સસ્મારિતો માતલિના વજ્રેણાંગં જઘાન તત્ । તેન વજ્રપ્રહારેણ બલાંગં તદ્વ્યશીર્યત
માતલિએ યાદ અપાવ્યા પછી ઇન્દ્રે વજ્ર વડે બલાનું શરીર ફોડી નાખ્યું; એ વજ્રના પ્રહારે બલાનું શરીર તૂટી ગયું.
બલાંગસ્યૈકભાગસ્તુ પપાત કનકાચલે । તુહિનાદ્રૌ દ્વિતીયસ્તુ તૃતીયો ગોનગેઽપતત્
બલાના શરીરનો એક ભાગ સુવર્ણ પર્વત પર પડ્યો, બીજો ભાગ હિમ પર્વત પર, અને ત્રીજો ગોનગ પર્વત પર પડ્યો.
ચતુર્થો દેવનદ્યાં ચ પંચમો મંદરે તથા । વજ્રાકરે પપાતાંશઃ ષષ્ઠશ્ચ વિજયાંગજઃ
ચોથો ભાગ દેવ નદીમાં પડ્યો, પાંચમો મંદર પર્વત પર, અને એક ભાગ વજ્રાકર પર પડ્યો; છઠ્ઠો ભાગ વિજયાંગજ બની ગયો.
તસ્ય જાતિવિશુદ્ધસ્ય પરિશુદ્ધેન કર્મણા । કાયસ્યાવયવાઃ સર્વે રત્નબીજત્વમાગતાઃ
બલાની શુદ્ધ વંશ અને પવિત્ર કર્મના કારણે, તેના શરીરના બધા અંગો રત્નોના બીજ બની ગયા.
વજ્રાદસ્થિકણાઃ કીર્ણાઃ ષટ્કોણા મણયોઽભવન્ । અક્ષિભ્યામિન્દ્રનીલા વૈ માણિક્યં શ્રુતિસંભવમ્
વજ્રથી તૂટી ગયેલા હાડકાંમાંથી છકોણા રત્નો બન્યા; આંખમાંથી નીલમ, કાનમાંથી મણિક રત્નો ઉત્પન્ન થયા.
ક્ષતજાત્પદ્મરાગાઃ સ્યુઃ મેદસો મરકતાસ્તથા । પ્રવાલાનિ ચ જિહ્વાતો દંતા મુક્તાસ્તથાભવન્
રક્તમાંથી પદ્મરાગ, ચરબીમાંથી પન્ના, જીભમાંથી પ્રવાળ, અને દાંતમાંથી મુક્તા ઉત્પન્ન થયા.
મજ્જોદ્ભવં મરકતં ગારુત્મતમભૂન્નસા । કાંસ્યં પુરીષં રજતં વીર્યં તામ્રં ચ મૂત્રજમ્
મજ્જાથી પન્ના, નાકમાંથી ગારુડમતા, પોટમાંથી કાંસું, વીર્યમાંથી ચાંદી, અને મૂત્રમાંથી તામ્બા ઉત્પન્ન થયો.
અંગસ્યોદ્વર્તનાજ્જાતં પિત્તલં બ્રહ્મવીતિકાઃ । નાદાદ્વૈદૂર્યમુત્પન્નં રત્નં ચારુતરં તથા
શરીર ઘસવાથી પિત્તળ અને બ્રહ્મવીતિકા રત્નો જન્મ્યા; અવાજમાંથી વૈદૂર્ય અને એક સુંદર રત્ન ઉત્પન્ન થયું.
નખેભ્યઃ કનકોત્પત્તી રુધિરાચ્ચ રસોદ્ભવઃ । મેદસઃ સ્ફટિકં જાતં પ્રવાલં માંસસંભવમ્
નખમાંથી સોનું, રક્તમાંથી પારો, ચરબીમાંથી સ્ફટિક, અને માંસમાંથી પ્રવાળ ઉત્પન્ન થયું.
બલદેહોદ્ભવાન્યાસન્રત્નાનિ પૃથિવીતલે । પુણ્યોપચયસંપત્ત્યા ભોક્ષ્યંતે વિમલૈર્જનૈઃ
બલાના શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા રત્નો પૃથ્વી પર આવ્યા, અને પવિત્ર લોકો પોતાના પુણ્યના ફળ રૂપે તેનો આનંદ માણે છે.
અત્રાંતરે હતં શ્રુત્વા બલં મઘવતા મૃધે । પ્રભાવતી નામ રાજ્ઞી યયૌ તચ્ચરણાંતિકમ્
એ વચ્ચે, મેઘવતે યુદ્ધમાં બલાને માર્યો છે એવી વાત સાંભળીને, પ્રભાવતી નામની રાણી તેના ચરણ પાસે પહોંચી.
વિલલાપ પતિં દૃષ્ટ્વા વિકીર્ણાવયવં રણે । પ્રભાવત્યશ્રુપૂર્ણાક્ષી મુક્તકેશી ઘનસ્તની
યુદ્ધમાં પતિના વિખેરાયેલા અંગો જોઈને, પ્રભાવતી, આંખોમાં આંસુ, ખુલેલા વાળ અને ભારે સ્તન સાથે, દુઃખથી રડવા લાગી.
હા નાથ બલવિક્રાંત કાંતદેહ જગત્પ્રિય । માં ત્વં વિહાય કિં ચાત્ર કૈવલ્યં ગતવાનસિ
‘હાય નાથ, બલવાન અને શૂરવીર, જગતના પ્રિય, મારા પ્રિય પતિ! તમે મને છોડી કેમ એકલતા પ્રાપ્ત કરી?’
જરાકુષ્ઠાદિભિર્વ્યાપ્તં બુદ્ધ્વા દેહં ત્યજંતિ ન । દેહિનોઽન્યે પરં કાંતં ત્વયા દેહો વૃથોજ્ઝિતઃ
‘બીજાં લોકો, જાણે છે કે શરીર વૃદ્ધાપન, કુષ્ઠ વગેરેથી પીડાય છે, છતાં છોડતા નથી; પણ તું, પ્રિય, વ્યર્થમાં શરીર ત્યાગી દીધું.’
તવ દેહેન દિવ્યેન હારકં ભૂષ્યતે પ્રિય । રણોત્સુકેન ભવતા યા વેણી ગ્રથિતા મમ
‘તમારા દિવ્ય શરીરથી, પ્રિય, હાર શોભે છે; અને યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈને તમે મારી વેણી ગાંઠી હતી—’
તામુદ્ગ્રથય વૈધવ્યદુઃખાર્ત્તાયાઃ સ્વયં પ્રિય । એવં વિલપતીં વીક્ષ્ય બલરાજ્ઞીં સમુદ્રજઃ । દુઃખિતઃ શુક્રમિત્યાહ બલં જીવય ભાર્ગવ
‘એ વેણી, હવે હું વિધવા દુઃખથી પીડાઈ રહી છું, તો સ્વયં તું ખોલી દે, પ્રિય.’ બલાની રાણીને આ રીતે રડતી જોઈને, સમુદ્રજ, દુઃખી થઈને, શુક્રને કહ્યું: ‘ભાર્ગવ, બલાને જીવંત કરો.’
શુક્ર ઉવાચ-। ઇચ્છયામરણં પ્રાપ્તં તં કથં જીવયામ્યહમ્ । તથાપિ મંત્રસામર્થ્યાદ્વાચમુચ્ચારયિષ્યતિ
શુક્રે કહ્યું: એણે પોતાની ઈચ્છાથી મૃત્યુ પ્રાપ્ત કર્યું છે—હું એને કેવી રીતે જીવતો કરી શકું? છતાં, મારા મંત્રની શક્તિથી એ બોલી શકશે.
જાલંધર ઉવાચ-। બલસ્ય રૂપ વચનં શ્રોતુમિચ્છામિ ભાર્ગવ । જાલંધરેણૈવમુક્તઃ ક્ષણં ધ્યાનપરોઽભવત્
જાલંધરે કહ્યું: ભાર્ગવ, હું એની રૂપ, શક્તિ અને વાણી સાંભળવા ઈચ્છું છું. જાલંધરે આવું પૂછતાં, એ થોડા સમય માટે ધ્યાનમાં લીન થયો.
અથોદતિષ્ઠદ્વદનાત્સ્વનઃ શ્રોત્રમનોરમઃ । પ્રભાવતીં પ્રતિ વ્યક્તં વાદ્યભાંડા દિવોત્થિતઃ
પછી, એના મોઢામાંથી એક મીઠો, કાનને આનંદ આપતો અવાજ ઉઠ્યો, અને પ્રભાવતીની હાજરીમાં, સ્વર્ગમાંથી વાદ્યયંત્રોની સ્પષ્ટ ધ્વનિ સંભળાઈ.
પ્રભાવતિ સ્વદેહં ત્વં મમાંગેષુ લયં નય । ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નદી જાતા પ્રભાવતી
પ્રભાવતી, તું તારો શરીર મારા અંગોમાં મિલાવ—આ શબ્દો સાંભળતાં, પ્રભાવતી નદી બની ગઈ.
બલાઙ્ગેષ્વેવ લીના સા સુમેરોઃ પૂર્વવાહિની । યસ્યાસ્તોયેન સંજાતા રત્નાનાં કાંતિરુત્તમા
એ, બલાના અંગોમાં લીન થઈ, સુમેરુ પર્વતથી પૂર્વ દિશામાં વહેવા લાગી; એની પાણીમાંથી રત્નોની શ્રેષ્ઠ કાંતિ ઉત્પન્ન થઈ.
નારદ ઉવાચ- અત્રોત્તરે મયા ગત્વા કથિતં સિંધુસૂનવે । ત્વાં હંતુ સર્વવીરેશ પ્રતિજ્ઞા શંભુના કૃતા । શ્રુત્વેત્થં મદ્વચો રાજંસ્તતઃ પપ્રચ્છ સોઽસુરઃ
નારદે કહ્યું: પછી, ત્યાં જઈને, મેં સમુદ્રપુત્રને કહ્યું—શંભુએ તને મારવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે, હે વીરોનાં અધિપતિ. એ રીતે મારા શબ્દો સાંભળીને, એ અસુરે મને પૂછ્યું.
જાલંધર ઉવાચ-। કિમસ્તિ શૂલિનો ગેહે રત્નજાતં મહામુને । તન્મમાચક્ષ્વ સકલં નાસ્તિ યુદ્ધં નિરામિષમ્
જાલંધરે કહ્યું: હે મહામુની, શૂલીધારીના ઘરમાં કોઈ રત્નનો ખજાનો છે કે નહીં? બધું મને કહો—યુદ્ધમાં કોઈ પુરસ્કાર વિના લડાઈ થતી નથી.
નારદ ઉવાચ-। ભૂતિર્ગાત્રે વૃષો જીર્ણઃ ફણિનોંઽગે ગલે વિષમ્ । ભિક્ષાપાત્રં કરે પુત્રૌ ગજાનન ષડાનનૌ
નારદે કહ્યું: એની સંપત્તિ એના શરીરે ભસ્મ છે, જૂનો વૃષભ છે, ગળામાં સાપ છે, કાંઠે વિષ છે, હાથમાં ભિક્ષાપાત્ર છે, અને એના પુત્રો ગણપતિ અને કાર્તિકેય છે.
ઇત્યાદિ વિભવસ્તસ્ય યદન્યત્તન્નિબોધ મે । તનયા ગિરિરાજસ્ય વિશાલા હ્યુન્નતસ્તની
એની એવી સંપત્તિ છે; હવે બીજું શું છે, એ પણ સાંભળ. એની પત્ની પર્વતરાજાની દીકરી છે, પહોળા કટિ અને ઊંચા સ્તનવાળી.
દગ્ધસ્મરોઽપિ ભગવાન્યસ્યારૂપેણ મોહિતઃ । મહેશો યદ્વિનોદાય કુરુતે નિત્ય કૌતુકમ્
કામદેવને ભલે એણે ભસ્મ કરી દીધો, પણ એ પણ એની રૂપથી મોહી ગયો. મહેશ્વર પોતે મજા માટે હંમેશા નવાં નવાં રમણો કરે છે.
નૃત્યન્ગાયંશ્ચ તાઞ્છંભુઃ સ્વયં ભવતિ હાસકઃ । સા પાર્વતીતિ વિખ્યાતા સૌંદર્યાવધિ દૈવતમ્
શંભુ પોતે એના માટે નૃત્ય અને ગીત કરે છે, અને એને હસાવે છે. એ પાર્વતી તરીકે જાણીતી છે, દેવીઓમાં સૌંદર્યની પરમ સીમા.
વૃંદા વરાંગના રાજન્નિમાશ્ચાપ્સરસઃ શુભાઃ । ન ચાપ્નુવંતિ પાર્વત્યાઃ ષોડશીમપિ તાં કલામ્
હે રાજા, વૃંદા શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી છે, અને આ અપ્સરાઓ પણ સુંદર છે, પણ પાર્વતીના સૌંદર્યનો સોળમો ભાગ પણ એમને મળતો નથી.
ઇત્યુક્ત્વાહં મહીપાલ જાલંધરમમર્ષણમ્ । પશ્યતાં સર્વદૈત્યાનામંતર્ધાનં ગતઃ ક્ષણાત્
આ રીતે કહીને, હે રાજા, હું નારદ, જાલંધર અને બધા દૈત્યોની સામે એક ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગયો.
અથ સ પ્રેષયદ્દૂતં સિંધુજઃ સિંહિકાસુતમ્ । ક્ષણેનાસાદ્ય કૈલાસં દેવાવાસમપશ્યત
પછી, સમુદ્રપુત્રે દૂત તરીકે સિંહિકાના પુત્રને મોકલ્યો. એ એક ક્ષણમાં કૈલાસ પહોંચ્યો અને દેવોના નિવાસને જોયું.