રૂપતેજઃ સમાયુક્તં સપત્નીસહિતં પ્રિયમ્ । ન વરં તાદૃશં કાંતં સપત્નીવિષસંયુતમ્
'સુંદરતા અને તેજ ધરાવતો, પણ સહપત્નીઓ સાથે રહેલો પ્રિયજન પસંદ કરવો યોગ્ય નથી—એવો પ્રિયજન, સહપત્નીઓના ઝેર સાથે જોડાયેલો, શ્રેષ્ઠ નથી.'
તસ્માન્ન મન્યતે કાંતં ભવંતં ગુણસાગરમ્ । રાજોવાચ- દેવયાન્યા ન મે કાર્યં શર્મિષ્ઠયા વરાનને
'એથી, ગુણોના સાગર હોવા છતાં, તે તમને પ્રિય માનતી નથી.' રાજાએ કહ્યું: 'મારે દેવયાની કે શર્મિષ્ઠા સાથે કોઈ કામ નથી, હે સુંદર મુખવાળી.'
ઇત્યર્થં પશ્ય મે કોશં સત્વધર્મસમન્વિતમ્ । અશ્રુબિંદુમત્યુવાચ- અહં રાજ્યસ્ય ભોક્ત્રી ચ તવ કાયસ્ય ભૂપતે
'આ માટે, મારો સત્વ અને ધર્મથી ભરેલો ખજાનો જો.' અશ્રુબિંદુમતીએ કહ્યું: 'હું રાજ્ય અને તારા શરીરની પણ ભોગવટ કરનારી છું, હે રાજા.'
યદ્યદ્વદામ્યહં ભૂપ તત્તત્કાર્યં ત્વયા ધ્રુવમ્ । ઇત્યર્થે મમ દેહિ સ્વં કરં ત્વં ધર્મવત્સલ
'હું જે કહું, એ બધું તારે ચોક્કસ કરવું જ પડશે, હે રાજા; આથી, હે ધર્મપ્રેમી, તું તારો હાથ મને આપ.'
બહુધર્મસમોપેતં ચારુલક્ષણસંયુતમ્ । રાજોવાચ- અન્ય ભાર્યાં ન વિંદામિ ત્વાં વિના વરવર્ણિનિ
ઘણા સારા ગુણો અને સુંદર લક્ષણોથી યુક્ત, રાજાએ કહ્યું: હે સુંદર રંગવાળી, તારા સિવાય હું બીજી પત્ની કદી લઉં નહીં.
રાજ્યં ચ સકલામુર્વીં મમ કાયં વરાનને । સકોશં ભુંક્ષ્વ ચાર્વંગિ એષ દત્તઃ કરસ્તવ
હે સુંદર ચહેરાવાળી, તું આખું રાજ્ય, આખી ધરતી અને મારું શરીર પણ ભોગવી શકે છે; તું ત્રેપે, તારો ખજાનો પણ તારો છે—હું તને મારું હાથ આપું છું.
યદેવ ભાષસે ભદ્રે તદેવં તુ કરોમ્યહમ્ । અશ્રુબિંદુમત્યુવાચ- અનેનાપિ મહાભાગ તવ ભાર્યા ભવામ્યહમ્
હે શુભે, તું જે કહેશે એ હું કરું છું. અશ્રુબિંદુમતીએ કહ્યું: હે મહાભાગ્યશાળી, આથી પણ હું તારી પત્ની બની છું.
એવમાકર્ણ્ય રાજેંદ્રો હર્ષવ્યાકુલલોચનઃ । ગાંધર્વેણ વિવાહેન યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ
આ સાંભળીને રાજા યયાતિના આંખોમાં આનંદ છલકાયો અને તેણે ગાંધર્વ વિધિથી તેનો વિવાહ કર્યો.
ઉપયેમે સુતાં પુણ્યાં મન્મથસ્ય નરોત્તમ । તયા સાર્દ્ધં મહાત્મા વૈ રમતે નૃપનંદનઃ
મનમથની પુણ્યવંતી દીકરીને મહાન આત્માવાળા રાજકુમારે પત્ની રૂપે સ્વીકારી અને તેના સાથે આનંદ માણ્યો.
સાગરસ્ય ચ તીરેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ । પર્વતેષુ ચ રમ્યેષુ સરિત્સુ ચ તયા સહ
સમુદ્રકાંઠે, વનોમાં, ઉપવનોમાં, સુંદર પર્વતો પર અને નદીઓ કિનારે તેણે તેના સાથે આનંદ કર્યો.
રમતે રાજરાજેંદ્રસ્તારુણ્યેન મહીપતિઃ । એવં વિંશત્સહસ્રાણિ ગતાનિ નિરતસ્ય ચ
રાજાઓના રાજા, મહીપતિએ યુવાનીમાં તેના સાથે આનંદ માણ્યો અને એ રીતે વીસ હજાર વર્ષ વીતી ગયા.
ભૂપસ્ય તસ્ય રાજેંદ્ર યયાતેસ્તુ મહાત્મનઃ । વિષ્ણુરુવાચ- એવં તયા મહારાજો યયાતિર્મોહિતસ્તદા
એ મહાન યયાતિ રાજાને—વિષ્ણુ કહે છે—એ રીતે એ સ્ત્રી સાથે મોહ થયો.
કંદર્પસ્ય પ્રપંચેન ઇંદ્રસ્યાર્થે મહામતે । સુકર્મોવાચ- એવં પિપ્પલ રાજાસૌ યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ
કામદેવની યુક્તિથી અને ઇન્દ્રના હિત માટે—સુકર્માએ કહ્યું: હે પિપ્પલ, એ યયાતિ રાજા—
તસ્યા મોહનકામેન રતેન લલિતેન ચ । ન જાનાતિ દિનં રાત્રિં મુગ્ધઃ કામસ્ય કન્યયા
એના મોહક ઇચ્છા અને રમુજી પ્રેમથી, કામદેવની કન્યાથી મોહિત થઈ, તેણે દિવસ-રાતનો ભાન ગુમાવી દીધો.
એકદા મોહિતં ભૂપં યયાતિં કામનંદિની । ઉવાચ પ્રણતં નમ્રં વશગં ચારુલોચના
એક દિવસ, જ્યારે યયાતિ રાજા એ રીતે મોહમાં હતો, ત્યારે સુંદર આંખવાળી કામનંદિનીએ, નમ્ર અને તેના વશમાં થઈ, તેને કહ્યું.
અશ્રુબિંદુમત્યુવાચ- સંજાતં દોહદં કાંત તન્મે કુરુ મનોરથમ્ । અશ્વમેધમખશ્રેષ્ઠં યજસ્વ પૃથિવીપતે
અશ્રુબિંદુમતીએ કહ્યું: હે પ્રિય, મારા મનમાં એક ઈચ્છા ઉઠી છે, એ પૂરી કર—હે પૃથ્વીનાથ, શ્રેષ્ઠ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર.
રાજોવાચ- એવમસ્તુ મહાભાગે કરોમિ તવ સુપ્રિયમ્ । સમાહૂય સુતશ્રેષ્ઠં રાજ્યભોગે વિનિઃસ્પૃહમ્
રાજાએ કહ્યું: એ જ થાઓ, હે મહાભાગ્યવાળી, હું તને જે સૌથી વધુ પ્રિય છે એ કરું છું; મારા શ્રેષ્ઠ પુત્રને બોલાવીશ, જે રાજ્યના ભોગમાં આસક્ત નથી.
સમાહૂતઃ સમાયાતો ભક્ત્યાનમિતકંધરઃ । બદ્ધાંજલિપુટો ભૂત્વા પ્રણામમકરોત્તદા
બોલાવ્યા પછી, તે ભક્તિપૂર્વક નમ્ર માથું ઝુકાવીને આવ્યો; હાથ જોડીને તેણે વંદન કર્યું.
તસ્યાઃ પાદૌ નનામાથ ભક્ત્યા નમિતકંધરઃ । આદેશો દીયતાં રાજન્યેનાહૂતઃ સમાગતઃ
ભક્તિપૂર્વક માથું ઝુકાવી તેણે તેના પગે વંદન કર્યું; 'હે રાજા, તમે જે માટે બોલાવ્યા છો એ આજ્ઞા આપો, હું આવી ગયો છું.'
કિં કરોમિ મહાભાગ દાસસ્તે પ્રણતોસ્મિ ચ । રાજોવાચ- અશ્વમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય સંભારં કુરુ પુત્રક
'હે મહાભાગ્યવાળી, હું તમારો દાસ છું અને તમને વંદન કરું છું, શું કરું?' રાજાએ કહ્યું: 'પુત્ર, અશ્વમેઘ યજ્ઞ માટે તમામ સામગ્રી તૈયાર કર.'
સમાહૂય દ્વિજાન્પુણ્યાનૃત્વિજો ભૂમિપાલકાન્ । એવમુક્તો મહાતેજાઃ પૂરુઃ પરમધાર્મિકઃ
પવિત્ર દ્વિજોને, ઋત્વિજોને અને ભૂમિપાલોને બોલાવીને—એ રીતે કહેતાં, મહાતેજસ્વી અને પરમ ધર્મી પુરુએ—
સર્વં ચકાર સંપૂર્ણં યથોક્તં તુ મહાત્મના । તયા સાર્ધં સ જગ્રાહ સુદીક્ષાં કામકન્યયા
મહાન આત્માએ જે કહ્યું તે બધું પૂર્ણપણે કર્યું; અને કામકન્યાના સાથે શ્રેષ્ઠ દીક્ષા લીધી.
અશ્વમેધયજ્ઞવાટે દત્વા દાનાન્યનેકધા । બ્રાહ્મણેભ્યો મહારાજ ભૂરિદાનમનંતકમ્
અશ્વમેઘ યજ્ઞના સ્થળે રાજાએ અનેક પ્રકારના દાન બ્રાહ્મણોને આપ્યા, હે મહારાજા, એ દાન તો અવિરત અને અપરંપાર હતું.
દીનેષુ ચ વિશેષેણ યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ । યજ્ઞાંતે ચ મહારાજસ્તામુવાચ વરાનનામ્
ખાસ કરીને ગરીબોને પણ પૃથ્વીના રાજા યયાતીએ યજ્ઞ પૂરો થયા પછી, સુંદર ચહેરાવાળી તેણીને કહ્યું.
અન્યત્તે સુપ્રિયં બાલે કિં કરોમિ વદસ્વ મે । તત્સર્વં દેવિ કર્તાસ્મિ સાધ્યાસાધ્યં વરાનને
હે પ્રિય બાળા, તને બીજું શું સૌથી વધુ ગમતું છે, જે હું કરી શકું? હે દેવી, તું જે ઈચ્છે છે, શક્ય કે અશક્ય, તે બધું હું કરીશ.
સુકર્મોવાચ- ઇત્યુક્તા તેન સા રાજ્ઞા ભૂપાલં પ્રત્યુવાચ હ । જાતો મે દોહદો રાજંસ્તત્કુરુષ્વ મમાનઘ
સુકર્માએ કહ્યું— રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે, તેણીએ રાજાને જવાબ આપ્યો: હે નિર્દોષ, મારા મનમાં એક ઈચ્છા ઉઠી છે, એ તું પૂરી કર.
ઇંદ્રલોકં બ્રહ્મલોકં શિવલોકં તથૈવ ચ । વિષ્ણુલોકં મહારાજ દ્રષ્ટુમિચ્છામિ સુપ્રિયમ્
હે મહારાજા, મને ઈન્દ્રલોક, બ્રહ્માલોક, શિવલોક અને એ જ રીતે વિષ્ણુલોક જોવા છે, હે પ્રિય.
દર્શયસ્વ મહાભાગ યદહં સુપ્રિયા તવ । એવમુક્તસ્તયારાજાતામુવાચસસુપ્રિયામ્
હે મહાભાગ્યશાળી, હું તારી પ્રિય છું, તો જે તને ગમતું હોય તે બધું મને બતાવ; એમ તેણીએ કહ્યું ત્યારે રાજાએ પોતાની પ્રિયાને જવાબ આપ્યો.
સાધુસાધુવરારોહેપુણ્યમેવપ્રભાષસે । સ્ત્રીસ્વભાવાચ્ચચાપલ્યાત્કૌતુકાચ્ચવરાનને
સુંદર મુખવાળી, તું ખૂબ સારું બોલી, પુણ્યની વાત કરી; પણ સ્ત્રીસ્વભાવ, ચંચળતા અને કૌતુકને લીધે તું આવું પૂછ્યું છે.
યત્તવોક્તં મહાભાગે તદસાધ્યં વિભાતિ મે । તત્સાધ્યં પુણ્યદાનેન યજ્ઞેન તપસાપિ ચ
હે મહાભાગ્યવાળી, તું જે કહ્યું તે મને અશક્ય લાગે છે; પણ એ પુણ્યના દાન, યજ્ઞ કે તપથી શક્ય બની શકે છે.