દ્વિજોને, ઋત્વિજોને અને ભૂમિપાલોને બોલાવીને—એ રીતે કહેતાં, મહાતેજસ્વી અને પરમ ધર્મી પુરુએ—
સર્વં ચકાર સંપૂર્ણં યથોક્તં તુ મહાત્મના । તયા સાર્ધં સ જગ્રાહ સુદીક્ષાં કામકન્યયા
મહાન આત્માએ જે કહ્યું તે બધું પૂર્ણપણે કર્યું; અને કામકન્યાના સાથે શ્રેષ્ઠ દીક્ષા લીધી.
અશ્વમેધયજ્ઞવાટે દત્વા દાનાન્યનેકધા । બ્રાહ્મણેભ્યો મહારાજ ભૂરિદાનમનંતકમ્
અશ્વમેઘ યજ્ઞના સ્થળે રાજાએ અનેક પ્રકારના દાન બ્રાહ્મણોને આપ્યા, હે મહારાજા, એ દાન તો અવિરત અને અપરંપાર હતું.
દીનેષુ ચ વિશેષેણ યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ । યજ્ઞાંતે ચ મહારાજસ્તામુવાચ વરાનનામ્
ખાસ કરીને ગરીબોને પણ પૃથ્વીના રાજા યયાતીએ યજ્ઞ પૂરો થયા પછી, સુંદર ચહેરાવાળી તેણીને કહ્યું.
અન્યત્તે સુપ્રિયં બાલે કિં કરોમિ વદસ્વ મે । તત્સર્વં દેવિ કર્તાસ્મિ સાધ્યાસાધ્યં વરાનને
હે પ્રિય બાળા, તને બીજું શું સૌથી વધુ ગમતું છે, જે હું કરી શકું? હે દેવી, તું જે ઈચ્છે છે, શક્ય કે અશક્ય, તે બધું હું કરીશ.
સુકર્મોવાચ- ઇત્યુક્તા તેન સા રાજ્ઞા ભૂપાલં પ્રત્યુવાચ હ । જાતો મે દોહદો રાજંસ્તત્કુરુષ્વ મમાનઘ
સુકર્માએ કહ્યું— રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે, તેણીએ રાજાને જવાબ આપ્યો: હે નિર્દોષ, મારા મનમાં એક ઈચ્છા ઉઠી છે, એ તું પૂરી કર.
ઇંદ્રલોકં બ્રહ્મલોકં શિવલોકં તથૈવ ચ । વિષ્ણુલોકં મહારાજ દ્રષ્ટુમિચ્છામિ સુપ્રિયમ્
હે મહારાજા, મને ઈન્દ્રલોક, બ્રહ્માલોક, શિવલોક અને એ જ રીતે વિષ્ણુલોક જોવા છે, હે પ્રિય.
દર્શયસ્વ મહાભાગ યદહં સુપ્રિયા તવ । એવમુક્તસ્તયારાજાતામુવાચસસુપ્રિયામ્
હે મહાભાગ્યશાળી, હું તારી પ્રિય છું, તો જે તને ગમતું હોય તે બધું મને બતાવ; એમ તેણીએ કહ્યું ત્યારે રાજાએ પોતાની પ્રિયાને જવાબ આપ્યો.
સાધુસાધુવરારોહેપુણ્યમેવપ્રભાષસે । સ્ત્રીસ્વભાવાચ્ચચાપલ્યાત્કૌતુકાચ્ચવરાનને
સુંદર મુખવાળી, તું ખૂબ સારું બોલી, પુણ્યની વાત કરી; પણ સ્ત્રીસ્વભાવ, ચંચળતા અને કૌતુકને લીધે તું આવું પૂછ્યું છે.
યત્તવોક્તં મહાભાગે તદસાધ્યં વિભાતિ મે । તત્સાધ્યં પુણ્યદાનેન યજ્ઞેન તપસાપિ ચ
હે મહાભાગ્યવાળી, તું જે કહ્યું તે મને અશક્ય લાગે છે; પણ એ પુણ્યના દાન, યજ્ઞ કે તપથી શક્ય બની શકે છે.
અન્યથા ન ભવેત્સાધ્યં યત્ત્વયોક્તં વરાનને । અસાધ્યં તુ ભવત્યા વૈ ભાષિતં પુણ્યમિશ્રિતમ્
હે સુંદર ચહેરાવાળી, તું જે માંગ્યું તે બીજું રીતે શક્ય નથી; તું જે કહ્યું તે સાચે અશક્ય છે, ભલે તેમાં પુણ્ય જોડાયું હોય.
મર્ત્યલોકાચ્છરીરેણ અનેનાપિ ચ માનવઃ । શ્રુતો દૃષ્ટો ન મેદ્યાપિ ગતઃ સ્વર્ગં સુપુણ્યકૃત્
મનુષ્યલોકમાંથી આ જ શરીર લઈને, કોઈ મનુષ્ય—even બહુ પુણ્યશાળી—even સ્વર્ગમાં ગયો હોય એવું સાંભળાયું કે જોાયું નથી.
તતોઽસાધ્યં વરારોહે યત્ત્વયા ભાષિતં મમ । અન્યદેવ કરિષ્યામિ પ્રિયં તે તદ્વદ પ્રિયે
એથી, હે સુંદર, તું જે કહ્યું તે અશક્ય છે; તને બીજું શું ગમતું હોય તે મને કહે, હું એ કરીશ.
દેવ્યુવાચ- અન્યૈશ્ચ માનુષૈ રાજન્ન સાધ્યં સ્યાન્ન સંશયઃ । ત્વયિ સાધ્યં મહારાજ સત્યંસત્યં વદામ્યહમ્
દેવી બોલી— હે રાજા, બીજાં મનુષ્યો માટે તો એ શક્ય નથી, એમાં શંકા નથી; પણ તારા માટે, હે મહારાજા, એ શક્ય છે—હું સાચું કહું છું, સાચું.
તપસા યશસા ક્ષાત્રૈ ર્દાનૈર્યજ્ઞૈશ્ચ ભૂપતે । નાસ્તિ ભવાદૃશશ્ચાન્યો મર્ત્યલોકે ચ માનવઃ
હે ભૂપતિ, તપ, યશ, રાજસત્તા, દાન અને યજ્ઞથી, તારા જેવો બીજો કોઈ મનુષ્ય મરત્યુલોકમાં નથી.
ક્ષાત્રં બલં સુતેજશ્ચ ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ । તસ્માદેવં પ્રકર્તવ્યં મત્પ્રિયં નહુષાત્મજ
રાજસત્તા, તેજ અને બધી શક્તિ તારી અંદર જ છે; એથી, હે નહુષપુત્ર, મારા માટે આવું કરવું જ પડશે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને માતાપિતૃતીર્થવર્ણને યયાતિચરિત્રે એકોનાશીતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે પવિત્ર પદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનની વાર્તામાં, માતા-પિતાના તીર્થના વર્ણનમાં અને યયાતિચરિત્રમાં ઓગણાસીંમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
પિપ્પલ ઉવાચ- કામકન્યાં યદા રાજા ઉપયેમે દ્વિજોત્તમ । કિં ચક્રાતે તદા તે દ્વે પૂર્વભાર્યે સુપુણ્યકે
પિપ્પલાએ કહ્યું— હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જ્યારે રાજાએ કામકન્યાને લગ્ન કરી, ત્યારે તેની બે પૂર્વ પત્નીઓ, જે બહુ પુણ્યશાળી હતી, તેમણે શું કર્યું?
દેવયાની મહાભાગા શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી । તયોશ્ચરિત્રં તત્સર્વં કથયસ્વ મમાગ્રતઃ
દેવયાની, મહાભાગ્યવાળી, અને શર્મિષ્ઠા, વૃષપર્વનપુત્રી—એ બંનેનું વર્તન અને સમગ્ર કથા મને કહો.
સુકર્મોવાચ- યદાનીતા કામકન્યા સ્વગૃહં તેન ભૂભુજા । અત્યર્થં સ્પર્ધતે સા તુ દેવયાની મનસ્વિની
સુકર્માએ કહ્યું— જ્યારે રાજાએ કામકન્યાને પોતાના ઘરે લાવી, ત્યારે મનથી બુદ્ધિશાળી દેવયાની ખૂબ જ ઈર્ષ્યા અનુભવી.