એવમાકર્ણ્યતદ્વાક્યં પુત્રાણાં પૃથિવીપતિઃ । આચચક્ષે પુનસ્તેષુ હર્ષેણાકુલમાનસઃ
પુત્રોની વાત સાંભળી, ધરતીના રાજા આનંદથી ભરાઈ ગયા અને ફરી એમને વાત સમજાવી.
યયાતિરુવાચ- એકેન ગૃહ્યતાં પુત્રા જરા મે દુઃખદાયિની । ધીરેણ ભવતાં મધ્યે તારુણ્યં મમ દીયતામ્
યયાતિએ કહ્યું: હે મારા પુત્રો, તમારામાંથી કોઈ એક મારી દુઃખદાયક વૃદ્ધાપ સ્વીકારો અને તમારામાંથી કોઈ એક ધીર પુત્ર પોતાની યુવાની મને આપે.
સ્વકીયં હિ મહાભાગાઃ સ્વરૂપમિદમુત્તમમ્ । સંતપ્તં માનસં મેદ્ય સ્ત્રિયાં સક્તં સુચંચલમ્
હે મહાભાગ્યશાળી, આ મારું સાચું સ્વરૂપ છે—મારું મન સ્ત્રીઓમાં લગાવ ધરાવતું, ખૂબ ચંચળ અને દુઃખથી બળેલું છે.
ભાજનસ્થા યથા આપ આવર્ત્તયતિ પાવકઃ । તથા મે માનસં પુત્રાઃ કામાનલસુચાલિતમ્
પાત્રમાં પાણી હોય અને તેમાં અગ્નિ હલચલ કરે છે, એ રીતે, હે પુત્રો, મારી ઇચ્છાની આગથી મારું મન સતત ઉથલપાથલ થાય છે.
એકો ગૃહ્ણાતુ મે પુત્રા જરાં દુઃખપ્રદાયિનીમ્ । સ્વકં દદાતુ તારુણ્યં યથાકામં ચરામ્યહમ્
મારા પુત્રો, તમામાંથી કોઈ એક મારા ઉપર પડેલી વૃદ્ધાવસ્થાની પીડા પોતાના પર લઈ લે અને પોતાનું યુવાની મને આપે, જેથી હું મનગમતું જીવન જીવી શકું.
યો મે જરાપસરણં કરિષ્યતિ સુતોત્તમઃ । સ ચ મે ભોક્ષ્યતે રાજ્યં ધનુર્વંશં ધરિષ્યતિ
મારો જે શ્રેષ્ઠ પુત્ર મારી વૃદ્ધાવસ્થા દૂર કરશે, એ જ રાજપદ ભોગવશે અને વંશની પરંપરા જાળવી રાખશે.
તસ્ય સૌખ્યં સુસંપત્તિર્ધનં ધાન્યં ભવિષ્યતિ । વિપુલા સંતતિસ્તસ્ય યશઃ કીર્તિર્ભવિષ્યતિ
તેને સુખ, સંપત્તિ, ધન અને ધાન્ય મળશે; તેની સંતાન વધશે અને તેનું નામ-યશ ફેલાશે.
પુત્રા ઊચુઃ- ભવાન્ધર્મપરો રાજન્પ્રજાઃ સત્યેન પાલકઃ । કસ્માત્તે હીદૃશો ભાવો જાતઃ પ્રકૃતિચાપલઃ
પુત્રોએ કહ્યું: રાજન, આપ તો ધર્મમાં સ્થિર છો અને સત્યથી પ્રજાનું રક્ષણ કરો છો; તો પછી આપના મનમાં આવી ચંચળતા કેમ આવી?
રાજોવાચ- આગતા નર્તકાઃ પૂર્વં પુરં મે હિ પ્રનર્તકાઃ । તેભ્યો મે કામસંમોહે જાતો મોહશ્ચ ઈદૃશઃ
રાજાએ કહ્યું: પહેલાં મારા શહેરમાં નૃત્યાંગનાઓ આવી હતી. તેમનાં કારણે કામના મોહમાં આવીને મારું મન ગૂંચવાઈ ગયું છે.
જરયા વ્યાપિતઃ કાયો મન્મથાવિષ્ટમાનસઃ । સંબભૂવ સુતશ્રેષ્ઠાઃ કામેનાકુલવ્યાકુલઃ
મારું શરીર તો વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડાય છે, પણ મન પ્રેમથી ઘેરાઈ ગયું છે; એથી, હે શ્રેષ્ઠ પુત્રો, હું કામના કારણે ખૂબ વ્યાકુળ થઈ ગયો છું.
કાચિદ્દૃષ્ટા મયા નારી દિવ્યરૂપા વરાનના । મયા સંભાષિતા પુત્રાઃ કિંચિન્નોવાચ મે સતી
હું એક સુંદર, દિવ્ય રૂપાવતી સ્ત્રીને મળ્યો હતો; મેં તેની સાથે વાત કરી, પણ એ સતી સ્ત્રીએ બહુ ઓછું જ કહ્યું.
વિશાલાનામ તસ્યાશ્ચ સખી ચારુવિચક્ષણા । સા મામાહ શુભં વાક્યં મમ સૌખ્યપ્રદાયકમ્
તેની એક સખી હતી, નામ વિશાળા, સુંદર આંખોવાળી અને બુદ્ધિશાળી; એ મને શુભ અને આનંદ આપતી વાતો કહી ગઈ.
જરાહીનો યદા સ્યાસ્ત્વં તદા તે સુપ્રિયા ભવેત્ । એવમંગીકૃતં વાક્યં તયોક્તં ગૃહમાગતઃ
એણે કહ્યું: 'જ્યારે તમે વૃદ્ધાવસ્થાથી મુક્ત થશો, ત્યારે એ સ્ત્રી તમને સાચે જ પ્રિય બનશે.' એ વાત માનીને હું ઘરે પાછો આવ્યો.
મયા જરાપનોદાર્થં તદેવં સમુદાહૃતમ્ । એવં જ્ઞાત્વા પ્રકર્તવ્યં મત્સુખં હિ સુપુત્રકાઃ
માટે, મેં મારી વૃદ્ધાવસ્થા દૂર કરવા માટે આ વાત કહી છે; હવે, હે સારા પુત્રો, આ જાણીને મારા સુખ માટે તમે યોગ્ય રીતે વર્તો.
તુરુરુવાચ- શરીરં પ્રાપ્યતે પુત્રૈઃ પિતુર્માતુઃ પ્રસાદતઃ । ધર્મશ્ચ ક્રિયતે રાજઞ્શરીરેણ વિપશ્ચિતા
તુરુએ કહ્યું: પિતા-માતાની કૃપાથી જ પુત્રોને શરીર મળે છે, અને એ શરીરથી જ વિવેકી માણસ ધર્મકર્મ કરે છે, રાજન.
પિત્રોઃ શુશ્રૂષણં કાર્યં પુત્રૈશ્ચાપિ વિશેષતઃ । ન ચ યૌવનદાનસ્ય કાલોઽયં મે નરાધિપ
પુત્રોએ ખાસ કરીને પિતા-માતાની સેવા કરવી જોઈએ, પણ રાજન, યુવાની આપવાનો સમય તો હમણાં મારો નથી.
પ્રથમે વયસિ ભોક્તવ્યં વિષયં માનવૈર્નૃપ । ઇદાનીં તન્ન કાલોયં વર્તતે તવ સાંપ્રતમ્
માણસે જીવનના પહેલાં પડાવમાં જ વિષયસુખનો આનંદ માણવો જોઈએ, રાજન; હવે એ સમય આપનો રહ્યો નથી.
જરાં તાત પ્રદત્વા વૈ પુત્રે તાત મહદ્ગતામ્ । પશ્ચાત્સુખં પ્રભોક્તવ્યં ન તુ સ્યાત્તવ જીવિતમ્
પિતા, જો તમે તમારી મોટી વૃદ્ધાવસ્થા પુત્રને આપી દો, તો પછી તમે સુખ માણી શકશો, પણ તમારું જીવન ટકી શકશે નહીં.
તસ્માદ્વાક્યં મહારાજ કરિષ્યે નૈવ તે પુનઃ । એવમાભાષત નૃપં તુરુર્જ્યેષ્ઠસુતસ્તદા
માટે, મહારાજ, હું આપનું આ કહેવુ ફરીથી માન્ય કરી શકતો નથી—એમ તુરુ, મોટાભાઈએ, રાજાને કહ્યું.
તુરોર્વાક્યં તુ તચ્છ્રુત્વા ક્રુદ્ધો રાજા બભૂવ સઃ । તુરું શશાપ ધર્માત્મા ક્રોધેનારુણલોચનઃ
તુરુની વાત સાંભળી રાજા ગુસ્સે ભરાઈ ગયા; ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ ગુસ્સામાં લાલ આંખે તુરુને શાપ આપ્યો.
અપધ્વસ્તસ્ત્વયાઽદેશો મમાયં પાપચેતન । તસ્માત્પાપી ભવ સ્વત્વં સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ
હે પાપી મનવાળા, તું મારા આદેશનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે, એટલે હવે તું સર્વે ધર્મોથી વંચિત અને પાપી બની જા.
શિખયા ત્વં વિહીનશ્ચ વેદશાસ્ત્રવિવર્જિતઃ । સર્વાચારવિહીનસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ
હવે તારી શિખા નહીં રહે, તું વેદશાસ્ત્રોથી રહિત અને સૌ સારા આચરણથી વિમુખ બનીશ, એમાં કોઈ શંકા નથી.
બ્રહ્મઘ્નસ્ત્વં દેવદુષ્ટઃ સુરાપઃ સત્યવર્જિતઃ । ચંડકર્મપ્રકર્તા ત્વં ભવિષ્યસિ નરાધમઃ
તું બ્રાહ્મણહંતાનો પાપ કરનાર, દેવોનો અપમાન કરનાર, દારૂ પીવનારો, અસત્ય વાળો અને ક્રૂર કર્મો કરનાર, મનુષ્યોમાં સૌથી નીચો બનીશ.
સુરાલીનઃ ક્ષુધી પાપી ગોઘ્નશ્ચ ત્વં ભવિષ્યસિ । દુશ્ચર્મા મુક્તકચ્છશ્ચ બ્રહ્મદ્વેષ્ટા નિરાકૃતિઃ
તું દારૂમાં લતાવાન, હમેશાં ભૂખ્યો, પાપી, ગાયનો મારનાર, ગંદા ચામડાં પહેરનાર, ઢીલા કપડાં વાળો, બ્રાહ્મણદ્વેષી અને વિક્રુતિ વાળો બનીશ.
પરદારાભિગામી ત્વં મહાચંડઃ પ્રલંપટઃ । સર્વભક્ષશ્ચ દુર્મેધાઃ સદાત્વં ચ ભવિષ્યસિ
તું પરસ્ત્રી સાથે સંબંધ રાખીશ, અત્યંત ક્રૂર, છલકપટ કરનાર, વાંકાગતિ વાળો, બધું જ ખાવાવાળો અને હમેશાં દુર્વિચારવાળો રહીશ.
સગોત્રાં રમસે નારીં સર્વધર્મપ્રણાશકઃ । પુણ્યજ્ઞાનવિહીનાત્મા કુષ્ઠવાંશ્ચ ભવિષ્યસિ
તું પોતાની જ જાતની સ્ત્રી સાથે ભોગવીશ, સર્વે ધર્મનો નાશ કરનાર, પુણ્ય અને જ્ઞાનથી રહિત, અને કુષ્ઠરોગથી પીડિત બનીશ.
તવ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ ભવિષ્યંતિ ન સંશયઃ । ઈદૃશાઃ સર્વપુણ્યઘ્ના મ્લેચ્છાઃ સુકલુષીકૃતાઃ
નિઃસંદેહ, તારા પુત્રો અને પૌત્રો પણ આવા જ સર્વે પુણ્યનો નાશ કરનાર, મ્લેચ્છ અને દૂષિત સ્વભાવવાળા થશે.
એવં તુરું સુશપ્ત્વૈવ યદું પુત્રમથાબ્રવીત્ । જરાં વૈ ધારયસ્વેહ ભુંક્ષ્વ રાજ્યમકંટકમ્
આ રીતે તુર્વસુને શાપ આપ્યા પછી, તેણે પોતાના પુત્ર યદુને કહ્યું: 'હવે તું જરા ધારણ કર અને નિર્વિઘ્નપણે રાજય ભોગવી.'
બદ્ધાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા યદૂ રાજાનમબ્રવીત્ । યદુરુવાચ- જરાભારં ન શક્નોમિ વોઢું તાત કૃપાં કુરુ
યદુએ હાથ જોડીને રાજાને કહ્યું: 'પિતા, હું વૃદ્ધાવસ્થાનું ભાર સહન કરી શકતો નથી, કૃપા કરીને મારા પર દયા કરો.'
શીતમધ્વા કદન્નં ચ વયોતીતાશ્ચ યોષિતઃ । મનસઃ પ્રાતિકૂલ્યં ચ જરાયાઃ પંચહેતવઃ
ઠંડી, લાંબા પ્રવાસ, કઠણ ભોજન, વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ અને મનનો વિમુખપણો—આ પાંચે વૃદ્ધાવસ્થાના દુઃખના કારણો છે.