સંજાતા રાજરાજેંદ્ર શંકરં વાક્યમબ્રુવન્ । જીવયસ્વ મહાદેવ પુનરેવ મનોભવમ્
પછી, રાજાઓના રાજા, તેઓ શંકર પાસે ગયા અને કહ્યું: 'મહાદેવ, કૃપા કરીને મનોભવને ફરીથી જીવંત કરો.'
વરાકીયં મહાભાગ ભર્તૃહીના હિ કીદૃશી । કામેનાપિ સમાયુક્તામસ્મત્સ્નેહાત્કુરુષ્વ હિ
'આ મહાભાગ્યવતી સ્ત્રી પતિ વિના કેટલી દયનીય છે! એમાં કામ તો છે જ, પણ અમારે માટે કૃપા કરીને એને આ વરદાન આપો.'
તચ્છ્રુત્વા ચ વચઃ પ્રાહ જીવયામિ મનોભવમ્ । કાયેનાપિ વિહીનોયં પંચબાણો મનોભવઃ
આ વાત સાંભળી મહાદેવે કહ્યું: 'હું મનોભવને જીવંત કરીશ. એના શરીર વિના પણ, પાંચ બાણવાળો મનોભવ જીવતો રહેશે.'
ભવિષ્યતિ ન સંદેહો માધવસ્ય સખા પુનઃ । દિવ્યેનાપિ શરીરેણ વર્તયિષ્યતિ નાન્યથા
એ ફરીથી માધવનો સાથી બનશે, એમાં કોઈ શંકા નથી; એ દિવ્ય શરીરથી જ રહેશે, બીજું રીતે નહીં.
મહાદેવપ્રસાદાચ્ચ મીનકેતુઃ સ જીવિતઃ । આશીર્ભિરભિનંદ્યૈવં દેવ્યાઃ કામં નરોત્તમ
મહાદેવની કૃપાથી મીનકેતુ જીવતો થયો; એ રીતે દેવીએ આશીર્વાદ આપી કામમાં આનંદ માણ્યો, પુરુષશ્રેષ્ઠ.
ગચ્છ કામ પ્રવર્તસ્વ પ્રિયયા સહ નિત્યશઃ । એવમાહ મહાતેજાઃ સ્થિતિસંહારકારકઃ
'કામ, હવે તું તારી પ્રિય સાથે હંમેશાં એકસાથે રહીને કાર્ય કર,' એમ સર્વસૃષ્ટિના સર્જક અને સંહારક મહાતેજસ્વીએ કહ્યું.
પુનઃ કામઃ સરઃપ્રાપ્તો યત્રાસ્તે દુઃખિતા રતિઃ । ઇદં કામસરો રાજન્રતિરત્ર સુસંસ્થિતા
પછી કામ ફરી એ સરોવરે ગયો જ્યાં દુઃખી રતિ રહી હતી; રાજા, આ છે કામનું સરોવર, જ્યાં રતિ સુખથી વસે છે.
દગ્ધે સતિ મહાભાગે મન્મથે દુઃખધર્ષિતા । રત્યાઃ કોપાત્સમુત્પન્નઃ પાવકો દારુણાકૃતિઃ
મહાભાગ્યવતી, જ્યારે મનમથ દાઝી ગયા ત્યારે દુઃખથી વ્યાકુળ રતિના ક્રોધથી ભયાનક અગ્નિ પ્રગટ થયો.
અતીવદગ્ધા તેનાપિ સા રતિર્મોહમૂર્છિતા । અશ્રુપાતં મુમોચાથ ભર્તૃહીના નરોત્તમ
એ અગ્નિથી રતિ પણ ખુબ દાઝાઈ ગઈ અને મોહમાં પડી, પતિ વિહોણી રતિએ આંસુ વહાવ્યા, પુરુષશ્રેષ્ઠ.
નેત્રાભ્યાં હિ જલે તસ્યાઃ પતિતા અશ્રુબિંદવઃ । તેભ્યો જાતો મહાશોકઃ સર્વસૌખ્યપ્રણાશકઃ
એના આંખોમાંથી આંસુના ટીપાં પડ્યા; એમાંથી મોટું દુઃખ ઉત્પન્ન થયું, જે સર્વ સુખનો નાશક છે.
જરા પશ્ચાત્સમુત્પન્ના અશ્રુભ્યો નૃપસત્તમ । વિયોગો નામ દુર્મેધાસ્તેભ્યો જજ્ઞે પ્રણાશકઃ
એ આંસુઓમાંથી, રાજાશ્રેષ્ઠ, પછી વૃદ્ધાવસ્થા જન્મી; અને એમાંથી 'વિયોગ' નામનો વિનાશક દુઃખ પણ ઉત્પન્ન થયો.
દુઃખસંતાપકૌ ચોભૌ જજ્ઞાતે દારુણૌ તદા । મૂર્છા નામ તતો જજ્ઞે દારુણા સુખનાશિની
એમાંથી બે ભયાનક દુઃખ અને પીડા ઉત્પન્ન થયા; પછી 'મૂર્છા' નામની ભયાનક સુખનાશક અવસ્થા જન્મી.
શોકાજ્જજ્ઞે મહારાજ કામજ્વરોથ વિભ્રમઃ । પ્રલાપો વિહ્વલશ્ચૈવ ઉન્માદો મૃત્યુરેવ ચ
શોકમાંથી, મહારાજા, કામજ્વર, ભ્રમ, પ્રલાપ, વ્યાકુલતા, ઉન્માદ અને મૃત્યુ પણ જન્મ્યા.
તસ્યાશ્ચ અશ્રુબિંદુભ્યો જજ્ઞિરે વિશ્વનાશકાઃ । રત્યાઃ પાર્શ્વે સમુત્પન્નાઃ સર્વે તાપાંગધારિણઃ
એના આંસુના ટીપાંઓમાંથી વિશ્વના વિનાશક, સર્વે તાપના લક્ષણો ધરાવતા, રતિના બાજુએ પ્રગટ થયા.
મૂર્તિમંતો મહારાજ સદ્ભાવગુણસંયુતાઃ । કામ એષ સમાયાતઃ કેનાપ્યુક્તં તદા નૃપ
એ બધા રૂપ ધારણ કરીને, સારા ગુણોથી યુક્ત, મહારાજા, પ્રગટ થયા; એ સમયે કોઈએ કહ્યું: 'આ છે કામ, જે આવી ગયો છે.'
મહાનંદેન સંયુક્તા દૃષ્ટ્વા કામં સમાગતમ્ । નેત્રાભ્યામશ્રુપૂર્ણાભ્યાં પતિતા અશ્રુબિન્દવઃ
કામને પાછો આવતો જોઈ રતિ મહાન આનંદથી ભરાઈ ગઈ; એની આંખોમાંથી આનંદના આંસુઓ વરસ્યા.
અપ્સુ મધ્યે મહારાજ ચાપલ્યાજ્જજ્ઞિરે પ્રજાઃ । પ્રીતિર્નામ તદા જજ્ઞે ખ્યાતિર્લજ્જા નરોત્તમ
પાણીની વચ્ચે, રાજા, ચંચળતાથી અનેક જીવો જન્મ્યા; એ સમયે પ્રેમ, પ્રતિષ્ઠા અને લાજ પણ પ્રગટ થઈ, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ.
તેભ્યો જજ્ઞે મહાનંદ શાંતિશ્ચાન્યા નૃપોત્તમ । જજ્ઞાતે દ્વે શુભે કન્યે સુખસંભોગદાયિકે
એમાંથી મહાનંદ અને શાંતિ નામની બીજું એક કન્યા જન્મી, હે રાજા; બે શુભ કન્યાઓ જન્મી, જે સુખ અને આનંદ આપનારી હતી.
લીલાક્રીડા મનોભાવ સંયોગસ્તુ મહાન્નૃપ । રત્યાસ્તુ વામનેત્રાદ્વૈ આનંદાદશ્રુબિંદવઃ
લીલા, ક્રીડા અને મનનો મિલન, હે મહાન રાજા; રતિના ડાબા નેત્રમાંથી આનંદના અશ્રુબિંદુઓ પડ્યા.
જલાંતે પતિતા રાજંસ્તસ્માજ્જજ્ઞે સુપંકજમ્ । તસ્માત્સુપંકજાજ્જાતા ઇયં નારી વરાનના
પાણીના કિનારે, રાજા, એ અશ્રુબિંદુઓ પડ્યા અને ત્યાંથી સુંદર કમળ ઉગ્યું; એ કમળમાંથી આ સુંદર મુખવાળી સ્ત્રી જન્મી.
અશ્રુબિંદુમતી નામ રતિપુત્રી નરોત્તમ । તસ્યાઃ પ્રીત્યા સુખં કૃત્વા નિત્યં વર્ત્તે સમીપગા
આ રતિની પુત્રી છે, તેનું નામ અશ્રુબિંદુમતી છે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ; તેની પ્રીતિથી એ હંમેશા નજીક રહે છે અને સુખ આપે છે.
સખીભાવસ્વભાવેન સંહૃષ્ટા સર્વદા શુભા । વિશાલા નામ મે ખ્યાતં વરુણસ્ય સુતા નૃપ
મિત્રતાના સ્વભાવથી એ હંમેશા આનંદિત અને શુભ છે; તેનું નામ વિશાળા છે, જે વરુણની પુત્રી તરીકે જાણીતી છે, હે રાજા.
અસ્યાશ્ચાંતે પ્રવર્તામિ સ્નેહાત્સ્નિગ્ધાસ્મિ સર્વદા । એતત્તે સર્વમાખ્યાતમસ્યાશ્ચાત્મન એવ તે
આની વાર્તાના અંતે, હું પ્રેમથી હંમેશા સ્નેહાળ બનીને વર્તું છું; આ બધું મેં તને કહી દીધું, જે આ અને તારા વિષયક છે.
તપશ્ચચાર રાજેંદ્ર પતિકામા વરાનના । રાજોવાચ- સર્વમેવ ત્વયાખ્યાતં મયા જ્ઞાતં શુભે શૃણુ
પતિની ઇચ્છાથી, આ સુંદર મુખવાળી સ્ત્રીએ તપ કર્યો, હે રાજેન્દ્ર; રાજાએ કહ્યું—તમે બધું કહી દીધું છે, શુભે, હું સમજી ગયો, હવે સાંભળ.
મામેવં હિ ભજત્વેષા રતિપુત્રી વરાનના । યમેષા વાંછતે બાલા તત્સર્વં તુ દદામ્યહમ્
આ રતિપુત્રી, સુંદર મુખવાળી, મને આ રીતે ભજે; જે કંઈ આ કન્યા ઇચ્છે છે, હું બધું આપીશ.
તથા કુરુષ્વ કલ્યાણિ યથા મે વશ્યતાં વ્રજેત્ । વિશાલોવાચ- અસ્યા વ્રતં પ્રવક્ષ્યામિ તદાકર્ણય ભૂપતે
એવું કર, કલ્યાણી, કે એ મારી આજ્ઞામાં આવે; વિશાળાએ કહ્યું—હું એની વ્રત કહું છું, રાજા, એ સાંભળ.
પુરુષં યૌવનોપેતં સર્વજ્ઞં વીરલક્ષણમ્ । દેવરાજસમં રાજન્ધર્માચારસમન્વિતમ્
યુવાન, સર્વજ્ઞ, વીરલક્ષણો ધરાવતો, દેવરાજ સમાન, અને ધર્મમાં સ્થિર એવો પુરુષ, હે રાજા.
તેજસ્વિનં મહાપ્રાજ્ઞં દાતારં યજ્વિનાં વરમ્ । ગુણાનાં ધર્મભાવસ્ય જ્ઞાતારં પુણ્યભાજનમ્
પ્રભાશાળી, મહાપંડિત, દાનમાં અગ્રગણ્ય, યજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, ગુણ અને ધર્મના તત્વને જાણનાર, પુણ્યથી ભરપૂર.
લોક ઇંદ્રસમં રાજન્સુયજ્ઞૈર્ધર્મતત્પરમ્ । સર્વૈશ્વર્યસમોપેતં નારાયણમિવાપરમ્
લોકોમાં ઇન્દ્ર સમાન, શ્રેષ્ઠ યજ્ઞો અને ધર્મમાં તત્પર, સર્વ ઐશ્વર્યથી યુક્ત, બીજા નારાયણ જેવો, હે રાજા.
દેવાનાં સુપ્રિયં નિત્યં બ્રાહ્મણાનામતિપ્રિયમ્ । બ્રહ્મણ્યં વેદતત્ત્વજ્ઞં ત્રૈલોક્યે ખ્યાતવિક્રમમ્
દેવતાઓને હંમેશા પ્રિય, બ્રાહ્મણોને અત્યંત પ્રિય, બ્રહ્મણ્ય, વેદના તત્વને જાણનાર, ત્રિલોકમાં વિખ્યાત પરાક્રમી.