તેષાં ગ્રામાન્સુદેશાંશ્ચ સ્ત્રિયો રત્નાનિ યાનિ વૈ । ભોક્ષ્યંતિ ચ ન સંદેહો અતિચંડા મહાબલાઃ
એ લોકો ગામો, સારા પ્રદેશો, સ્ત્રીઓ અને તમામ રત્નોનો આનંદ માણશે; તેમાં કોઈ શંકા નથી, તેઓ બહુ જ ક્રૂર અને શક્તિશાળી હશે.
મમ વંશાત્સમુત્પન્નાસ્તુરુષ્કા મ્લેચ્છરૂપિણઃ । ત્વયા યે નાશિતાઃ સર્વે શપ્તાઃ શાપૈઃ સુદારુણૈઃ
મારા વંશમાંથી તુરુષ્કો, વિદેશી સ્વરૂપ ધરાવતા, જન્મશે; તારા દ્વારા જે બધા નષ્ટ થયા છે, તેઓ ભયાનક શાપથી શાપિત છે.
એવં બભાષે રાજાનં યદુઃ ક્રુદ્ધો નૃપોત્તમ । અથ ક્રુદ્ધો મહારાજઃ પુનશ્ચૈવં શશાપ હ
આ રીતે ક્રોધિત યદુએ રાજાને કહ્યું, હે શ્રેષ્ઠ રાજા. પછી મહારાજ પણ ગુસ્સે થઈને ફરી આમ શાપ આપ્યો.
મત્પ્રજાનાશકાઃ સર્વે વંશજાસ્તે શૃણુષ્વ હિ । યાવચ્ચંદ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ પૃથ્વી નક્ષત્રતારકાઃ
મારા પ્રજાનો નાશ કરનારા બધા તારા વંશજોને સાંભળ, જેટલા સુધી ચાંદ્ર, સૂર્ય, પૃથ્વી અને તારાઓ છે,
તાવન્મ્લેચ્છાઃ પ્રપક્ષ્યંતે કુંભીપાકે ચરૌ રવે । કુરું દૃષ્ટ્વા તતો બાલં ક્રીડમાનં સુલક્ષણમ્
એટલા સમય સુધી વિદેશીઓ કુંભીપાકમાં ફલેફૂલે અને સૂર્યના કિનારે ફરશે. જ્યારે તેઓ નાના, રમતા અને શુભ લક્ષણવાળા કુરુઓને જોશે,
સમાહ્વયતિ તં રાજા ન સુતં નૃપનંદનમ્ । શિશું જ્ઞાત્વા પરિત્યક્તઃ સકુરુસ્તેન વૈ તદા
રાજા તેને બોલાવશે, પણ પોતાનો પુત્ર નહીં માને, રાજાને આનંદ આપનાર બાળકને ઓળખીને, તેને છોડી દેશે, અને એ રીતે કુરુ છૂટી જશે.
શર્મિષ્ઠાયાઃ સુતં પુણ્યં તં પૂરું જગદીશ્વરઃ । સમાહૂય બભાષે ચ જરા મે ગૃહ્યતાં પુનઃ
શર્મિષ્ઠાનો પુણ્યશાળી પુત્ર, એ પુરુને જગતના સ્વામી બોલાવીને કહ્યું: મારી વૃદ્ધાવસ્થા ફરીથી લઈ લે.
ભુંક્ષ્વ રાજ્યં મયા દત્તં સુપુણ્યં હતકંટકમ્ । પૂરુરુવાચ- રાજ્યં દેવે ન ભોક્તવ્યં પિત્રા ભુક્તં યથા તવ
મારે તને આપેલું પુણ્ય અને દુઃખમુક્ત રાજ્ય ભોગવી લે. પુરુએ કહ્યું: દેવ, જેમ તારા પિતાએ રાજ્ય ભોગવ્યું, તેમ હું નહિ ભોગવું.
ત્વદાદેશં કરિષ્યામિ જરા મે દીયતાં નૃપ । તારુણ્યેન મમાદ્યૈવ ભૂત્વા સુંદરરૂપદૃક્
હું તારો આદેશ પાળિશ, રાજા, મને વૃદ્ધાવસ્થા આપી દે. હવે હું યુવાનીથી સુંદર રૂપવાળો બની જઉં.
ભુંક્ષ્વ ભોગાન્સુકર્માણિ વિષયાસક્તચેતસા । યાવદિચ્છા મહાભાગ વિહરસ્વ તયા સહ
સારા કર્મો અને ઇન્દ્રિયસુખ ભોગવી લે, હે મહાભાગ્યશાળી, જેટલી ઈચ્છા હોય તેટલો સમય એના સાથે આનંદથી જીવ.
યાવજ્જીવામ્યહં તાત જરાં તાવદ્ધરામ્યહમ્ । એવમુક્તસ્તુ તેનાપિ પૂરુણા જગતીપતિઃ
હે પિતા, હું જેટલો જીવું તેટલો સમય વૃદ્ધાવસ્થા સહન કરીશ. પુરુએ આમ કહ્યું ત્યારે પૃથ્વીના રાજાએ,
હર્ષેણ મહતાવિષ્ટસ્તં પુત્રં પ્રત્યુવાચ સઃ । યસ્માદ્વત્સ મમાજ્ઞા વૈ ન હતા કૃતવાનિહ
મોટા આનંદથી પોતાના પુત્રને કહ્યું: બેટા, કેમ કે તું અહીં મારું આજ્ઞાપાલન કર્યું છે,
તસ્માદહં વિધાસ્યામિ બહુસૌખ્યપ્રદાયકમ્ । યસ્માજ્જરાગૃહીતા મે દત્તં તારુણ્યકં સ્વકમ્
એથી હું તને ઘણું સુખ આપશ. કેમ કે તું મારી વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારી અને તારી યુવાની આપી છે,
તેન રાજ્યં પ્રભુંક્ષ્વ ત્વં મયા દત્તં મહામતે । એવમુક્તઃ સુપૂરુશ્ચ તેન રાજ્ઞા મહીપતે
એથી, હે બુદ્ધિશાળી, હું તને આપેલું રાજ્ય તું ભોગવીશ. રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે એ મહાન પુરુએ,
તારુણ્યંદત્તવાનસ્મૈ જગ્રાહાસ્માજ્જરાં નૃપ । તતઃ કૃતે વિનિમયે વયસોસ્તાતપુત્રયોઃ
એણે પોતાની યુવાની તેને આપી અને મારી વૃદ્ધાવસ્થા લીધી, હે રાજા. એ રીતે પિતા અને પુત્ર વચ્ચે વયનું વિનિમય થયું.
તસ્માદ્વૃદ્ધતરઃ પૂરુઃ સર્વાંગેષુ વ્યદૃશ્યત । નૂતનત્વં ગતો રાજા યથા ષોડશવાર્ષિકઃ
એથી પુરુ બધાં અંગોમાં વધુ વૃદ્ધ દેખાવા લાગ્યો અને રાજા તો નવયૌવન પામ્યો, જાણે તે સોળ વર્ષનો યુવાન હોય.
રૂપેણ મહતાવિષ્ટો દ્વિતીય ઇવ મન્મથઃ । ધનૂરાજ્યં ચ છત્રં ચ વ્યજનં ચાસનં ગજમ્
મહાન સુંદરતા ધરાવતો, બીજા કામદેવ જેવો જણાઈ, તેણે રાજ્ય, રાજછત્ર, પંખો, સિંહાસન અને હાથી પ્રાપ્ત કર્યા.
કોશં દેશં બલં સર્વં ચામરં સ્યંદનં તથા । દદૌ તસ્ય મહારાજઃ પૂરોશ્ચૈવ મહાત્મનઃ
મહારાજાએ તેને ખજાનો, દેશ, આખું સેના, ચામરું અને રથ, તથા પુરોહિતપદ પણ આપ્યું, હે મહાત્મા.
કામાસક્તશ્ચ ધર્માત્મા તાં નારીમનુચિંતયન્ । તત્સરઃ સાગરપ્રખ્યંકામાખ્યં નહુષાત્મજઃ
ધર્મપ્રેમી હોવા છતાં, તે સ્ત્રીની ઇચ્છામાં મગ્ન રહી, સતત તેની જ વિચારણા કરતો; નહુષપુત્ર કામ નામના, સાગર જેટલા વિશાળ સરોવર પાસે ગયો.
અશ્રુબિંદુમતી યત્ર જગામ લઘુવિક્રમઃ । તાં દૃષ્ટ્વા તુ વિશાલાક્ષીં ચારુપીનપયોધરામ્
ત્યાં અશ્રુબિંદુમતી, ઝડપી પગલાં ભરતી પહોંચી; તેણે વિશાળ નેત્રો અને સુંદર, ભરાવદાર સ્તનો ધરાવતી તેને જોયી.
વિશાલાં ચ મહારાજઃ કંદર્પાકૃષ્ટમાનસઃ । રાજોવાચ- આગતોઽસ્મિ મહાભાગે વિશાલે ચારુલોચને
કામથી આકર્ષાયેલી મનથી રાજાએ વિશાળાને જોયા અને કહ્યું: 'હે ભાગ્યશાળી, વિશાળ નેત્રવાળી, હું તારા પાસે આવ્યો છું.'
જરાત્યાગઃકૃતો ભદ્રે તારુણ્યેન સમન્વિતઃ । યુવા ભૂત્વા સમાયાતો ભવત્વેષા મમાધુના
'હે શુભે, મેં વૃદ્ધાવસ્થાને ત્યજી દીધી છે અને યુવાની પ્રાપ્ત કરી છે; યુવાન બનીને તારી પાસે આવ્યો છું—હવે આ મારું થવું જોઈએ.'
યંયં હિ વાંછતે ચૈષા તંતં દદ્મિ ન સંશયઃ । વિશાલોવાચ- યદા ભવાન્સમાયાતો જરાં દુષ્ટાં વિહાય ચ
'તને જે જોઈએ તે હું નિશ્ચયે આપીશ—કોઈ શંકા નથી.' વિશાલાએ કહ્યું: 'તમે દુષ્ટ વૃદ્ધાવસ્થા ત્યજીને આવ્યા છો—'
દોષેણૈકેનલિપ્તોસિ ભવંતં નૈવ મન્યતે । રાજોવાચ- મમ દોષં વદસ્વ ત્વં યદિ જાનાસિ નિશ્ચિતમ્
'એક દોષથી તું દૂષિત થયો છે, તેથી હું તને સ્વીકારતી નથી.' રાજાએ કહ્યું: 'જો તને ચોક્કસ ખબર હોય તો મારો દોષ કહો.'
તં તુ દોષં પરિત્યક્ષ્યેગુણરૂપંનસંશયઃ
'હું એ દોષ છોડીને, ગુણ અને સુંદરતા ધરાવતો બની જઈશ—કોઈ શંકા નથી.'
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણેભૂમિખંડેવેનોપાખ્યાનેમાતાપિતૃતીર્થવર્ણને યયાતિચરિતેઽષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડમાં માતાપિતા તીર્થ વર્ણન અને યયાતિચરિતના અઠ્ઠોતેરમા અધ્યાયનો અંત આવ્યો.
વિશાલોવાચ- શર્મિષ્ઠા યસ્ય વૈ ભાર્યા દેવયાની વરાનના । સૌભાગ્યં તત્ર વૈ દૃષ્ટમન્યથા નાસ્તિ ભૂપતે
વિશાલાએ કહ્યું: 'જેની પત્ની શર્મિષ્ઠા અને સુંદર મુખવાળી દેવયાની છે, એજ સાચું સૌભાગ્ય ધરાવે છે, હે રાજા; બીજે ક્યાંય નથી.'
તત્કથં ત્વં મહાભાગ અસ્યાઃ કાર્યવશો ભવેઃ । સપત્નજેન ભાવેન ભવાન્ભર્તા પ્રતિષ્ઠિતઃ
'તો પછી, હે મહાભાગ્યશાળી, તમે કેમ એની ઈચ્છા પર ચાલો છો? તમે તો પતિ હોવા છતાં, પત્ની-વૈરીની ભાવનાથી બંધાયેલા છો.'
સસર્પોસિ મહારાજ ભૂતલે ચંદનં યથા । સર્પૈશ્ચ વેષ્ટિતો રાજન્મહાચંદન એવ હિ
'હે રાજા, તમે ધરતી પરના ચંદન જેવા છો, પણ સાપોથી ઘેરાયેલા છો; જેમ મહાન ચંદન આસપાસ સાપો ઘેરી લે છે.'
તથા ત્વં વેષ્ટિતઃ સર્પૈઃ સપત્નીનામસંજ્ઞકૈઃ । વરમગ્નિપ્રવેશશ્ચ શિખાગ્રાત્પતનં વરમ્
'એ જ રીતે, તમે પણ સહપત્નીઓ નામના સાપોથી ઘેરાયેલા છો; એથી અગ્નિમાં પ્રવેશવું કે શિખર પરથી પડવું વધુ સારું.'